بعضی هفته ها در تقویم ثبت می شوند و از یاد می روند؛ بعضی دیگر به بخشی از حافظه جمعی یک ملت بدل می شوند. هفته ای که گذشت، بی تردید از جنس دوم بود. مراسم تشییع رهبر شهید، مهم ترین رخداد این روزها بود؛ رویدادی که از تهران تا قم و از عراق تا مشهد، خیابان ها را مملو از جمعیتی کرد که هرکدام با انگیزه ای متفاوت در این بدرقه حضور داشتند.

به گزارش شرق، گروهی برای ادای احترام آمده بودند، عده ای حضور خود را تجدید عهد با باورهایشان می دانستند و برخی نیز احساس می کردند در حال حضور در یکی از لحظه های ماندگار تاریخ معاصر هستند. اما در کنار این صحنه های ماندگار و تراکم روایت ، تورم حاشیه نیز شکل گرفت که به تدریج توجه رسانه ها را به خود معطوف کرد. سهم این حاشیه ها در مقایسه با متن اصلی مراسم چندان بزرگ نبود، اما سرعت بازنشر آن ها باعث شد وزن رسانه ای آن ها از وزن واقعی شان فراتر رود و قاب بر واقعیت چیره شود. این همان نقطه ای است که واقعیت میدانی و بازنمایی رسانه ای از یکدیگر فاصله می گیرند.

برای فهم آنچه در ادامه رخ داد، باید به تفاوت دو سطح از واقعیت توجه کرد. در یک سو، ساختار تصمیم گیری کشور قرار دارد که بر پایه محاسبات امنیتی، سیاسی، حقوقی و مدیریتی عمل می کند و بخش مهمی از ملاحظات آن، به دلایل روشن، هیچ گاه در معرض افکار عمومی قرار نمی گیرد. در سوی دیگر، مردمی ایستاده اند که با احساس، باور دینی و تعلق خاطر خود در مراسم حاضر شده اند. طبیعی است که این دو زاویه نگاه، همیشه بر یک مدار حرکت نکنند. همین فاصله، گاه زمینه ساز برداشت های متفاوت و تفسیرهای متناقض می شود؛ تفاوتی که اگر به درستی فهم نشود، می تواند اصل رویداد را زیر سایه روایت ربایی حاشیه ها قرار دهد.

واضح ترین نشانه های این تغییر روایت، در مشهد دیده شد. ویدئوهایی که از بخشی از مراسم تشییع منتشر شد، اقلیت پرصدا را در حال سردادن شعار علیه برخی مسئولان کشور نشان می داد. شعارهایی که ظرف چند ساعت به یکی از پربازدیدترین تصاویر آن روز تبدیل شد و در بسیاری از رسانه ها و شبکه های اجتماعی بازنشر شد. آنچه بیش از خود شعار اهمیت داشت، سرعتی بود که این تصاویر با آن به کانون توجه افکار عمومی تبدیل شدند؛ گویی چند ثانیه فیلم، توانسته بود بر ساعت ها حضور آرام و منظم جمعیت سایه بیندازد.

این ماجرا به همان شعارها محدود نماند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، هنگام حضور در میان تشییع کنندگان با اعتراض گروهی اندک روبه رو شد. شعارهایی تند علیه او سر داده شد و بر اساس تصاویر منتشرشده، اشیایی ازجمله سنگ نیز به سمت او پرتاب شد؛ رخدادی که فضای مراسم را برای دقایقی تحت تأثیر قرار داد و خیلی زود به یکی از محورهای اصلی بحث های رسانه ای تبدیل شد و مصرف رسانه ای حاشیه را به اوج رساند.

رییس جمهور و رییس مجلس هم از این نوع برخوردها و شعارها بی نصیب نماندند و تندروها از خیابان تا تریبون صداوسیما بر دولت و تیم مذاکره کننده تاختند. فارغ از انگیزه این افراد، پرسش مهم تر نسبت این رفتارها با کلیت مراسم بود.

