به نظر می‎رسد دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در هفته‌های اخیر در تنگنایی گرفتار  و ریاست‌جمهوری‌اش به‌تدریج درگیر جنگی شده است که راهی برای خروج از آن نمی‌یابد. ترامپ اکنون با محدودیت‌هایی در اعمال قدرت خود روبه‌رو ست که هنگام آغاز جنگ علیه ایران در 28 فوریه، به سختی می‌توانست تصورش کند؛ زمانی که با ادعای پایان دادن سریع به برنامه هسته‌ای و سرنگونی نظام ایران، جنگ را آغاز کرد. پنج ماه بعد، تقریباً هیچ‌یک از این اهداف محقق نشده است. ترامپ که زمانی مطمئن بود می‌تواند با تکیه بر قدرت قاطع نظامی، آنچه را که خود «الگوی ونزوئلا» می‌نامید در ایران نیز اجرا کند، اکنون برای ورود دوباره به یک عملیات نظامی گسترده تردید دارد.

او نتوانسته افزایش شدید بهای نفت و پیامدهای آن بر بازارهای سهام را مهار کند. کشتیرانی در تنگه هرمز که پس از یک توقف تقریباً کامل، تنها برای چند هفته از سر گرفته شده بود، بار دیگر به حداقل رسیده است. همزمان، دومین گلوگاه راهبردی انتقال انرژی، یعنی مسیر میان دریای سرخ و خلیج عدن، نیز با تهدیدهای تازه‌ای روبه‌رو شده است. ترامپ اگرچه تهدید کرده که جزیره خارک را هدف قرار خواهد داد یا ذخایر زیرزمینی اورانیوم غنی‌شده ایران را به تصرف درمی‌آورد، اما در عین حال به‌صراحت گفته است که می‌داند هیچ تمایلی برای اعزام نیروهای زمینی وجود ندارد.

به گفته دستیارانش، همین محدودیت‌ها ترامپ را به‌شدت سرخورده کرده و باعث شده رفتارهایش، حتی در مقایسه با معیارهای همیشگی‌اش، بی‌ثبات‌تر و غیرقابل پیش‌بینی‌تر شود. تنها در همین هفته، وزیر انرژی آمریکا توافقی تاریخی با عربستان سعودی برای همکاری در توسعه برنامه هسته‌ای غیرنظامی این کشور امضا کرد، اما کمتر از 24 ساعت بعد، ترامپ با موضع‌گیری خود این توافق را در عمل بی‌اثر کرد. او سعودی‌ها را غافلگیر و اعلام کرد«توافقی که 18 ماه برای مذاکره بر سر آن زمان صرف شده بود، مرده است؛ مگر آنکه عربستان به «توافق‌های ابراهیم» بپیوندد و اسراییل را به رسمیت بشناسد.»

آرون دیوید میلر، دیپلمات پیشین آمریکا و از کارشناسان باسابقه مسائل خاورمیانه، گفت «ترامپ بار دیگر عربستان سعودی را از خود رنجاند، بنیامین نتانیاهو را خشنود کرد و استدلال‌های محکمی در اختیار ایران گذاشت تا بگوید معامله کردن با آمریکا کاری بیهوده است؛ زیرا هر توافقی در نهایت با خیانت و نقض تعهدات واشنگتن روبه‌رو خواهد شد.»

به گفته افراد نزدیک به رییس‌جمهوری، همه ناکامی‌ها و سرخوردگی‌های ترامپ ناشی از جنگ نیست؛ جنگی که اکنون به‌قدری در میان افکار عمومی آمریکا نامحبوب شده که بر اساس نظرسنجی مشترک واشنگتن‌پست و ایپسوس، تنها 29 درصد آمریکایی‌ها عملکرد او در مدیریت این درگیری را تأیید می‌کنند. با این حال، بخش عمده این نارضایتی‌ها به همان جنگ بازمی‌گردد. این سردرگمی و فشار به‌وضوح در رفتار ترامپ دیده می‌شود؛ او از یک سو وعده می‌دهد که برنامه هسته‌ای ایران را «به هر قیمتی» متوقف خواهد کرد و از سوی دیگر، متحدان سیاسی‌اش در داخل آمریکا خواهان خروج از این درگیری هستند.

«باید هرچه زودتر این ماجرا را جمع کنیم.» این را مایک جانسون، رییس مجلس نمایندگان آمریکا، هفته گذشته گفت؛ جمله‌ای که این روزها بیش از پیش از زبان پرشورترین حامیان ترامپ نیز شنیده می‌شود. اما ترامپ راه روشنی برای تحقق این هدف ندارد. او در حالی وارد این درگیری شد که راهبرد مشخصی برای پیروزی نداشت و اکنون نیز برای یافتن راهی آبرومندانه جهت خروج از آن دست‌وپا می‌زند.با این حال، تنها یک ماه پیش، ترامپ با اطمینان از این سخن می‌گفت که راه اعلام پیروزی را یافته است. او 17 ژوئن، در کاخ ورسای با تشریفات فراوان، توافق آتش‌بسی 14 ماده‌ای را امضا کرد. اما این توافق تنها دو هفته دوام آورد. اکنون ترامپ با سه گزینه اصلی روبه‌روست: تشدید عملیات نظامی، افزایش فشارهای اقتصادی یا اعلام پیروزی و خروج از بحران. هر یک از این گزینه‌ها به دلایل مختلف برای ترامپ غیرعملی و پرهزینه به نظر می‌رسد.

