تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی، به آکسیوس گفت: «آمریکا در دوران ترامپ ابرقدرتی است که دچار اختلال کمبود توجه است... و قادر به حفظ یک راهبرد در طول زمان نیست. رفتار ایران وسواس‌گونه است. ترامپ ADD دارد؛ ایران OCD.»

به گزارش انتخاب، اکسیوس نوشت: دولت ترامپ و ایران هر دو می‌گویند راه‌حل دیپلماتیک برای جنگ را ترجیح می‌دهند، اما دستیابی به توافق اکنون دست‌نیافتنی‌تر از همیشه به نظر می‌رسد. ریشه‌های بن‌بست موجود ممکن است اساساً با یکدیگر سازگار نباشند.

چرا مهم است: در 18 ماه گذشته، دو دور مذاکرات شکست‌خورده به دو جنگ منجر شده است. تفاهم‌نامه ژوئن تنها چند روز بعد فروپاشید و به تشدید دوباره تنش‌ها انجامید. اگر تلاش کنونی برای دستیابی به یک گشایش دیپلماتیک نیز به بن‌بست برسد، احتمالاً ظرف چند هفته بار دیگر درگیری‌ها آغاز خواهد شد.

در ادامه نگاهی داریم به برخی از عوامل عمیق و ریشه‌دار — شخصی، فرهنگی و سیاسی — میان دو کشور که تلاش‌ها برای میانجیگری و دستیابی به توافق را ناکام گذاشته‌اند:

یکی از دلایل شکست مذاکرات این است که آمریکا و ایران، بازه زمانی مذاکرات را به‌شکل کاملاً متفاوتی می‌بینند. ترامپ به دنبال دستیابی سریع به توافق است و وقتی روند مذاکرات کند پیش می‌رود، بی‌حوصله و ناامید می‌شود. در مقابل، شیوه مذاکره ایران کاملاً متفاوت است؛ آنها به دنبال خریدن زمان هستند.

تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی، به آکسیوس گفت: «آمریکا در دوران ترامپ ابرقدرتی است که دچار اختلال کمبود توجه است... و قادر به حفظ یک راهبرد در طول زمان نیست. رفتار ایران وسواس‌گونه است.»

برای مثال، ترامپ در آوریل 2025 برای مذاکرات ضرب‌الاجل 60 روزه تعیین کرد؛ ضرب‌الاجلی بسیار کوتاه و غیرواقع‌بینانه. ایرانی‌ها از سوی دیگر، مذاکرات را فرآیندی طولانی‌تر می‌دانستند و ضرب‌الاجل را آن‌قدر جدی نگرفتند. آنها تصور نمی‌کردند ترامپ واقعاً منظورش 60 روز باشد.

مذاکرات فوریه امسال حتی کوتاه‌تر بود و حدود سه هفته طول کشید. احتمال دستیابی به توافق در چنین مدت کوتاهی تقریباً صفر بود.

توافق بزرگ در برابر آتش‌بس محدود

ترامپ علاقه زیادی به نمایش سیاسی پرسر و صدا دارد؛ نمایشی که خودش بازیگر اصلی آن باشد. او به دنبال توافقی میراث‌ساز است که روابط آمریکا و ایران را بازتعریف کند و خاورمیانه را دگرگون سازد.

ایرانی‌ها در مقابل، توافقی محدود و مبتنی بر معامله را ترجیح می‌دهند که به‌صورت غیرمستقیم — یا با کمترین سطح علنی‌بودن ممکن — مذاکره شود. آنها هر توافقی را نوعی آتش‌بس می‌دانند، نه یک توافق صلح.

او گفت: «ترامپ و مذاکره‌کنندگانش به معامله‌گر بودن خود افتخار می‌کنند. اما در فرهنگ سیاسی ایران، واژه‌ای که برای سازش‌کار به کار می‌رود — "سازشکار" — عملاً نوعی ناسزا محسوب می‌شود.»

