15 اردیبهشت ماه 1405بود که لنج شاهین2 با امید برگرداندن رونق به سفره خانواده ها، بعد از چند ماه بیکاری دوران جنگ، لنگرگاه بندر کنارک را به قصد دریا ترک کرد. اما حالا با گذشت حدود 90 روز، این لنج و سرنشینان آن نه در امواج دریا که در بی خبری و سکوت و بدتر از آن در سیل حوادث ریز و درشت ناپدید شده اند و این سکوت نه تنها روان خانواده های چشم انتظار آن 17 صیاد بلکه بلکه وجدان هر انسانی را به درد می آورد.

راوی قصه پرغصه ناپدید شدن حمید بلوچ، مهران رنجبر، اسماعیل بکرا، حامد دهانی، جاسم دهانی، مهرزاد دهانی، عادل رزمی، خالد رزمی، فرید رزمی، محمد رزمی، عبدالله روح افزا، اقبال گنگذاری، مهران بلوچ، رضا پیرایش، محمد رییسی، مرابخش نوحانی، و یک خدمه اهل پاکستان، ناخدا نوید بلوچ مردی است که چهره اش در همان نگاه اول صیادی در گرمای سوزان آب های جنوب وطن را فریاد می زند. ناخدا با لهجه صمیمی کنارکی از روزی می گوید که از برادرش حمید بلوچ ناخدای لنچ شاهین 2 و خدمه همراهش خبری نشد!

پرواز شوم کرکس آمریکایی، آغاز بی خبری از شاهین ایرانی

17 اردیبهشت 30 دقیقه بامدادماه آخرین باری بود که چند لنج ایرانی صدای ناخدا حمید را از فاصله 70 مایلی سواحل عمان شنیدند؛ درست همان موقعی که بالگرد آمریکایی بالای سر لنج های ایرانی رسیده بود و با پرتاب گلوله های منور اقدام به پراکنده کردن لنج های صیادی می کند و بعد از آن دیگر نه صدایی از حمید بلوچ و شانزده صیاد شاهین2 شنیده شد و نه خبری از سرنوشت آنها به کنارک رسید.

ناخدا نوید وقتی می خواهد از آن لحظه برایمان بگوید، چشم هایش نمناک می شود اما انگار زندگی روی آب صبورش کرده است، اشک هایش را به آرامی پاک می کند و از بی خبری از برادرش می گوید: صیادهای لنج های دیگر گفتند بالگرد آمریکایی بقیه لنج ها را پراکنده کرد، نیم ساعت بعد همه لنچ ها توانستند از حال هم با خبر شوند الا شاهین 2؛ شاید تلفن ماهواره ای ناخدا حمید از کار افتاده بود و دیگر سرنخی هم از آنها پیدا نشد که نشد!

ناخدا نوید به دخترک یک ساله برادرش حمید چه بگوید؟

ناخدا نوید که تلاش می کرد به آرامی ماجرای برادرش و لنج پدری را تعریف کند، وقتی پرسیدم برادرت ناخدا حمید چند ساله است؟ بچه هم دارد؟ باز هم طوفانی شد اما تلاش می کرد طوفان درونش را پشت چهره آفتاب سوخته اش پنهان کند، هر چند تلاش ناخدا قابل ستایش بود اما امان از اشک هایی که بی موقع سیل و طوفان را به هم می دوزند، درست مثل شب های مواج دریا، شب هایی که نوید و حمید و خیلی های دیگر از نوجوانی به دریا زده بودند و با دست پر آمده بودند، آخر آن زمان ها خبری از کرکس نبود.

عرق شرم روی پیشانی ام نشسته بود و به دهانی که بی موقع باز شده بود و چشمان مردی را تر کرده بود، لعنت می فرستادم که صدای ناخدا نوید را شنیدم که می گفت: حمید متولد 1369 است و چهار بچه دارد، بچه بزرگ 10 ساله و بچه کوچک هم دختر یک ساله است و هر شب بهانه بابا را می گیرد، ما هیچ جوابی برای بچه های حمید نداریم.

همیشه فکر می کردم ناخداها مردهایی پا به سن گذاشته شبیه ناخدا خورشید هستند اما ناخدای لنج شاهین2 از همان نسل دهه شصتی خودمان است و انگار کلکسیون بدبیاری های دهه شصتی ها هنوز جا دارد که مفقود شدن ناخدا حمید هم به آن اضافه شده است! آن هم روی آب، جایی که حمید بلوچ بیشتر از خشکی با آن مانوس است.

