تحولات اخیر در اروپا، آسیا، خاورمیانه و آمریکای لاتین نشان می‌دهد سیاست‌های دولت دونالد ترامپ موجب افزایش تردیدها درباره تعهدات آمریکا شده و بسیاری از کشورها، حتی متحدان سنتی واشنگتن، در حال بازنگری در روابط خود و جست‌وجوی گزینه‌های جایگزین هستند؛ روندی که می‌تواند به تغییر تدریجی نظم جهانی منجر شود.

به گزارش روز یکشنبه ایرنا، مکس هیستینگز مورخ نظامی در تحلیلی در تارنمای شبکه خبری بلومبرگ نوشت: حدود یک یا دو هفته پیش، در پروازی از اسکاتلند با گروهی از آمریکایی‌ها هم‌مسیر شدم که مشخص بود برای بازی گلف به آنجا رفته بودند. از آنجا که یکی از آنها کلاه «آمریکا را دوباره باشکوه کنیم» بر سر داشت، می‌شد حدس زد که احتمالا در زمین گلف دونالد ترامپ رییس جمهوری آمریکا در آن منطقه بازی کرده‌اند. اما زبان بدن آنها هیچ نشانه‌ای از درک این واقعیت نداشت که جهان امروز در شرایطی قرار دارد که کشور آنها دیگر مانند گذشته محبوب نیست و مهم‌تر از آن، دیگر به اندازه گذشته مورد اعتماد قرار نمی‌گیرد؛ وضعیتی که تا حد زیادی نتیجه سیاست‌ها و رفتار رییس‌جمهورشان است.

در واقع، بسیاری از کشورها تلاش می‌کنند خود را با این واقعیت جدید وفق دهند. نظرسنجی‌های متعددی نشان می‌دهد که حتی چین، با وجود همه اختلافات، در نگاه برخی کشورها شریکی قابل پیش‌بینی‌تر و در نتیجه قابل اتکاتر از آمریکا تلقی می‌شود. طیف گسترده‌ای از ائتلاف‌ها و روابط بین‌المللی در اروپا، آسیا، خاورمیانه و آمریکای لاتین در حال تغییر است.

هیستینگز نوشت: یک مقام ارشد نظامی که هفته گذشته از منطقه خلیج فارس بازگشته بود، به من گفت که اگرچه بیشتر رهبران منطقه در فضای عمومی محتاطانه رفتار می‌کنند، اما در محافل خصوصی از بی‌برنامگی و ناکارآمدی راهبردهای آمریکا و پیامدهای اقدامات نظامی مشترک آمریکا و رژیم اسراییل، به‌شدت ناراضی هستند.

از واشنگتن موجی از اظهارات بی‌پروا منتشر می‌شود. تازه‌ترین نمونه، اعلام ترامپ درباره حمایت از برنامه هسته‌ای غیرنظامی و غنی‌سازی اورانیوم عربستان سعودی بود. این وعده بعدا مانند بسیاری از موارد دیگر با یک پیام در شبکه‌های اجتماعی تعدیل شد. با این حال، در شرایط کنونی هیچ‌کس نمی‌داند آیا آمریکا واقعا به چنین وعده‌ای که پیامدهای بسیار گسترده‌ای دارد، عمل خواهد کرد یا خیر.

وی با قیاس وضع کنونی با تنش سیاسی پیرامون تایوان نوشت: همین وضعیت درباره تایوان نیز وجود دارد. پس از دهه‌ها که حمایت از استقلال تایوان یکی از اصول ثابت سیاست خارجی آمریکا محسوب می‌شد، امروز هیچ‌کس حاضر نیست با اطمینان درباره واکنش احتمالی ترامپ در صورت اقدام نظامی چین علیه تایوان پیش‌بینی کند.

کتاب جدید «ایک فریمن» با عنوان «دفاع از تایوان: راهبردی برای جلوگیری از جنگ با چین» بر افزایش اقدامات تحریک‌آمیز پکن، از جمله رزمایش نظامی دریایی «ماموریت عدالت 2025» در ماه دسامبر و بازرسی کشتی‌های عبوری از نزدیکی تایوان، تاکید دارد.

