به نقل از شرق، بیش از پنج ماه از شروع جنگ می گذرد و این بار صنعت گردشگری، به ویژه در جنوب کشور، فلج شده است. از تعطیلی کامل هتل ها و اقامتگاه های بوم گردی قشم تا نبود هرگونه بسته حمایتی برای فعالان این صنعت؛ روایتی تلخ از روزهای بی مسافر در جزیره ای است که تا همین چند ماه پیش، دارای دهکده ای جهانی بود.

از میان تمام مشاغلی که در این مدت ضربه دیدند، گردشگری شدیدترین ضربه را خورد و بعد از یک آتش بس کوتاه و از سر گرفته شدن موشک باران، این بار شهرهای جنوبی هدف قرار گرفتند و عملا گردشگری در این مناطق به طورکامل تعطیل شد. هرچند به دلیل گرما، این مناطق هر سال با کاهش مسافر مواجه می شدند اما با سیاست های تشویقی و تخفیف ها و... باز هم گردشگری سر پا می ماند. در موج اخیر حملات، خلاف دو دوره پیشین که بیشتر به مناطق مرزی و غرب کشور محدود شده بود، این بار گسترش بیشتری یافته و جنوب استراتژیک ایران را در کانون حملات هوایی و موشکی قرار داده است.

از نخستین روزهای آغاز این درگیری، زنجیره ای از بحران ها -از قطعی اینترنت و اختلال در شبکه های بانکی تا ترس از حملات غافلگیرانه- کسب وکارهای متعددی را زمین گیر کرد. اما آنچه در این میان بیش از هر بخش دیگری لطمه دید، صنعت گردشگری بود؛ صنعتی که ذاتا به آرامش، امنیت و تصویر ذهنی مثبت وابسته است و با کوچک ترین تنش منطقه ای، مانند برجی از ماسه فرو می ریزد.

فعالان این حوزه مدت هاست با کابوس لغو رزروها، خروج سرمایه و بیکاری دست وپنجه نرم می کنند، اما جنوب کشور به دلیل تداوم حملات و نزدیکی به خط مقدم، وضعیتی به مراتب حادتر دارد.

آخرین خبری که من دارم تعطیلی کامل هتل های قشم است . این جمله ای است که جمشید حمزه زاده ، رییس جامعه هتل داران، بر زبان می آورد؛ جمله ای که وضعیت اسفبار صنعت گردشگری در جنوب کشور را به تصویر می کشد. حمزه زاده با اشاره به ابعاد فاجعه می گوید: ما آمار دقیقی از میزان خسارت به هتل ها در کشور نداریم، اما در آخرین آماری که از رؤسای جوامع هتل داری استان ها دارم، می دانم که ضریب اشغال در بسیاری از استان ها نزدیک به صفر است. در حالی که هتل ها، هزینه های جاری برای سر پا نگه داشتن خود را دارند و این هزینه ها روز به روز افزایش پیدا می کنند .

او که سال هاست چشم انداز گردشگری ایران را رصد می کند، این بار نگرانی اش را از تداوم روند نزولی پنهان نمی کند. به گفته او، بسیاری از هتل های بزرگ جنوب که پیش تر در ایام تعطیلات و نوروز با صددرصد اشغال مواجه می شدند، اکنون نه تنها مسافری ندارند، بلکه با انبوهی از صورت حساب های معوقه برق، آب، گاز و حقوق کارکنان روبه رو هستند. برخی از مدیران هتل ها مجبور شده اند برای کاهش هزینه ها، بخش های رستوران و استخر را تعطیل کنند و حتی تعداد پرسنل شب کاری را به حداقل برسانند، اما این اقدامات نیز نتوانسته است آنها را از ورطه زیان نجات دهد.

رییس جامعه هتل داران نسبت به آینده این صنعت هشدار می دهد: در حال حاضر با وجود فشار اقتصادی بالا روی صنعت هتل داری بیشتر هتل های ما زیان ده شده اند. اگر به سرعت اقدامی برای برون رفت از این وضعیت انجام نشود، تعداد زیادی از هتل های کشور ممکن است از چرخه فعالیت خارج شوند .

این هشدار در حالی مطرح می شود که بسیاری از هتل داران جنوبی، به ویژه در استان هرمزگان، ماه هاست که نه تنها درآمدی ندارند، بلکه برای جلوگیری از تعطیلی کامل، از پس انداز شخصی خود هزینه می کنند. در قشم، فقط چند هتل کوچک با ظرفیت زیر 20 تخت، آن هم با قیمت های بسیار پایین، سعی در جذب مسافران محلی دارند، اما حمزه زاده تأکید می کند که این موارد استثنا هم عملا مشتری چندانی ندارند و آمارها نشان می دهد که ضریب اشغال در بهترین حالت به دو تا سه درصد هم نمی رسد که از نظر اقتصادی، معنایی جز تعطیلی ندارد.