ه خودم و آمدم پرسیدم: راستی جوان ترین صیاد شاهین2 چند ساله است؟ این بار ساجد بلوچ برادر کوچکتر ناخدا نوید و ناخدا حمید جواب داد و گفت: از همه کوچکتر اسماعیل بوکرا بود، اسماعیل دهه هشتادی بود . اصلا نفهمیدم ساجد چه می گوید، از وقتی که وارد اتاق شده بود مغموم اما مغرور و ساکت بود و هر وقت چشم هایش تر می شد، نگاهش را می دزدید، به نظر می آمد بعد از مفقود شدن ناخدا حمید و لنج پدرشان ناخداعبدالصمد - ناخدای معروف کنارک - حالا دیگر بزرگترین سرمایه ساجد دهه هفتادی غرور مردانه اش بود، سرمایه ای که هزاران کرکس آمریکایی هم نمی توانند از او بگیرند.

جوان ترین صیاد لنج شاهین 2 فقط 17 سال سن دارد!

وقتی حرف اسماعیل به میان آمد ناخدا نوید و ساجد، حمید و دختر یک ساله او را فراموش کردند! ناخدا نوید با بغض گفت: جای بچه 16 ساله در مدرسه است نه روی لنج و ساجد با عجله دنبال کپی کارت ملی اسماعیل لابه لای کپی کارت ملی بقیه صیادان می گشت و بالاخره پیدا کرد و نشانم داد؛ جوان ترین صیاد شاهین 2 اسماعیل بوکرا متولد 11 تیر 1388 است.

سن و نام و نشان اسماعیل آنقدر برای ناخدا نوید بلوچ مهم بود که آنها را روی یک تکه کاغذ نوشت و به دستم داد تا میان درد و دل ها یادم نرود؛ وقتی ناخدا می نوشت از خودم می پرسیدم اسماعیل 11 تیر امسال - روز تولدش - کجا بود؟ امان از فکرهای آشفته ای که ذهن را مثل بازار مسگرها می کند؛ ناخدا وقتی از اسماعیل حرف می زد مدام می گفت بچه 16 ساله! و من با خودم می گفتم ناخدا چون 17 ساله شدن اسماعیل را ندیده است هنوز فکر می کند او 16 ساله است ولی اسماعیل بوکرا درست یک ماه پیش 17 ساله شد، اما کجا؟ فقط خدا عالم است.

وقتی از برادران ناخدا حمید پرسیدم تا حالا کجا دنبال برادر گمشده، گشته اند؟ اسم صلیب سرخ، هلال احمر و سفارتخانه های پاکستان و عمان را آوردند؛ گفتم: خب، نتیجه؟ گفتند: فعلا هیچ ! اما این هیچ لعنتی چقدر روی دل مادر ناخدا حمید سنگینی می کند؟ اصلا وقتی نوه هایش را بغل می کند تا آرامشان کند، هیچ را که این روزها به وسعت جای خالی حمید بلوچ است، کجا پنهان می کند تا دختر یک ساله نبیند و بهانه بابا را نگیرد؟ آخر جای خالی پسرش همه جای خانه، همه جای کنارک اصلا همه جای دریاست! حتی ناخدا نوید 40 ساله هم شاید برای بهانه دوری برادرش پنهانی به دریا بزند!

جرات نکردم از برداران بلوچ حال این روزهای ناخدا عبدالصمد را بپرسم چون می دانم به رسم بزرگان، بزرگی می کند، هر چند یک سال است که روی عرشه لنجش نایستاده و حالا هم دریا پسرش را به مقصد نامعلومی برده اما او پناه خانواده و شهرش است و به احترام این همه بزرگی و رنج سی ساله اش برای شاهین 2، دست به سینه می ایستم برای آرامش دل دریایی اش دعا می کنم اما دلم نیامد از رنج مادر ناخدا حمید بگذرم و چیزی نپرسم؛ پسر ارشدش تمام این 3 ماه بی قراری او را در یک جمله خلاصه کرد: شب ها سر سجاده اینقدر برای حمید دعا می کند که بیهوش می شود .

