امیر قلعه نویی بعد از اینکه از جام جهانی فارغ شده باید با این سؤال مواجه شود که در کدام پست برای آینده فوتبال ایران بازیکن ساخته است؟

دروازه بان؟ دفاع میانی؟ دفاع راست؟ دفاع چپ؟ هافبک دفاعی؟ هافبک بازیساز؟ وینگر یا مهاجم؟ پاسخ تقریباً در تمام این پست ها یکسان است؛ هیچ کدام.

شاید مهم ترین نقدی که به تیم ملی امیر قلعه نویی وارد است، نه فقط حذف از جام جهانی با کسب سه تساوی، بلکه نداشتن نگاه آینده نگر باشد. نتیجه نگرفتن در فوتبال قابل جبران است، اما از دست دادن یک نسل، خسارتی است که سال ها فوتبال ایران را عقب نگه می دارد.

قلعه نویی نه در جام ملت ها و نه در جام جهانی، پروژه جوانگرایی را آغاز نکرد و عملاً در هیچ پستی نکوشید که مهره ای تازه را به فوتبال ایران معرفی کند. او تقریباً در تمام خطوط زمین به همان بازیکنان سال های گذشته تکیه کرد. بازیکنانی که سال های طولانی در دوران مربیگری کی روش و در مقطع کوتاهی اسکوچیچ ستون اصلی تیم ملی بودند و بار دیگر این مجال را پیدا کردند تا دوباره در جام جهانی بازی کنند.

درخط دفاع تیم ملی هیچ تغییری رخ نداد. هیچ! حتی دفاع راست و چپ نیز از سبد سال ها قبل انتخاب شد. بی آنکه تغییر در آن داده شود.

در خط میانی، سعید عزت اللهی تقریباً در تمام مسابقات به میدان رفت. سامان قدوس همچنان همان نقش همیشگی پنج، شش سال اخیر را ایفا کرد. حتی احسان حاج صفی نیز همچنان فرصت بازی پیدا کرد. اگر دست قلعه نویی بازتر بود، شاید امید ابراهیمی نیز دوباره به تیم ملی بازمی گشت. این نشان می دهد سرمربی تیم ملی برخلاف آن ادعاهایی که گاهی در مصاحبه هایش مطرح کرده که دنبال جوانگرایی است اما در عمل هرگز این رویکرد را دنبال نکرده است.

استدلال او و همراهانش همواره این بوده که لیگ برتر بازیکن آماده ای برای تیم ملی تولید نکرده است. اما این پرسش مطرح می شود که اگر سرمربی تیم ملی به بازیکنان جوان اعتماد نکند، چه زمانی قرار است آنها تجربه بین المللی کسب کنند؟ مگر نسل های گذشته بدون میدان دیدن ساخته شدند؟

هیچ تیم ملی بدو آزمون و خطا ساخته نمی شود. مربی باید ریسک کند، اشتباه بازیکنانش را ببیند، فرصت بدهد و نسل جدید را بسازد. این دقیقاً همان کاری است که بسیاری از تیم های موفق فوتبال دنیا انجام می دهند. قلعه نویی فرصت داشت در جام ملت های قبل این آزمون خطا راانجام دهد تا با بهترین تیم ممکن راهی جام جهانی شود اما او در جام ملت های قبل دنبال نتیجه بود. در جام جهانی نیز همین طور و حالا نیز برای جام ملت های آتی نیز اگر سرمربی باقی بماند، همین نقشه را در سر دارد.

سؤالات درباره بازیکنان بسیارند. آیا محمدحسین کنعانی زادگان مدافع آینده فوتبال ایران است؟ آیا شجاع خلیل زاده قرار است چهار سال دیگر نیز ستون دفاعی تیم ملی باشد؟ پاسخ روشن است. این بازیکنان خدمات ارزشمندی به فوتبال ایران داشته اند، اما فوتبال ملی باید به فکر جانشین سازی نیز باشد و مربیانش نباید ایده حاضری خوری را نشر دهند!