قشم و دیگر جزایر جنوبی کشور در این چند هفته اخیر، بیشترین حملات و آسیب ها را بر پیکر خود تاب آورده اند. حملات هوایی اخیر آمریکا به این جزیره، نه تنها زیرساخت های گردشگری را هدف قرار داد، بلکه آرامش ساکنان آن را نیز بر هم زد. بر اساس گزارش های موجود، در حمله بامداد پنجشنبه ارتش آمریکا به یک منزل مسکونی در جزیره قشم، سه نفر از اعضای یک خانواده به شهادت رسیدند.

همچنین جنگنده های آمریکا اسکله های مسافربری و گردشگری شیب دراز و کندالو را مورد حمله قرار دادند. در حمله ای دیگر، یک کمپ گردشگری خانوادگی در دره شور جزیره قشم هدف پهپادهای دشمن قرار گرفت. این کمپ که در سال های اخیر به یکی از مقاصد محبوب طبیعت گردی تبدیل شده بود، اکنون به ویرانه ای تبدیل شده است که گرد و غبار خاکستر روی چادرها و آلاچیق های سوخته اش نشسته است. مردم محلی می گویند صدای انفجارها تا کیلومترها دورتر شنیده می شد و وحشت آن هنوز در خیابان های خالی شهر جاری است.

تعدادی از اهالی غیرنظامی به شهادت رسیدند که شاید هیچ وقت تصور نمی کردند در بین همه این تهدیدها و حملات، روزی موشکی بر سقف خانه شان فرود آید و رخت بازمانده ها را تا ابد سیاه کند و خواب کودکان معصوم و بی گناه قشم را آشفته کند. لنج های ماهیگیری که روزی خانه ها را برایشان تأمین می کردند، در آتش نفرت سوختند و آنچه ماند، خاکستر بود و امید به بازسازی و آینده. این لنج ها که بخش مهمی از هویت فرهنگی و معیشتی جنوب را تشکیل می دادند، اکنون یا ویران شده اند یا در اسکله های متروکه، بدون هیچ کاربری در حال زنگ زدن هستند. بسیاری از صیادان و ملوانان قشمی که پیش تر در ایام غیرگردشگری نیز از دریا روزی می بردند، اکنون حتی به آب نزدیک نمی شوند؛ چراکه پهپادهای دشمن هر وسیله متحرکی را در آب های ساحلی هدف قرار می دهند. این وضعیت، علاوه بر گردشگری، صنعت شیلات و حمل ونقل دریایی را نیز به حاشیه رانده و فشار مضاعفی بر اقتصاد جزیره وارد کرده است.

از

در فاصله جنگ 12روزه تا جنگ رمضان، قشم، یک دهکده جهانی گردشگری را به ثبت رساند. روستای سهیلی ثبت جهانی شد. این روستا در سال 2025 از سوی سازمان ملل به عنوان روستای برگزیده جهانی شناخته شد و به گفته وزیر میراث فرهنگی، سهیلی، ستاره خلیج فارس و نماد گردشگری سبز است.

از ظرفیت های گردشگری این روستا می توان به 47 اقامتگاه بوم گردی، 11 مرکز عرضه غذای محلی، 145 فروند قایق و آلاچیق دریایی گردشگری و 30 غرفه عرضه صنایع دستی اشاره کرد. این افتخار بین المللی که در شرایط عادی می توانست موجی از سفرهای خارجی و داخلی را به سمت قشم سرازیر کند، اکنون در سایه جنگ به پوسته ای تهی از معنا تبدیل شده است. کارشناسان گردشگری معتقدند ثبت جهانی سهیلی، در میانه دو جنگ، یک اتفاق تاریخی بود که می توانست مسیر توسعه پایدار جنوب را برای دهه ها هموار کند، اما بمب ها و موشک ها نه تنها آن مسیر را بستند، بلکه حتی خاطره آن روزهای پرامید را نیز در ذهن روستاییان مخدوش ساختند.

امروز کوچه های سنگ فرش سهیلی که زمانی مملو از گردشگران کنجکاو بود، تنها با ردپای معدود اهالی و صداهای دلگیر باد همراه است. علاوه بر سهیلی، شغل بسیاری دیگر از روستاییان قشم مرتبط با گردشگری است و بسیاری از روستاییان خانه های خود را به اقامتگاه های بوم گردی تبدیل کرده اند که این روزها با قطع جریان گردشگری، بی شک فشار اقتصادی زیادی بر آنها تحمیل شده است.

بر اساس برآوردهای محلی، حدود 40 درصد از جمعیت فعال روستاهای قشم به نوعی در صنعت گردشگری اشتغال داشته اند؛ از راهنمایان محلی و رانندگان قایق های تندرو تا زنان روستایی که با پخت نان محلی و تولید صنایع دستی، بخش قابل توجهی از درآمد خانواده را تأمین می کردند. اکنون همه این زنجیره های ارزش، یک به یک گسسته شده اند. بسیاری از خانواده ها مجبور شده اند فرزندان خود را از مدارس شبانه روزی خارج کنند یا به شهرهای دیگر کوچ کنند تا بتوانند از طریق خویشاوندان، امرار معاش کنند. این مهاجرت اجباری، خود تهدیدی دیگر برای بافت جمعیتی و فرهنگی جزیره به شمار می رود.