گزینه اول تشدید عملیات نظامی در ایران است. ترامپ روز جمعه، پس از آنکه در تمام طول هفته از احتمال بازگشت به عملیات گسترده نظامی علیه ایران خبر داده بود، از این موضع عقب نشست. به گفته چند مقام آمریکایی، دستیاران او در جلسات توجیهی نسبت به اثربخشی یک حمله سنگین ابراز تردید کردند و گفتند چنین اقدامی بعید است ایران را به بازگشت به مذاکراتی معنادار وادار کند. با این حال، به نظر می‌رسد تردید اصلی او دلیل دیگری داشته باشد: جنگ، ذخایر رهگیرهای موشکی آمریکا را به‌شدت کاهش داده است. مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) در ماه آوریل برآورد کرده بود که حدود نیمی از ذخایر برخی از مهم‌ترین موشک‌های رهگیر آمریکا تاکنون مصرف شده است.

گزینه دوم ترامپ آن است که اجازه دهد تحریم‌ها به‌تدریج اثر خود را بگذارند؛ با این امید که تشدید محدودیت‌ها بر صادرات نفت ایران، همراه با ازسرگیری محاصره کشتیرانی به مقصد و مبدأ تنگه هرمز، در نهایت نتیجه مورد نظر را به همراه داشته باشد. اما این روند زمان‌بر است و ترامپ از سال 2018، زمانی که از توافق هسته‌ای دوران اوباما خارج شد و آنچه «فشارهای فلج‌کننده» علیه ایران می‌خواند را اعمال کرد، همواره از فروپاشی قریب‌الوقوع اقتصاد ایران سخن گفته است. اما هشت سال بعد می بینیم که اقتصاد ایران دچار فروپاشی نشده است. گزینه سوم، اعلام پیروزی و پایان دادن به مداخله است. به نظر می‌رسید ترامپ یک ماه پیش در همین مسیر حرکت کرد؛ زمانی که گفت به‌جای ادامه جنگ، آتش‌بس و مذاکره را برگزیده، زیرا نمی‌خواهد خطر وقوع رکودی اقتصادی را بپذیرد که او را با هربرت هوور، رییس‌جمهوری آمریکا در دوران رکود بزرگ، مقایسه کنند. ترامپ درباره سی‌ویکمین رییس‌جمهوری آمریکا گفت: «او همیشه کسی بود که نمی‌خواستم شبیهش باشم.» او همچنین هشدار داد که اگر جنگ ادامه پیدا می‌کرد، جهان به‌تدریج با کمبود ذخایر نفت روبه‌رو می‌شد. اما خروج از این بحران نیز هزینه‌های خود را دارد. اگر ترامپ ایران را در حالی ترک کند که ذخایر اورانیوم این کشور همچنان باقی مانده و تنگه هرمز نیز در عمل در کنترل ایران باشد، در حل همان مشکلی که بهانه آغاز حمله بود ناکام مانده و در عین حال بحرانی تازه برای بازارهای جهانی انرژی ایجاد کرده است.

منبع: The New York Times

هشدار مشاوران درباره پیامدهای ادامه جنگ

دونالد ترامپ، دست‌کم در مقطع کنونی، برنامه‌های خود برای تشدید چشمگیر حملات نظامی آمریکا علیه ایران را کنار گذاشته است؛ تصمیمی که یکی از دلایل اصلی آن نگرانی از این است که گسترش جنگ، ذخایر از پیش کاهش‌یافته موشک‌های رهگیر پاتریوت و دیگر مهمات پدافند هوایی آمریکا در خاورمیانه را به شکلی خطرناک تحلیل ببرد. به گفته مقام‌های دولت آمریکا، نگرانی درباره کاهش ذخایر رهگیرهای موشکی تنها یکی از عواملی است که بازگشت به عملیات نظامی گسترده را به گزینه‌ای بسیار پرریسک تبدیل کرده است. ترامپ و نزدیک‌ترین مشاورانش همچنین نسبت به احتمال گسترش جنگ در خاورمیانه، دور شدن متحدان کلیدی واشنگتن در حاشیه خلیج فارس که در برابر حملات ایران آسیب‌پذیرند، بروز بحران در اقتصاد جهانی و تشدید بحران‌های انرژی ابراز نگرانی دارند. به گفته دو منبع آگاه از جزییات نشست، این تغییر رویکرد ترامپ در قبال درگیری با ایران، پس از جلسه روز جمعه او با مشاوران ارشد و اعضای بلندپایه کابینه اتخاذ شد.به گفته این منابع، ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در نشست‌های محرمانه به ترامپ هشدار داده است که ازسرگیری عملیات گسترده نظامی علیه ایران، هرچند از نظر نظامی امکان‌پذیر است، اما به بهای کاهش خطرناک ذخایر موشک‌های رهگیر در اختیار فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) تمام خواهد شد؛ فرماندهی‌ای که مسئولیت عملیات نظامی آمریکا در خاورمیانه را بر عهده دارد. سخنگوی ژنرال کین نیز از اظهار نظر درباره توصیه‌هایی که او به رییس‌جمهوری ارائه می‌کند، خودداری کرد.به گفته دو منبع آگاه از رایزنی‌های داخلی دولت، در حلقه نزدیکان ترامپ تقریباً هیچ‌کس معتقد نبود که تشدید عملیات نظامی تصمیمی عاقلانه باشد. یک مقام ارشد آمریکایی نیز که او هم به شرط ناشناس ماندن سخن گفته است، نسبت به این موضوع ابراز تردید کرد که ازسرگیری عملیات گسترده نظامی بتواند ایران را بار دیگر به پای میز مذاکره بازگرداند. این مقام آمریکایی گفت حملات اخیر، برخلاف هدف مورد نظر، نتیجه‌ای معکوس داشته است.ترامپ پیش از نشست روز جمعه، اعلام کرده بود که در صورت صدور دستور، ارتش آماده اجرای حملات سنگین‌تر است، هرچند همچنان راه‌حل دیپلماتیک را نیز منتفی نمی‌داند.

روزنامه ایران