تهدیدهای اخیر دونالد ترامپ علیه زیرساخت های ایران، هم زمان با تشدید تنش ها در تنگه هرمز، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که آیا تهران و واشنگتن همچنان شانسی برای بازگشت به مسیر دیپلماسی دارند یا منطقه به سمت رویارویی گسترده تر حرکت می کند.

غلامرضا کریمی، استاد روابط بین الملل دانشگاه خوارزمی، در گفت وگو با فرارو معتقد است تفاهم اسلام آباد عملاً کارکرد خود را از دست داده است. او می گوید اگرچه ایران و آمریکا فعلاً از ورود به جنگ تمام عیار پرهیز می کنند، اما هر اشتباه محاسباتی می تواند به بحرانی بزرگ تر و حتی ورود بازیگران جدید به جنگ منجر شود.

اختلاف بر سر تفسیر بند پنجم تفاهم اسلام آباد و نحوه مدیریت تردد دریایی در تنگه هرمز، پیش تر نیز به عنوان یکی از محورهای تنش میان تهران و واشنگتن مطرح شده بود.

کریمی درباره تهدیدهای ترامپ برای هدف قرار دادن زیرساخت های ایران گفت: بعد از تفاهم نامه اسلام آباد، امیدها و انتظارها برای گفت وگو بین ایران و آمریکا بسیار افزایش یافت. اما واقعیت ژئوپلیتیک منطقه نشان می داد که هنوز وضعیت منطقه به پختگی لازم نرسیده که زمینه برای انعقاد یک تفاهم جدی آماده شود.

او ادامه داد: آمریکایی ها، با وجود امضای متن تفاهم نامه 14 ماده ای، یکی از مواد آن را نادیده گرفتند و کریدور جدیدی از سمت عمان در تنگه هرمز ایجاد کردند. در واقع، در یک روز، اگر 36 کشتی از کریدور جنوبی عبور می کرد، از سمت ایران فقط پنج کشتی تردد داشتند.

این استاد روابط بین الملل افزود: اگر ایران واکنش نشان نمی داد، عملاً اهرم ژئوپلیتیکی را که در جنگ 40 روزه و در قالب کنترل تنگه هرمز به دست آورده بود، از دست می داد. بنابراین، واکنشی تند نشان داد و چندین کشتی را مورد حمله قرار داد.

کریمی گفت: آنچه در شرایط فعلی ایجاد نگرانی می کند، این است که نه ایران حاضر است از انتظارهای خود کوتاه بیاید و نه آمریکا حاضر است اجازه دهد ایران کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار داشته باشد.

او افزود: در منطق بین الملل، انتظار می رود در شرایط موجود جنگ گسترده ای میان ایران و آمریکا شکل بگیرد؛ جنگی که احتمال دارد بسیار گسترده و تمام عیار شود.

کریمی اظهار کرد: ایران با توانمندی های گسترده موشکی و پهپادی، قایق های تندرو و استفاده از شهپادها در خلیج فارس، معتقد است آمریکا باید از مواضع خود کوتاه بیاید. در مقابل، آمریکایی ها با اعزام ناوگروه های تازه و تقویت سامانه های پدافندی، در حال به رخ کشیدن تجهیزات خود در منطقه هستند.

او تأکید کرد: این وضعیت بسیار خطرناک است و بعید می دانم از دست میانجی ها نیز کاری بربیاید. درون ایران و آمریکا هم دیدگاه هایی وجود دارد که معتقدند باید تنش را افزایش داد.

این استاد روابط بین الملل در توصیف سناریوی محتمل پیش رو گفت: فعلاً جنگ در محدوده تنگه هرمز ادامه خواهد داشت. آمریکا فعلاً به زیرساخت ها به شکل گسترده حمله نمی کند و ایران نیز به ناوهای آمریکا حمله نمی کند.