طیّب مفیدی، عضو هیئت مدیره جامعه بوم گردی قشم از تعطیلی کامل اقامتگاه های بوم گردی و خالی شدن آنها از مسافر می گوید. او در پاسخ به این سؤال که از لحاظ فیزیکی آیا اقامتگاه ها آسیب دیده اند، می گوید: از نظر فیزیکی اقامتگاه ها آسیب ندیده اند، ولی از اوایل جنگ، عملا کار و درآمدی نداریم. اصلا مراجعه کننده نداریم و کسی جرئت نمی کند به قشم سفر کند. ما هرچقدر می گوییم اینجا خبری نیست و مشکلی نداریم، اما مردم از نظر امنیتی نگران هستند و نمی آیند .

مفیدی درباره حملات اخیر توضیح می دهد: در مورد حملات، باید عرض کنم که حمله اخیر به خود شهر قشم بوده، نه روستاها. اما در کل، همه اقامتگاه ها تعطیل اند، به جز تعداد کمی ویلا که گاهی دو یا سه نفر مسافر قبول می کنند . او وضعیت فعلی را این گونه توصیف می کند: وضعیت اقتصادی الان واقعا وحشتناک است .

مفیدی که خود ساکن یکی از روستاهای هدف گردشگری قشم است، می گوید اهالی روستا در ماه های اخیر به فکر فروش وسایل منزل و حتی دام های خود افتاده اند تا از عهده قبوض آب و برق برآیند. برخی از همسایگان او که چندین واحد بوم گردی را با وام های بانکی راه اندازی کرده بودند، اکنون نه تنها اقساط وام را نمی توانند بپردازند، بلکه نگران توقیف ملک هایشان توسط بانک هستند . او تأکید می کند که اگر جنگ تا پایان سال ادامه یابد، بسیاری از این واحدها برای همیشه از چرخه خارج خواهند شد و بازگشت دوباره به صنعت گردشگری، سال ها زمان خواهد برد.

مفیدی در پاسخ به این پرسش که آیا از طرف دولت بسته حمایتی دریافت کرده اند؟ توضیح می دهد: درباره بسته حمایتی، چیزی دریافت نکردیم. از همان جنگ 12روزه هم قرار بود حمایت کنند، اما هیچ چیز به ما نرسید. ظاهرا حتی در تهران هم چیزی توزیع نشده و این قضیه فقط به همان جلسات و تشریفات اداری ختم می شود .

این اظهارات در حالی است که وزارت میراث فرهنگی و گردشگری در هفته های ابتدایی جنگ، از تشکیل کارگروه ویژه برای جبران خسارت های گردشگری خبر داده بود، اما فعالان این صنعت می گویند که هیچ مصداق عملی برای این وعده ها ندیده اند. نه وام های کم بهره ای پرداخت شده، نه معافیت مالیاتی در نظر گرفته شده و نه حتی یک بسته معیشتی اضطراری به دست اقامتگاه داران جنوبی رسیده است. در مقابل، هزینه های ثابت مانند بیمه تأمین اجتماعی کارکنان، عوارض شهرداری و مالیات بر ارزش افزوده کماکان از حساب آنها کسر می شود و این موضوع، گلایه ها را دوچندان کرده است.

با ادامه حملات و ناامنی در منطقه، به نظر نمی رسد صنعت گردشگری جنوب کشور به زودی به روزهای اوج خود بازگردد. قشم که تا پیش از جنگ، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران به شمار می رفت، اکنون به جزیره ای خالی از مسافر تبدیل شده است. روستای سهیلی که نماد افتخار گردشگری ایران در سطح جهانی بود، این روزها با اقامتگاه های خالی و اقتصاد فلج دست وپنجه نرم می کند. هتل داران و فعالان بوم گردی در انتظار بسته های حمایتی اند که وعده داده شده، اما هیچ گاه محقق نشده است.

در این میان، تنها امید به بازسازی و آینده ای است که در هاله ای از ابهام فرو رفته است. کارشناسان اقتصادی معتقدند حتی در صورت برقراری آتش بس و توقف حملات، حداقل دو تا سه سال زمان نیاز است تا اعتماد گردشگران خارجی به این منطقه بازگردد. جبران خسارت های روانی و مادی، بازسازی زیرساخت های تخریب شده و ایجاد مشوق های جدید برای سرمایه گذاری مجدد، همگی نیازمند اراده ای ملی و برنامه ای بلندمدت است.

این در حالی است که زندگی هزاران خانواده به سرنوشت این صنعت گره خورده است. آنچه مسلم است، فراموشی گردشگری جنوب در میان هیاهوی جنگ، به زودی به بحرانی انسانی و اقتصادی بدل خواهد شد که دامنه آن فراتر از یک جزیره و یک صنعت خواهد رفت. جنوب نیازمند جهاد اقتصادی در کنار جهاد نظامی است.