ساجد که حال برادرش را دید رشته کلام را به دست گرفت و گفت: ما فکر می کنیم صیادها زنده هستند چون لنچ های دیگر هیچ اثری از پیکر عزیزان ما روی آب ندیده اند و شروع کرد به توضیح دادن درباره اینکه اگر لنجی آسیب ببیند یا خدای ناکرده صیادان از بین بروند بدن های آنها روی آب می آید اما ذهنم خسته بود و اصلا نمی فهمیدم ساجد چه می گوید، هر سوالی که می پرسیدم با صورت به در و دیوار هیچ می خوردم! لعنتی چه عظمتی دارد و من بی خبر بودم، کاش زودتر می دانستم و از نشانه ها کمتر می پرسیدم! بی خبری تنها خبری که لابه لای روایت نوید و ساجد موج می زند!

سایه سنگین اسارت؛ آیا صیادها در کمپ های خارجی هستند؟

با هر سختی بود به خودم مسلط شدم و تمام توانم را خرج گفتن یک جمله کردم: تا حالا مورد مشابهی اتفاق افتاده که صیادها زنده برگردند؟ ساجد با چهره ای مصمم گفت: سال ها پیش چند صیاد در آب های عمان اسیر و به کمپی در این کشور منتقل شدند. بعد از مدت ها یکی از صیادها توانست با نگهبانی ارتباط بگیرد. شماره صاحب لنج را به او داده بود و نگهبان نیز تماس گرفته بود و محل کمپ لو رفته و صیادها آزاد شدند. حالا هم ما فکر می کنیم آمریکایی ها، صیادهای ما را اسیر کردند و به کمپی در عمان برده اند .

ناخدا نوید هر بار که اسم آمریکایی ها می آمد، با عصبانیت می گفت: باید به جنایت این ها رسیدگی شود زمان جنگ و احتمال اینکه آمریکایی ها به صورت زمینی وارد کنارک شوند زن ها و بچه ها را به روستاهای اطراف فرستادیم اما همه مردها برای دفاع از شهر ماندند - البته بعد از چند روز آنها را برگرداندیم. بعد آتش بس شد و صیادان به دریا زدند که این طور شد...

خواستم کمی مسیر گفت و گو را عوض کنم و از ساجد پرسیدم تا حالا به این فکر کردی که به جای کار روی لنچ به کشورهای حاشیه خلیج فارس بروی؟ ساجد بلوچ، متولد 77 که هم بیکاری صیادها را در جنگ دیده است، آن هم درست زمانی که اوج فصل صید و صیادی بود و هم برای پیدا کردن ردی از برادرش به هر دری زده بود و تا تهران هم آمده بود، محکم گفت: نه .

آهسته گفتم: رحمت به نان پدر و شیر مادرت ، رمق به تنم برگشته بود؛ انگار لابه لای حرف ها سرنخی از ناخدا حمید پیدا شده بود و داشتم فکر می کردم اگر ناخدا حمید اینجا بود چقدر می توانست شبیه ساجد باشد، اصلا ساجد همان حمید گمشده ما شده بود، ساجد دانشجوی روانشناسی و به قول ناخدا نوید مثل حمید از نوجوانی ترک تحصیل نکرده بود اما مثل او مثل همه ناخداها غیرت در وجودش حرف اول و آخر را می زد.

مهاجرت نکردیم تا نان آور خودمان و دیگران باشیم

سوال از مهاجرت به کشورهای عربی برای برادر بزرگتر - ناخدا نوید سنگین بود، شاید سنگین تر از مفقود شدن حمید، با خودم فکر می کردم که مهاجرت به عمان، امارات، قطر و کویت برای ناخدا نوید یعنی مفقود شدن کنارک، ناخدا عبدالصمد و بیش از سی سال رنج برای شاهین 2، مادر، خواهرها، برادرها و حتی دریا و در یک کلام هیچ شدن و این هیچ چه عذابی بود.