در کناره های زمین نیز شرایط مشابه بود. نه در دفاع راست و نه در دفاع چپ، چهره ای معرفی شد که بتوان او را سرمایه سال های آینده دانست. در خط حمله نیز همچنان همه چیز حول محور مهدی طارمی و دیگر بازیکنان باتجربه می چرخید. بازیکنانی که کیفیت فنی آنها قابل انکار نیست، اما آینده فوتبال ایران را نمی توان فقط بر پایه آنها بنا کرد.

شاید قلعه نویی به واسطه فشارهای بیرونی گاهی از جوانگرایی نیز برایمان بگوید اما این سؤال وجود دارد که چرا این نگاه پیش از جام جهانی وجود نداشت؟ چرا مهم ترین تورنمنت فوتبال جهان به سکوی پرتاب نسل جدید تبدیل نشد؟ چرا بازیکنان جوان در جام ملت های قبل آبدیده نشدند؟ آیا قلعه نویی ترس داشت؟

با این سیاست سرمربی بعدی تیم ملی با تیمی روبه رو خواهد شد که بخش زیادی از بازیکنان اصلی آن از چرخه فوتبال ملی خارج شده اند و در مقابل، جانشینان آماده ای نیز برای آنها وجود ندارد. این یعنی تحویل گرفتن تیمی که بیش از آنکه یک سرمایه باشد، یک مخروبه تمام عیار است!

قلعه نویی در همه این سال ها فرصت داشت در کنار کسب نتیجه آینده را نیز بسازد اما او با قدم هایی سست به این سمت حرکت کرد به طوری که اکنون بعد از جام جهانی هرگز نمی توانیم از بازیکن خاصی یاد کنیم که چهره جدید فوتبال ایران باشد. موفق ترین مربیان دنیا کسانی هستند که ضمن نتیجه گیری، نسل بعدی را هم آماده کرده اند. اما تیم ملی ایران در دوران قلعه نویی بیش از آنکه به فردا فکر کند، در گذشته زندگی کرد.

تا پیش از جام جهانی، بسیاری از کارشناسان با وجود انتقادها از تیم ملی حمایت کردند. فضای فوتبال به سمت همدلی رفت تا شاید تیم ملی بتواند در بزرگ ترین آوردگاه فوتبال جهان نتیجه بگیرد. اما جام جهانی به پایان رسید و اکنون زمان ارزیابی فنی است، نه ادامه همان ملاحظه کاری.

اگر امروز درباره آینده تیم ملی هشدار داده می شود، به خاطر دشمنی با یک مربی نیست؛ بلکه به این دلیل است که پای منافع فوتبال ایران در میان است. نمی توان هر چهار سال یک بار با همان بازیکنان پا به میدان گذاشت و انتظار داشت نسل جدید خودبه خود شکل بگیرد.

زنگ خطر مدت ها پیش به صدا درآمده بود، اما بسیاری ترجیح دادند آن را نشنوند. اکنون دیگر زمان تصمیم های سخت فرا رسیده است. باید مشخص شود برنامه تیم ملی برای جام ملت های آسیا و جام جهانی بعدی چیست و آیا قرار است با همین تفکر به جام ملت ها برویم یا خیر؟!

بزرگ ترین نقد به امیر قلعه نویی شاید نه حذف از جام جهانی، بلکه این باشد که پس از پایان این دوره، فوتبال ایران دستاوردی برای فردا در اختیار ندارد. تیمی ساخته نشده، نسلی معرفی نشده و سرمایه ای برای آینده شکل نگرفته است.

ادامه مسیر با این تفکر قطعاً فوتبال ایران را وارد چالش هایی بزرگ تر خواهد کرد و تصمیم گیران در فدراسیون فوتبال باید ملاحظه کاری را کنار گذاشته و براساس منطق فوتبال تصمیم بگیرد.

فضای کشور یا مسائلی از این دست نباید دستمایه ای برای حفظ فردی باشد که عملاً در تیم ملی هیچ دستاوردی نداشته است.