آیینی که با حضور گسترده مردم، نظم قابل توجه و فضایی آکنده از احترام برگزار شده بود، ناگهان در معرض روایت سازی گروه های تندرو قرار گرفت؛ در این مسیر، بخش کوچکی از واقعیت، جای متن اصلی را گرفت. همین ویژگی، سال هاست مناسبت های ملی و مذهبی را به میدان رقابت روایت ها تبدیل کرده است. در دل این رخدادها، پرسشی جدی نیز شکل گرفت؛ آیا اختلاف های سیاسی باید به متن آیین هایی کشیده شود که فلسفه وجودی آن ها بر همدلی و وحدت استوار است؟

مرور سیره و مواضع رهبران انقلاب در مقاطع مختلف، بر پرهیز از دوقطبی سازی و حفظ انسجام اجتماعی تأکید دارد. بسیاری نیز بر همین اساس معتقدند صیانت از حرمت چنین مراسم هایی، خود بخشی از انسجام پاسداری است؛ ضرورتی که بیش از هر زمان دیگری به تقویت سرمایه اجتماعی کمک می کند. آنچه از این هفته در حافظه تاریخی کشور باقی خواهد ماند، نه چند شعار، نه چند پلاکارد و نه چند ویدئوی پربازدید است؛ آنچه ماندگار می شود، حضور گسترده مردمی است که با انگیزه ها، سلیقه ها و برداشت های متفاوت، در یک آیین ملی و مذهبی کنار یکدیگر ایستادند.

حاشیه ها، هرچند پرصدا، عمر کوتاهی دارند؛ آنچه دوام می آورد، هم سرنوشتی ملی است که در بزنگاه های حساس خود را نشان می دهد و می تواند پشتوانه عبور از بحران ها، کاهش شکاف ها و ساختن آینده ای باثبات تر برای کشور باشد.

منصور حقیقت پور، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی، با اشاره به حواشی ایجادشده در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب، رفتار برخی افراد را زائده و فرقانیسم توصیف و تأکید کرد که چنین اقداماتی مورد رضایت رهبر معظم انقلاب نیست.

او همچنین با اشاره به جایگاه شهید لاریجانی، از ظلم هایی که در حق او صورت گرفت، سخن گفت و بر حمایت از تیم مذاکره کننده کشور تأکید کرد. در ابتدای این گفت وگو، از او درباره نقدها و توهین هایی که در حاشیه مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب مطرح شد و همچنین شباهت این فضا با نقدهایی که در گذشته متوجه خود شهید لاریجانی بود، پرسش شد.

وی در پاسخ گفت: تشییع رهبر شهید، یک حرکت بنیادین بود. مردم انصافا با غیرت، با همت و با تمام وجود وارد این حرکت شدند. به ذهنم می رسد که این مراسم از جنبه های مختلف قابل تجزیه و تحلیل است. به نظر من، ظرفیتی که در این تشییع تولید شد، یک ظرفیت جدید ژئوپلیتیکی برای جمهوری اسلامی ایران بود.

او ادامه داد: شما مطمئن باشید اگر این مراسم در هند برگزار می شد، مردم آنجا نیز حضور گسترده ای پیدا می کردند. اگر در جمهوری آذربایجان یا لبنان برگزار می شد نیز همین استقبال را شاهد بودیم. همان گونه که برادران عزیزمان در عراق نیز چنین استقبالی را رقم زدند. این اتفاق برای جمهوری اسلامی ایران یک ظرفیت ایجاد کرد. حقیقت پور افزود: ما با این حرکت توانستیم از بسیاری از مظلومیت های تاریخ انتقام بگیریم؛ انتقام قبر گمشده حضرت زهرا (س) که شبانه و مخفیانه دفن شدند، انتقام 90 سال پنهان بودن قبر امیرالمؤمنین علی (ع)، انتقام تیرباران شدن پیکر امام حسن مجتبی (ع) و انتقام همه این مظلومیت ها. این حرکت بسیار زیبا، باشکوه و جمیل بود.

او با اشاره به حواشی مراسم اظهار کرد: البته این حرکت زیبا یکی دو زائده هم داشت و آن هم همین تندروها بودند که آمدند خودی نشان بدهند و چهره زیبای این حرکت راهبردی را مخدوش کنند. اینها زائده های این حرکت بودند.

وی تصریح کرد: در طول حیات رهبر معظم انقلاب نیز این افراد چنین رفتارهایی داشته اند. به یاد دارید که در حرم امام (ره) نسبت به سیدحسن خمینی بی احترامی کردند و رهبر معظم انقلاب صریحا فرمودند که از این کار راضی نیستند. مسئله این است که این افراد، جریان های خودسر، خودمجتهد و خوداقدام کن هستند که نظر خود، تیم خود و اطرافیان خود را ملاک قرار می دهند، نه نظر رهبر انقلاب.