ناخدا گفت: ما اینجا مانده ایم و این همه رنج می کشیم تا به اقتصاد کشور کمک کنیم حتی لنج من را که کارفرما هستم بیمه نمی کنند تا این روزها به دردم بخورد. کسی چه می داند چند ماه دور از خانواده روی آب بودن یعنی چه؟ بعضی روزها صیادها با تن ماهی شکمشان را سیر می کنند. اما همه این رنج ها را فقط برای کشور و امرار معاش خانواده به جان می خریم، چرا باید مهاجرت کنیم!؟

وقتی ناخدا نوید از سختی های روی لنج حرف می زد، احساس می کردم جنگ برای آنها خیلی زودتر از 9 اسفند شروع شده است، خیلی زودتر، شاید از روزی که اولین ناخدا با لنجش به دریا زد! ناخدا نوید از صیادی گفت که با وجود معلولیت پا به خاطر کودکش، مسافر شاهین 2 شده بود تا شرمنده زن و فرزند نشود و توصیه های حمید برای اینکه مراقب فرزندان بیمارش باشد.

ساجد که با سر حرف های برادر بزرگ تر را تایید می کرد وقتی او مکث کوتاهی کرد از من پرسید شما چطور از مهاجرت حرف می زنید؟ رفتن به کنار اصلا می دانید اگر لنج را می فروختیم و پولش را در بانک های کشورهای همسایه سرمایه گذاری می کردیم، چه سودی به دست می آوردیم؟ اما این کار را هم نکردیم چون می خواستیم خودمان روی آن کار کنیم و چند صیاد دیگر نان به خانه ببرند.

ناخدا نوید و برادر کوچکترش بعد از یک ساعت واگویه کردن روزگار سخت مردمی که عمر رنج هایشان به بلندی آفتاب و پهنای اقیانوس بود به امید اینکه بتوانیم اثری از برادر، دو پسر عمو و سایر دوستانشان پیدا کنیم از خبرگزاری رفتند، لحظه خداحافظی به ناخدا گفتم: امیدوارم به زودی تماس بگیرید و ناخدا حمید بقیه ماجرا را از 17 اردیبهشت برایمان تعریف کند .

ناخدا انگار یک لحظه صحنه آزادی برادرش را تجسم کرد و بعد از یک ساعت بالاخره خندید و با گفتن انشاءالله از پله ها پایین رفت. فقط خدا می داند همان یک لحظه تجسم آزادی ناخدا حمید با چهره ناخدا نوید چه کرد!؟ همانطور که فقط خدا می داند که الان ناخدا حمید و صیادها کجا هستند. آیا خدا نگهبان دلسوزی سر راهشان می گذارد؟

مزاحمت های آمریکایی ها در آب های منطقه، مسیرهای سنتی معیشت مردم در سواحل جنوبی را مسدود کرده است و سرنوشت لنج شاهین 2 را از یک حادثه دریایی ساده فراتر برده است و به یک بحران چندبعدی تبدیل کرده است.

مفقود شدن 17 صیاد این لنج، نه تنها یک فاجعه انسانی و نشانی از یک گسست عمیق میان جامعه صیادی و سنتی و نهادهای پاسخگو است بلکه ضرورت رسیدگی به حضور خطرآفرین بیگانگان در منطقه را گوشزد می کند.

علاوه بر این روایت ناخدا نوید بلوچ پرده از یک بحران ساختاری در میان صیادان ایران برمی دارد. او با اشاره به دلیل رفتن به دریا در آن شرایط سخت، بارها از فشار اقتصادی سخن گفت و یادآور شد: ما در شرایط جنگی و اقتصادی دشواری هستیم. پس از آتش بس، ملوانان برای امرار معاش به دریا رفتند. صیادان با شکاف بزرگی میان هزینه ها و درآمدها مواجه اند؛ تجهیزات را با ارز بالا می خرند اما ماهی را با ریال می فروشند.

حالا با گذشت نزدیک 90 روز، هنوز هیچ اثری از بقایای لنج یا سیگنالی از سرنوشت 17 صیاد اهل کنارک منتشر نشده است؛

- آیا لنج شاهین 2 در جریان عملیات های نظامی خارجی، اسیر شده است؟

- چرا در منطقه ای که تحت نظارت شدید است، هیچ ردی از این حادثه یافت نمی شود؟

- چرا سیستم های حمایتی و بیمه ای، صیادان را در دریا رها کرده اند؟

- و مهم تر از همه آمریکایی ها چه جان مردم منطقه می خواهند؟

اکنون خانواده های مفقودین، خواهان شفاف سازی نهادهای مسئول و یافتن حقیقتی هستند که در اعماق اقیانوس گم شده است.