فریمن معتقد است آمریکا باید در برابر چنین تاکتیک‌های ارعاب‌آمیز موسوم به «منطقه خاکستری» مقاومت کند، اما نشانه‌ای از تمایل واشنگتن برای انجام چنین اقدامی وجود ندارد؛ همان‌طور که اراده‌ای برای مقابله با گسترش نفوذ چین در دریای چین جنوبی نیز دیده نمی‌شود.

هیستینگز ادامه داد: تفاوت میان واکنش اروپا و آسیا به دولت ترامپ قابل توجه است. کشورهای اروپایی به‌طور فزاینده‌ای انتقادهای خود را نسبت به توهین‌ها و تعرفه‌های ترامپ علنی می‌کنند. نمونه اخیر آن، انتقادهای فرانسه در سازمان ملل از عملکرد آمریکا در زمینه حقوق بشر بود که در واکنش، هیات آمریکایی نشست را ترک کرد.

با این حال، اروپایی‌ها با وجود سخنان فراوان درباره استقلال امنیتی، همچنان حاضر نیستند برای تامین هزینه‌های سنگین دفاعی، بودجه‌های رفاهی خود را کاهش دهند.

در مقابل، کشورهای آسیایی که در محافل خصوصی از ترامپ ناراضی هستند، در برخورد عمومی محتاط‌تر عمل می‌کنند. سرمایه‌گذاری‌های وعده داده‌شده کره جنوبی و ژاپن در آمریکا نمونه‌ای از این رویکرد است. دیدگاه غالب در منطقه این است که تنها آمریکا می‌تواند یک سد نظامی معتبر در برابر چین ایجاد کند.

دموکراسی‌های آسیایی اظهارات مارک کارنی نخست‌وزیر کانادا، در مخالفت با ترامپ را بیشتر شعار سیاسی می‌دانند. با این حال، نگرانی آنها به حدی افزایش یافته که کره جنوبی به‌طور جدی در حال بررسی ایجاد توان بازدارندگی هسته‌ای مستقل خود است؛ اقدامی که تنها یک دهه پیش غیرقابل تصور بود.

این مورخ نظامی نوشت: در خاورمیانه نیز روابط و وفاداری‌های سیاسی در حال تغییر است؛ روندی که بخشی از آن تحت تاثیر سیاست‌های ترامپ قرار دارد.

برای سال‌ها، محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی و محمد بن زاید رییس امارات متحده عربی، همکاری نزدیکی داشتند. نخستین نشانه‌های اختلاف میان آنها در تفاوت راهبردهای اقتصادی و حمایت از طرف‌های مخالف در جنگ‌های داخلی سودان و یمن آشکار شد.

سپس در سال 2025، رژیم اسراییل حمله هوایی به قطر انجام داد و پنج عضو حماس را کشت. این اقدام نقض آشکار حاکمیت کشوری بود که عضو شورای همکاری خلیج فارس است. با این حال، آمریکا از محکوم کردن رژیم اسراییل خودداری کرد.

کشورهای منطقه این رفتار را به منزله چراغ سبز ترامپ به بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر این رژیم، برای انجام اقدامات دلخواه خود، حتی به قیمت آسیب به ثبات منطقه و قوانین بین‌المللی، تلقی کردند.

هیستینگز ادامه داد: چند هفته بعد، عربستان سعودی یک توافق دفاعی با پاکستان امضا کرد؛ کشوری که رژیم صهیونیستی را دشمن خود می‌داند. اکنون پاکستان 13 هزار نیرو و یک یگان جنگنده در خاک عربستان مستقر کرده است.

همچنین بن سلمان در حال بررسی روابط نزدیک‌تر با ترکیه و مصر است. برخی گمانه‌زنی‌ها حاکی از شکل‌گیری یک ائتلاف منطقه‌ای جدید است که واشنگتن احتمالا کنترل چندانی بر آن نخواهد داشت.

