وقتی نام سرطان را می شنویم، معمولاً آن را بیماری می دانیم که از درون بدن خود فرد آغاز می شود و قابل انتقال به دیگران نیست. اما اکنون گروهی از پژوهشگران دانشگاه ورمانت آمریکا، نمونه ای کاملاً متفاوت را شناسایی کرده اند؛ سرطانی که مانند یک عامل عفونی از یک موجود زنده به موجود دیگر منتقل می شود. این کشف نه تنها چهارمین سرطان واگیردار شناخته شده در جهان به شمار می رود، بلکه نخستین مورد ثبت شده در ماهیان آب شیرین است؛ یافته ای که می تواند دریچه ای تازه به شناخت رفتار سلول های سرطانی و مسیر تکامل آن ها بگشاید.

داستان این کشف به سال 2012 بازمی گردد؛ زمانی که یک ماهیگیر دریاچه ممفرماگوگ در مرز آمریکا و کانادا، ماهی صید کرد که لکه های سیاه و غیرعادی سراسر بدنش را پوشانده بود. در ابتدا پژوهشگران تصور کردند آلودگی های شیمیایی، ویروس ها یا باکتری ها عامل این بیماری هستند، اما سال ها بررسی هیچ نشانه ای از عوامل عفونی رایج نشان نداد.

سرانجام با مقایسه ژنتیکی سلول های سرطانی و بدن ماهی ها، پژوهشگران به نتیجه ای شگفت انگیز رسیدند؛ تمام تومورها منشأ ژنتیکی مشترکی داشتند و سلول های سرطانی مستقیماً از یک ماهی به ماهی دیگر منتقل می شدند.

برخلاف سرطان های معمولی، در این بیماری نه ویروسی وجود دارد و نه باکتری. عامل انتقال، خود سلول های سرطانی زنده هستند که وارد بدن ماهی جدید می شوند و در آنجا به رشد ادامه می دهند.

دانشمندان این نوع بیماری را سرطان کلونال یا قابل انتقال (Transmissible Cancer) می نامند؛ پدیده ای بسیار نادر که تاکنون تنها در چندگونه جانوری مشاهده شده است.

پیش ازاین تنها سه نوع سرطان قابل انتقال شناخته شده بود: تومور صورت شیطان تاسمانی سرطان خون برخی صدف ها و دوکفه ای های دریایی سرطان قابل انتقال در سگ ها اکنون ملانومای ماهیان آب شیرین به این فهرست بسیار کوتاه اضافه شده است.

بررسی ها نشان می دهد این سرطان ظرف چند سال بخش بزرگی از جمعیت ماهیان یک دریاچه را آلوده کرده است. پژوهشگران احتمال می دهند جابه جایی ماهی ها یا فعالیت های انسانی در انتقال بیماری میان دریاچه ها نقش داشته باشد، هرچند هنوز منشأ دقیق انتشار آن مشخص نیست.

این مطالعه نشان می دهد سلول های سرطانی، در شرایطی بسیار خاص، می توانند؛ مانند یک انگل مستقل رفتار کنند و از بدنی به بدن دیگر منتقل شوند.

پژوهشگران تأکید می کنند این سرطان فقط در همین گونه از ماهیان مشاهده شده و هیچ مدرکی مبنی بر انتقال آن به انسان یا سایر جانوران وجود ندارد.