به نقل از همشهری آنلاین، تا چند سال پیش در اکثر خانه های ایرانی، سفره و میز غذا یکی از زمان های مهم دورهمی اعضای خانواده و لذت بردن از غذا و گفت وگوهای روزمره بود. اما تغییر سبک زندگی و افزایش زندگی های تک نفره، مهاجرت و دور شدن اعضای خانواده از یکدیگر باعث شده که تعداد زیادی از افراد وعده های غذایی شان را در سکوت و تنهایی صرف کنند. حالا پژوهش های جدید نشان می دهد که این تغییر ساده در سبک زندگی ممکن است فقط یک تجربه اجتماعی نباشد و پیامدهایی برای سلامت جسم افراد داشته باشد.

از نگاه متخصصان تغذیه، یکی از مهم ترین اثرات زندگی و غذا خوردن تنها، کاهش تنوع غذایی است. زهرا اولادی، کارشناس تغذیه و رژیم درمانی می گوید: تهیه یک وعده کامل شامل سبزیجات، منابع پروتیینی، غلات کامل و مواد غذایی متنوع وقتی فقط یک نفر قرار است آن را مصرف کند، برای بعضی افراد کار سختی محسوب می شود.

بعضی ها حتی زورشان می آید برای خود میز بچینند یا سفره پهن کنند و بشقاب و کاسه ماست و ... از کابینت دربیاورند و غذا را سرپا و داخل همان قابلمه می خورند. خیلی ها هم می گویند حتما باید کسی باشد که ما به خاطر او غذای خوب درست کنیم. در غیر این صورت ترجیح می دهند غذای آماده، غذاهای تکراری یا فریزری بخورند. البته خیلی از افرادی که تنها زندگی می کنند، سبک زندگی سالمی دارند، اما خیلی ها که در میان مراجعان ما هم کم نیستند، می بینید یخچال شان مدت ها از مواد غذایی مخصوصا میوه و سبزیجات خالی می ماند، اما باز هم برای خرید به تره بار نمی روند.

این کارشناس تغذیه ادامه می دهد: خیلی از افراد تنها به مرور به سمت غذاهای ساده تر و تکراری می روند؛ وعده هایی که سریع آماده می شوند و ممکن است همه نیازهای بدن را تأمین نکنند. همچنین خرید مواد غذایی متنوع، پختن غذاهای زمان بر و حتی نشستن سر یک سفره وقتی مخاطبی جز خود فرد وجود ندارد، ممکن است برای بعضی ها بی اهمیت باشد. درنتیجه، احتمال کاهش دریافت برخی مواد مغذی مثل پروتیین کافی، فیبر، ویتامین ها و مواد معدنی افزایش پیدا می کند.

اولادی می گوید: این مساله در سالمندان به دلیل تغییرات طبیعی بدن، کاهش حس گرسنگی و افزایش خطر سوءتغذیه اهمیت بیشتری پیدا می کند. البته افراد جوان و میانسال هم که تنها زندگی می کنند، از این چرخه مستثنی نیستند.

اما ماجرا فقط به خود غذا خوردن محدود نمی شود. روان شناسان معتقدند غذا خوردن، یکی از رفتارهای روزمره ای است که کارکرد اجتماعی و روانی هم دارد. گفت وگو موقع غذا خوردن، داشتن یک برنامه منظم و تجربه یک فعالیت مشترک می تواند به حفظ ارتباط اجتماعی و حتی افزایش لذت از غذا کمک کند.

دکتر فرشته شریفی، روانشناس سلامت در این زمینه می گوید: تنها غذا خوردن یا تنها زندگی کردن به طور مستقیم باعث کمبود مواد مغذی در بدن نمی شود. آنچه به صورت غیرمستقیم بر تغذیه و سلامت اثر می گذارد، تغییرات رفتاری فرد و استرسی است که حس تنهایی ایجاد می کند.

دکتر شریفی می گوید: درواقع، آنچه از تنها زندگی کردن مهم تر است، انزوای اجتماعی و احساس تنهایی مزمن است که لزوماً با تنها زندگی کردن یکی نیست. ممکن است فردی تنها زندگی کند اما احساس تنهایی یا انزوای اجتماعی نداشته باشد. در مقابل، ممکن است فردی با خانواده زندگی کند اما احساس تنهایی عمیقی را تجربه کند که از نظر روان شناختی آسیب زاتر است. پژوهش ها نیز نشان داده اند که انزوای اجتماعی و احساس تنهایی مزمن می تواند خطر ابتلا به بیماری های قلبی، افسردگی، زوال شناختی و حتی مرگ زودرس را افزایش دهد.

به گفته این دکترای روانشناسی سلامت، این مسئله از دیدگاه روان شناسی هم قابل تبیین است؛ غذا خوردن یک رفتار اجتماعی است و وقتی افراد در کنار دیگران غذا می خورند، ترشح دوپامین در مغز افزایش می یابد و می تواند با فعال شدن سیستم پاداش مغز و افزایش احساس لذت همراه باشد. درنتیجه غذاخوردن در کنار دیگران لذت بخش تر به نظر می رسد، اشتها بیشتر می شود و فرد زمان بیشتری را صرف غذا خوردن می کند. اما در تنهایی ممکن است انگیزه فرد کاهش پیدا کند و با خود بگوید حوصله ندارم غذا درست کنم . درنتیجه کیفیت تغذیه افت می کند.

شریفی در ادامه به این نکته مهم هم اشاره می کند که از طرف دیگر، احساس تنهایی می تواند باعث افزایش ترشح هورمون کورتیزول شود. این هورمون به طور طبیعی برای عملکرد بدن ضروری است، اما اگر در اثر استرس مزمن برای مدت طولانی در سطح بالایی باقی بماند، می تواند در برخی افراد اشتها را افزایش و در برخی دیگر کاهش دهد، میل به مصرف غذاهای پرچرب و پرقند را بیشتر کند و خواب را مختل کند. همچنین افرادی که احساس تنهایی مزمن دارند، گاهی حالت هایی شبیه افسردگی را تجربه می کنند و همین هم بر سلامت و رفتارهای روزمره اثر می گذارد.

این روانشناس می گوید: از منظر روان شناسی، انسان موجودی اجتماعی است. وقتی احساس امنیت و تعلق داشته باشد، معمولاً تغذیه بهتر، خواب باکیفیت تر و سیستم ایمنی قوی تری دارد. اما احساس طردشدگی ناشی از تنهایی مزمن، بدن را برای مدت طولانی در وضعیت آماده باش نگه می دارد.

این وضعیت همچنین می تواند عملکرد دستگاه گوارش را تغییر دهد، حرکت روده را کاهش دهد، التهاب دستگاه گوارش را افزایش دهد و ترکیب باکتری های مفید روده را بر هم بزند. از آنجا که روده نقش مهمی در تنظیم بسیاری از هورمون های بدن دارد و از آن با عنوان مغز دوم یاد می شود، اختلال در عملکرد آن می تواند بر سلامت عمومی فرد اثر بگذارد.

البته این الگو برای همه افراد یکسان نیست. شریفی در این باره می گوید: افرادی که روی رشد فردی و سلامت روان خود کار می کنند، معمولاً کمتر دچار احساس تنهایی مزمن می شوند. اگر فرد بتواند با ارزش های درونی خود ارتباط برقرار کند، تنهایی خود را بپذیرد و با خودش در صلح باشد، احتمال تجربه احساس تنهایی در او کمتر خواهد بود. البته رسیدن به این وضعیت نیازمند آموزش و تقویت رابطه سالم با خود از دوران کودکی است.