او ادامه داد: آیا رهبر عزیز انقلاب از این رفتارها راضی هستند؟ من مطمئنم که راضی نیستند. بهترین اسمی که می توانم برای این افراد انتخاب کنم، همان زائده هاست. من از این جریان با عنوان فرقانیسم یاد می کنم و در همان گزارش قم نیز همین تعبیر را به کار بردم.

در ادامه گفت وگو، با اشاره به اینکه شهید لاریجانی نیز در مقطعی در قم مورد توهین قرار گرفت، اما پس از شهادتش بسیاری به جایگاه و شخصیت او پی بردند، از حقیقت پور درباره این تناقض در فضای سیاسی کشور سؤال شد.

او در پاسخ گفت: این ظلم آشکار است. نسبت به فردی که توانایی اداره کشور را داشت، ظلم شد؛ هم به خودش، هم به خانواده اش و هم به حیثیتش. بعد هم ردصلاحیت شد. کسانی که این کار را کردند، به روشنی و بدون تردید ظلم کردند. نمی دانم آن ها را حلال کرد یا نه، اگر نکرد که وای به حال کسانی که چنین ظلمی کردند. در بخش پایانی این گفت وگو، از وی درباره حمایت از تیم مذاکره کننده کشور، به ویژه محمدباقر قالیباف و عراقچی سؤال شد.

حقیقت پور اظهار کرد: عراقچی از فرزندان خوب انقلاب است. هرکسی در نظام، لباس و مأموریت خاص خود را دارد؛ یک نفر لباس دیپلماسی بر تن می کند و دیگری لباس رزم. تفاوت در لباس و مأموریت است؛ زبان یکی گلوله است و زبان دیگری گفت وگو و ادبیات سیاسی.

او خاطرنشان کرد: رهبر معظم انقلاب مسئولیت این مأموریت را به آنان واگذار کرده اند و شایسته است که از این عزیزان حمایت شود. ان شاءالله با قدرت، همانند یک نقطه زن، مسیر خود را ادامه دهند و در انجام مأموریتشان موفق باشند.

در ادامه جلال رشیدی کوچی، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی، با اشاره به مراسم تشییع رهبر شهید، اظهار کرد: چند روز پیش از برگزاری مراسم، در صفحه شخصی خود نوشته بودم که جهان باید منتظر یک شگفتی و یک حماسه باشد و خوشبختانه همین اتفاق نیز رخ داد. ما نیز توفیق داشتیم در بخشی از این مراسم حضور داشته باشیم.

او افزود: امروز حتی رسانه های خارجی، نه فقط رسانه های داخلی، از حضور حدود 30 تا 35 میلیون نفر در این مراسم سخن می گویند. اگر شرایط فراهم بود که پیکر مطهر رهبر شهید به کشورهای دیگری مانند پاکستان، ترکیه یا جمهوری آذربایجان منتقل شود، بدون تردید شاهد حضور جمعیتی بسیار گسترده تر بودیم. این موضوع نشان داد که ایشان به معنای واقعی کلمه، رهبر جهان اسلام بودند.

رشیدی با اشاره به برخی حواشی ایجادشده در حاشیه مراسم گفت: با وجود همه اتفاقات مثبت و اقتداری که این تشییع برای کشور به همراه داشت، عده ای تلاش کردند این رویداد بزرگ را به حاشیه ببرند. به اعتقاد من، 90 درصد این افراد فریب خورده هستند؛ کسانی که نه تحلیل درستی از مسائل سیاسی دارند و نه درک دقیقی از شرایط، بلکه صرفا از افرادی پیروی می کنند که برای آنان خط و جهت تعیین می کنند. این افراد، خواسته یا ناخواسته، همانند اقداماتی که از سوی ترامپ شاهد بودیم، سعی داشتند مراسم را تحت الشعاع قرار دهند.

او ادامه داد: با این حال، درایت مردم، هوشمندی مداحان، برنامه ریزان و برگزارکنندگان مراسم باعث شد آنان به اهداف خود نرسند. با این وجود، صحنه هایی مانند سنگ پرانی عده ای اندک به سمت عراقچی، واقعا تأسف برانگیز بود.

این فعال سیاسی با اشاره به حضور مسئولان ایرانی در عراق گفت: حضور قالیباف، پزشکیان و عراقچی با استقبال و حمایت مردم عراق همراه بود. مردم عراق، چون از بیرون به مسائل نگاه می کنند، اقدامات این مسئولان را بهتر درک می کنند. همچنین مسئولان حزب الله، ازجمله شیخ نعیم قاسم و دیگر شخصیت ها نیز از اقدامات پزشکیان و قالیباف که در چارچوب رهنمودهای مقام معظم رهبری انجام می شود، حمایت کردند.