او افزود: «مقامات ایران هیچ‌گاه حاضر نبودند مستقیماً با ترامپ دیدار کنند. اگر حاضر به چنین کاری شده بودند، فکر می‌کنم نتیجه تحولات می‌توانست کاملاً متفاوت باشد. ترامپ می‌خواهد این درگیری را حل‌وفصل کند.»

مسئله بی‌اعتمادی

بنیادی‌ترین مانع در مذاکرات، بی‌اعتمادی است. ایرانی‌ها می‌گویند ترامپ دو بار در جریان مذاکرات به آنها خیانت کرده و در میانه مذاکرات به آنها حمله کرده است.

بسیاری از افراد در داخل ایران معتقدند هرگونه مذاکره با آمریکا صرفاً پوششی برای آماده‌سازی یک حمله غافلگیرکننده است.

طرف آمریکایی در مقابل می‌گوید این ایران بود که با نقض تفاهم‌نامه ژوئن 2026 خیانت کرد؛ تفاهم‌نامه‌ای که تنها چند روز پس از امضای آن، ایران به کشتی‌ها در تنگه هرمز حمله کرد.

فشار داخلی

مذاکرات برای هر دو طرف از نظر سیاسی در داخل کشور مسئله‌ای بسیار دشوار و پرتنش است.

ترامپ و مذاکره‌کنندگانش از سوی جریان راست تحت فشار قرار دارند که توافقی منعقد نکنند؛ در حالی که جریان چپ آنها را به دلیل احتمال پذیرش توافقی که یا وضعیت پیش از جنگ را احیا کند یا شبیه توافق هسته‌ای سال 2015 در دوران باراک اوباما باشد، مورد تمسخر قرار می‌دهد.

این نوع انتقادها باعث شده ترامپ در چند مقطع طی 18 ماه گذشته، از جمله همین هفته، از مواضع میانه‌روانه‌تری که اتخاذ کرده بود عقب‌نشینی کند.

آنچه باید زیر نظر داشت

استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان کاخ سفید، و همچنین جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور آمریکا، همچنان معتقدند پیگیری مسیر دیپلماسی ارزشمند است. اما به نظر می‌رسد ترامپ بیش از گذشته نسبت به این مسیر بدبین شده است.

او در مصاحبه‌ای با مجله تایم که روز پنجشنبه منتشر شد، گفت اقداماتی که ایران حاضر است انجام دهد، «برای من کافی نیست».

ترامپ گفت: «در مورد ایران، فکر نمی‌کنم هیچ‌وقت بتوانید صلح داشته باشید» و بار دیگر تأکید کرد که در حال بررسی ازسرگیری عملیات نظامی گسترده پس از انتخابات میان‌دوره‌ای است.

مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور ایران، روز پنجشنبه از مذاکرات با آمریکا دفاع کرد.

او گفت: «ما هرگز از گفت‌وگو فرار نکرده‌ایم و نخواهیم کرد، اگرچه آمریکا سه بار کشور ما را هدف قرار داد، با وجود اینکه توافق را امضا کرده بود»؛ اشاره او به تفاهم‌نامه ژوئن بود.

پزشکیان افزود: «آمریکا باید این تصور را کنار بگذارد که می‌تواند با ترور ما را به زانو درآورد.»

آنچه می‌گویند

یک دانشیار روابط بین‌الملل در مدرسه دولتی و خدمات عمومی بوش در دانشگاه تگزاس A&M، در مقاله جدیدی در نشریه فارن افرز می‌نویسد: «ایران در قبال آمریکا راهبردی را در پیش گرفته است که بر تشدید تنش و تهاجم مستمر استوار است.»

او می‌افزاید: «ایران به‌روشنی می‌داند چه می‌خواهد — خروج تمامی نیروهای آمریکایی از منطقه — و آماده است برای تحقق این هدف، به‌طور نامحدود در وضعیت جنگی باقی بماند.»