در سراسر خاورمیانه، فاصله‌ای میان سیاست دولت‌ها و دیدگاه شهروندان درباره رفتار رژیم اسراییل با فلسطینی‌ها وجود دارد.

مردم عادی از آنچه اقدامات افراطی نتانیاهو می‌دانند، خشمگین هستند، اما بسیاری از دولت‌های عربی روابط خود با رژیم اسراییل را صرفا بر اساس منافع ملی خود تنظیم می‌کنند.

امارات همکاری نزدیکی با رژیم اسراییل دارد و مصر نیز در حوزه انرژی با این رژیم همکاری می‌کند. رهبران امارات معتقدند فارغ از اینکه آمریکا در آینده چه سیاستی در خاورمیانه اتخاذ کند، رژیم اسراییل همچنان یک قدرت نظامی مسلط باقی خواهد ماند.

به همین دلیل، ابوظبی خود را درگیر دشمنی احساسی با رژیم اسراییل نمی‌کند. حاکمان امارات مانند گذشته عمل‌گرا هستند.

آنها پیش‌بینی می‌کنند که آمریکا در دوران ترامپ ممکن است پس از پایان درگیری‌ها تلاش کند از منطقه فاصله بگیرد، زیرا رییس‌جمهور آمریکا به این نتیجه رسیده که خاورمیانه چیزی برای افزایش اعتبار شخصی او ندارد.

این مورخ با پرداختن به آمریکای لاتین می‌نویسد: در دیگر نقاط جهان نیز نیروهای مشابهی در حال تغییر نظم موجود هستند، هرچند پیامدهای فوری آنها کمتر نگران‌کننده است. در آمریکای لاتین، متحدان ترامپ در انتخابات کشورهای پرو، شیلی و کلمبیا پیروز شده‌اند، اما کشورهایی که زمانی آمریکا را حامی اصلی خود می‌دانستند، اکنون به دنبال گزینه‌های دیگری، به‌ویژه همکاری با چین، هستند.

پکن علاقه‌ای ندارد نقش سنتی آمریکا به عنوان تضمین‌کننده ثبات را بر عهده بگیرد. هدف چین بیشتر افزایش نفوذ، به‌خصوص در حوزه اقتصادی، و بهره‌گیری از قدرت ناشی از سرمایه و حضور خود است.

سیاست‌های آمریکا در آمریکای لاتین و پیامدهای آن نیز با تناقض‌های فراوانی همراه است.

خاویر میلی رییس‌جمهور آرژانتین نزدیک‌ترین متحد ترامپ در این قاره محسوب می‌شود. بسته نجات اقتصادی 20 میلیارد دلاری آمریکا در سال گذشته میلادی اقتصاد آرژانتین را نجات داد.

با این حال، میلی اخیرا چینی‌ها را «شرکای فوق‌العاده» توصیف کرده است. بسیاری از مردم آمریکای لاتین، به‌ویژه در برزیل، از مداخلات شدید آمریکا ناراضی هستند. نتیجه مذاکرات تجاری آینده دولت ترامپ با مکزیک نیز نقش مهمی در تعیین آینده روابط دو کشور خواهد داشت.

وی در پایان می‌نویسد: موضوع مشترک در سراسر جهان، سردرگمی درباره این است که آمریکا در گام بعدی چه خواهد کرد. این وضعیت زمانی اجتناب‌ناپذیر می‌شود که خود رییس‌جمهور آمریکا مهم‌ترین تصمیم‌های سیاست خارجی را بر اساس واکنش‌های لحظه‌ای اتخاذ کند.

بازدارندگی در برابر دشمنان و رقبا می‌تواند راهبردی موثر باشد. سیاست مدارا نیز گاهی مزایایی دارد. اما هیچ‌کدام از این دو رویکرد بدون ثبات در هدف‌گذاری و باور دوستان و دشمنان به اعتبار وعده‌ها و تهدیدها کارآمد نخواهد بود. و مشکل اصلی امروز این است که هر دوی این عناصر در سیاست خارجی آمریکا کم‌رنگ شده‌اند.