نتایج یک کارآزمایی بالینی جدید نشان می دهد که تحریک متناوب تتا برست (Intermittent Theta Burst Stimulation یا iTBS)، یکی از روش های تحریک غیرتهاجمی مغز، می تواند علائم اختلال افسردگی اساسی را تنها طی 10 روز به طور قابل توجهی کاهش دهد. این یافته ها در مطالعه ای که توسط پژوهشگران UiT دانشگاه قطب شمال نروژ انجام شده و در مجله JAMA Network Open منتشر شده است، ارائه شده اند.

به نقل از ساینس آلرت، اختلال افسردگی اساسی شایع ترین اختلال سلامت روان در جهان به شمار می رود و صدها میلیون نفر را در مقطعی از زندگی تحت تأثیر قرار می دهد. با این حال، بخش قابل توجهی از مبتلایان به درمان های رایج پاسخ مناسبی نمی دهند؛ موضوعی که ضرورت توسعه و ارزیابی روش های درمانی جدید را بیش از پیش برجسته می کند.

اگرچه درمان iTBS در حال حاضر نیز در برخی مراکز درمانی مورد استفاده قرار می گیرد، این پژوهش آن را در قالب یک کارآزمایی تصادفی کنترل شده با یک درمان ساختگی (دارونما) مقایسه کرده است؛ رویکردی که پیش از این برای پروتکل های iTBS یک بار در روز به طور گسترده انجام نشده بود. چنین طراحی پژوهشی امکان ارزیابی دقیق تر اثر واقعی درمان را فراهم می کند.

به گفته پژوهشگران، مهم ترین یافته این مطالعه آن بود که بیمارانی که درمان واقعی iTBS را دریافت کردند، کاهش قابل توجهی در شدت علائم افسردگی خود نشان دادند.

پژوهشگران در مقاله خود می نویسند: در این کارآزمایی بالینی تصادفی روی بزرگسالان مبتلا به اختلال افسردگی اساسی، یک برنامه ثابت 10 جلسه ای iTBS یک بار در روز منجر به کاهش بیشتر علائم افسردگی ارزیابی شده توسط پزشک در طول مرحله درمان نسبت به گروه شم (ساختگی) شد.

در روش iTBS، یک سیم پیچ روی سر بیمار قرار می گیرد که میدان های مغناطیسی متمرکز را از طریق جمجمه به مغز منتقل می کند. این میدان ها نورون های قشر پیش پیشانی پشتی-جانبی (Dorsolateral Prefrontal Cortex) را فعال می کنند؛ ناحیه ای از مغز که نقش مهمی در تنظیم خلق وخو و عملکردهای اجرایی دارد.

در این پژوهش، 73 بزرگسال مبتلا به اختلال افسردگی اساسی با سن 22 تا 65 سال شرکت کردند. این افراد به دو گروه تقسیم شدند:

41 نفر درمان واقعی iTBS را دریافت کردند.

32 نفر تحت درمان ساختگی قرار گرفتند.

در گروه دارونما از یک سیم پیچ اصلاح شده استفاده شد که ظاهر و عملکردی مشابه دستگاه واقعی داشت، اما میدان مغناطیسی آن توانایی تحریک مغز را نداشت.

شرکت کنندگان گروه ساختگی همان فشار روی سر را احساس می کردند و همان صداهای ضربه ای دستگاه را می شنیدند؛ موضوعی که باعث می شد تشخیص درمان واقعی از ساختگی برای آن ها دشوار باشد.

پژوهشگران درباره سازوکار این دستگاه توضیح داده اند:

سیم پیچ ساختگی از نظر پیکربندی سیم پیچ متفاوت است، به طوری که یک حلقه معکوس شده است و در نتیجه یک میدان مغناطیسی پراکنده و ضعیف ایجاد می شود که توسط محافظ داخلی بیشتر کاهش می یابد. در نتیجه، میدان القایی برای تحریک قشر مغز کافی نیست، در حالی که احساسات شنوایی و پوست سر قابل مقایسه را از طریق تحریک سطحی حفظ می کند.

پس از 5 و 10 روز درمان روزانه، بیمارانی که iTBS دریافت کرده بودند، بر اساس ارزیابی پزشکان، کاهش قابل توجهی در شدت افسردگی نسبت به گروه دارونما نشان دادند.

با این حال، تفاوت محسوسی میان دو گروه در علائمی که خود بیماران گزارش کرده بودند مشاهده نشد.

درمان هر دو گروه پس از 10 روز متوقف شد.

چهار هفته پس از پایان درمان، پژوهشگران وضعیت شرکت کنندگان را دوباره ارزیابی کردند. نتایج نشان داد که اگرچه گروه دریافت کننده iTBS بهبود خود را حفظ کرده بود، گروه دارونما نیز به همان سطح از بهبود رسیده و به طور متوسط نتایجی مشابه را تجربه کرده بود.

به گفته پژوهشگران، این پدیده پیش تر نیز در مطالعات مشابه مشاهده شده است.

آن ها در مقاله خود می نویسند: کاهش قابل توجه علائم در گروه ساختگی با شواهد قبلی مطابقت دارد که نشان می دهد TMS ساختگی از نظر فیزیولوژیکی بی اثر نیست، اما ممکن است شامل عوامل غیر اختصاصی مانند تأثیرات مرتبط با انتظار، حسی و زمینه ای باشد که در بهبود علائم نقش دارند.

به اعتقاد پژوهشگران، این نتایج نشان می دهد که درمان iTBS می تواند در کوتاه مدت اثرات درمانی قابل توجهی داشته باشد، اما تداوم این اثر پس از توقف درمان نیازمند بررسی های بیشتر است؛ به ویژه اینکه دوره های درمانی رایج iTBS معمولاً طولانی تر از 10 روز هستند.

از سوی دیگر، این مطالعه اهمیت اثر دارونما را نیز برجسته می کند. هنوز مشخص نیست چه عواملی باعث بهبود شرکت کنندگان گروه ساختگی شده است، اما احتمال می رود انتظار دریافت درمان، عوامل روان شناختی، تجربه حسی و شرایط درمانی در این روند نقش داشته باشند.

به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند مطالعات آینده باید با دقت بیشتری از نظر مدت درمان، نحوه مقایسه با گروه کنترل و زمان بندی پیگیری های پس از درمان طراحی شوند.

آن ها در پایان تأکید می کنند: از دیدگاه بالینی، این یافته ها اهمیت مدت زمان درمان و پیگیری را هنگام تفسیر پاسخ بالینی برجسته می کنند. مدت زمان درمان ممکن است نتایج را شکل دهد، با دوره های درمانی ثابت و کوتاه که به طور بالقوه بهبود علائم را تسهیل می کنند.

نتایج این پژوهش در مجله JAMA Network Open منتشر شده است.

منبع: فرارو