وی تأکید کرد: به نظر من، بیشتر این افراد ناآگاه هستند، اما این مسئله توجیه کننده رفتارهای توهین آمیز آنان نیست. امیدوارم در ادامه، به عنوان بخشی از تحول در حکمرانی کشور، با سردمداران این جریان برخورد قاطعی صورت گیرد. آنان نیز می دانند که قرار است از فضای سیاسی کشور کنار گذاشته شوند و به همین دلیل، این اقدامات را می توان آخرین تلاش های آن ها تلقی کرد.

رشیدی در پاسخ به این پرسش که آیا در مراسم از نزدیک شاهد چنین رفتارهایی بوده است، گفت: بسیاری از مردم مرا می شناختند و لطف داشتند. واقعیت این است که اکثریت قاطع مردم با نگاه این گروه فاصله دارند و دیدگاه متفاوتی دارند. آنچه ما در مراسم دیدیم، چیزی جز محبت مردم به رهبرشان و به کسانی نبود که چه در میدان نبرد و چه در عرصه دیپلماسی، برای دفاع از کشور تلاش می کنند. این افراد تنها اقلیتی کوچک هستند که به دلیل هیاهو، گاهی صدایشان بیش از وزن واقعی شان شنیده می شود.

او در ادامه، با اشاره به اتفاقات رخ داده در مورد شهید لاریجانی و برخی توهین ها به وی، اظهار کرد: متأسفانه این تفکر تند و رادیکال از ابتدای انقلاب وجود داشته است. نمونه های آن را درباره شهید بهشتی، شهید مفتح و دیگر شخصیت های انقلاب دیده ایم. همان سخنانی که امروز علیه برخی مسئولان مطرح می شود، آن زمان نیز علیه شهید بهشتی مطرح می شد تا اینکه پس از شهادت ایشان، امام خمینی (ره) فرمودند بهشتی مظلوم بود و مظلوم به شهادت رسید .

رشیدی افزود: همین روند بعدها درباره شهید باقری، شهید حاجی زاده و دیگر فرماندهان نیز تکرار شد. همین افراد و همین حساب های کاربری که امروز فعال هستند، آن روزها نیز به این شهدا توهین می کردند؛ افرادی که جان خود را برای دفاع از کشور در کف دست گرفته بودند و در نهایت نیز به دست رژیم صهیونیستی به شهادت رسیدند. صرفا به این دلیل که نگاهشان با این جریان همسو نبود یا از افرادی مانند آقای قالیباف حمایت می کردند.

او ادامه داد: امروز نیز شاهد هستیم که همین رفتارها نسبت به قالیباف تکرار می شود؛ در حالی که به اعتقاد من، ایشان در کنار مقام معظم رهبری سیدمجتبی خامنه ای و آقای پزشکیان، در صدر فهرست ترور رژیم صهیونیستی قرار دارد. این جریان ابتدا شخصیت افراد را ترور می کند و سپس دشمن آنان را به صورت فیزیکی هدف قرار می دهد. امیدوارم چنین اتفاقی هرگز رخ ندهد، اما این روند در تاریخ انقلاب سابقه داشته و متأسفانه همچنان ادامه دارد.

رشیدی در پاسخ به این نکته که چنین رفتارهایی در صدر اسلام نیز سابقه داشته است، گفت: بله، متأسفانه در طول تاریخ اسلام نیز چنین جریاناتی وجود داشته اند. در مورد امام صادق (ع)، امام حسن (ع) و امیرالمؤمنین علی (ع) نیز روایت هایی درباره توهین ها و رفتارهای مشابه وجود دارد. این افراد همواره تلاش کرده اند با تمسک به برخی اصول و سوءاستفاده از آن ها، خود را دلسوزتر از دیگران نشان دهند، در حالی که بیشترین آسیب را نیز به نظام، انقلاب و اعتماد مردم وارد کرده اند. او در پایان، در پاسخ به این پرسش که آیا فضای سیاسی کشور در آینده بهبود خواهد یافت، اظهار کرد: امیدوارم شرایط مدیریت شود، اما حتی مدیریت این جریان نیز با چالش هایی همراه خواهد بود. پیش بینی من این است که در آینده نیز با این افراد و رفتارهایشان مواجه خواهیم بود.