فرارو با افزایش درگیری های میان ایران و آمریکا و ادامه عملیات اسراییل در لبنان، شکنندگی تفاهم نامه پایان جنگ و نقض بندهای مختلف آن به کانون توجه رسانه ها و تحلیلگران تبدیل شده است. ایران و آمریکا بامداد چهارشنبه 17 تیر 1405 به تبادل آتش متقابل پرداختند و حالا تأکید هر دو طرف بر نقض تفاهم نامه پایان جنگ، در اظهارات رسمی پررنگ تر از قبل تکرار می شود.

به گزارش فرارو، تفاهم نامه اسلام آباد که 28 خرداد توسط مسعود پزشکیان، دونالد ترامپ و شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، به عنوان میانجی امضا شد، 14 بند دارد که 13 بند آن به موضوعات عملیاتی، موارد مورد گفت وگو یا اقدامات ابتدایی می پردازد. آخرین بند نیز تصریح می کند که توافق نهایی با یک قطعنامه الزام آور شورای امنیت تأیید خواهد شد. در این گزارش بررسی می کنیم که کدام بندهای تفاهم نامه در روزهای اخیر نقض شده اند.

وزارت خزانه داری آمریکا 31 خرداد مجوزی عمومی (General License) برای فروش نفت ایران به مدت 60 روز صادر کرد؛ مجوزی جامع که در آن حتی فروش نفت به آمریکا نیز پیش بینی شده بود. این اسقاطیه بر اساس بند 10 تفاهم ایران و آمریکا صادر شد و فرصتی برای فروش نفت به کشورهای مختلف فراهم می کرد. همچنین موارد تحریمی مرتبط با این عملیات را نیز پوشش می داد. به دنبال تحولات اخیر، وزارت خزانه داری آمریکا شب گذشته اعلام کرد این مجوز را لغو کرده است. همزمان با صدور مجوز جدید، به معاملاتی که پیش تر انجام شده اند، 10 روز فرصت داده شده تا نهایی شوند و از سه شنبه 7 ژوییه نیز هیچ معامله جدیدی مجاز نخواهد بود.

موضوع دارایی های بلوکه شده ایران یکی از موارد مهم این تفاهم نامه به شمار می رود و گفت وگوها درباره آن طی هفته های گذشته ادامه داشته است. با این حال، هنوز به طور دقیق مشخص نیست چه میزان از این دارایی ها در اختیار ایران قرار گرفته یا در آینده قرار خواهد گرفت.

اولین بند تفاهم نامه اسلام آباد بر توقف جنگ در تمام جبهه ها، از جمله لبنان، تأکید دارد. آنچه اجرای این بند را با مشکل مواجه می کند، ادامه عملیات نظامی و اشغال مناطقی از جنوب لبنان توسط اسراییل است. مقام های اسراییلی می گویند طرف تفاهم میان ایران و آمریکا نیستند و برنامه های خود را دنبال می کنند. اسراییل همچنان به حملات و ترورهای خود ادامه می دهد و به طور رسمی نیز اعلام کرده است که یک منطقه حائل امنیتی در جنوب لبنان ایجاد خواهد کرد. چند روز پیش نیز دولت های اسراییل و لبنان به توافقی دوجانبه برای پایان جنگ رسیدند؛ توافقی که در فضای داخلی لبنان بازتاب های گسترده ای داشت.

بخش دیگری از بند 1 به خودداری دو طرف و متحدانشان از انجام عملیات نظامی یا آغاز جنگ اشاره دارد؛ بندی که با حملات متقابل روزهای اخیر با چالش جدی روبه رو شده است. آمریکا خاک ایران را هدف قرار می دهد و ایران نیز به پایگاه های آمریکا در کشورهای منطقه حمله می کند. این روند به طور طبیعی بند 2 تفاهم نامه، مبنی بر احترام به تمامیت ارضی، را نیز تحت تأثیر قرار می دهد.

تنگه هرمز یکی از مهم ترین موضوعات متن و فرامتن تفاهم اسلام آباد است و بند 5 به طور مشخص به آن اختصاص دارد. از چند روز پیش، با باز شدن یک کریدور عمانی در تنگه هرمز با هماهنگی آمریکا و همچنین اعلام فرانسه و انگلستان درباره توافق با عمان برای مین روبی و تأمین امنیت این آبراه در آب های سرزمینی عمان، دور جدیدی از تنش ها در منطقه آغاز شد. ایران معتقد است طرف های مقابل در حال دور زدن مفاد بند 5 هستند. در این بند بر رعایت حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی، یعنی ایران و عمان، همچنین مسئولیت ایران در تأمین امنیت و رفع موانع تأکید شده است.