او افزود: ایران به پایگاه ها و مراکز نظامی حمله می کند و آمریکا نیز نوار ساحلی کشور را هدف قرار می دهد. آمریکایی ها از نظر لجستیکی با مشکلات اساسی روبه رو هستند و برخی تجهیزات مورد نیازشان عملاً تأمین نشده است.

کریمی ادامه داد: ایران نیز محدودیت های خاص خود را دارد و با توجه به مشکلات اقتصادی و داخلی، ترجیح می دهد وارد جنگ بزرگ نشود؛ هرچند برخی جریان های سیاسی داخلی به افزایش تنش ها و در نتیجه افزایش فشار بر اقتصاد جهانی اعتقاد دارند.

او گفت: در کوتاه مدت، سناریوی فعلی ادامه خواهد داشت؛ اما هر لحظه این احتمال وجود دارد که با یک حرکت تند، مانند حمله به یک ناوگروه آمریکایی، حمله به یک زیرساخت در ایران، تشدید حملات در لبنان یا تحول در یمن، این سناریو به ورود اسراییل به جنگ منجر شود.

کریمی افزود: در این شرایط، بار دیگر باید شاهد وقوع جنگ تمام عیار باشیم. شاید پس از آن، توافقی بلندمدت تر و پس از یک جنگ بزرگ شکل بگیرد. در حال حاضر فقط پوسته ای از تفاهم اسلام آباد باقی مانده است.

کریمی در پاسخ به این پرسش که چگونه می توان شرایط موجود را تغییر داد، گفت: معمولاً تمام تلاش هژمون جهانی، یعنی آمریکا، این است که یک بازیگر منطقه ای به وضعیت بازیگر هژمون در منطقه تبدیل نشود.

او افزود: واقعیت این است که در جنگ های 12 روزه و 40 روزه، با وجود همه لطمه هایی که به ایران وارد شد، وزن راهبردی ایران در خاورمیانه افزایش پیدا کرد. تقریباً مشخص شده که هر نوع نظم در منطقه بدون مشارکت ایران امکان پذیر نیست.

این استاد دانشگاه ادامه داد: آمریکایی ها پس از تفاهم اسلام آباد این گونه برداشت کردند که ایران می خواهد همه اهداف منطقه ای خود را عملیاتی کند، بدون آنکه آمریکا به دستاوردی برسد. این موضوع برای واشنگتن بسیار سخت به نظر رسید و واکنش های فعلی تا حد زیادی ناشی از همین برداشت است.

این کارشناس سیاست خارجی در تبیین شرایط فعلی گفت: کشورهای عرب منطقه نیز به این جمع بندی رسیده اند که آمریکا نه تنها امنیت آنها را تأمین نمی کند، بلکه باعث شده خود آنها نیز در معرض حمله قرار بگیرند.

او افزود: آمریکایی ها نمی خواهند واقعیت های ژئوپلیتیک جدید منطقه را بپذیرند. در عالم سیاست، وقتی وضعیتی خلاف وضع موجود شکل می گیرد، جنگ گریزناپذیر می شود. طرفین می خواهند تا حدی به جنگ ادامه دهند که تاب آوری طرف مقابل مختل و طرف مقابل ناچار به عقب نشینی شود.

کریمی گفت: در ایران، جریانی که روند مذاکرات را پیگیری و تفاهم نامه را امضا کرده بود، به لحاظ افکار عمومی اعلامی کشور در موضع اقلیت و ضعف قرار گرفت. همین موضوع به تشدید تنش ها انجامید.

او تأکید کرد: در کوتاه مدت نیز به نظر نمی رسد تحول خاصی برای مدیریت بحران رخ دهد؛ مگر اینکه کشورهای برجسته عربی یا دیگر میانجی ها وارد عمل شوند و تفاهم تازه ای شکل دهند.

کریمی در پایان گفت: در صورت تداوم شرایط موجود، احتمال ورود اسراییل به جنگ نیز وجود دارد و ممکن است جنگی تمام عیار، زیرساختی و خسارت بار شکل بگیرد.

منبع: فرارو