به نقل از ایرنا، بدن انسان برای حفظ دمای طبیعی خود، سازوکارهای مختلفی را به کار می گیرد. یکی از مهم ترین این سازوکارها، گشاد شدن رگ های خونی نزدیک سطح پوست است. زمانی که هوا گرم می شود، رگ ها بازتر می شوند تا خون بیشتری به سطح پوست برسد و گرمای بدن راحت تر از طریق تعریق و تبادل حرارتی با محیط خارج شود.

هرچند این فرآیند به خنک شدن بدن کمک می کند اما باعث می شود بخشی از مایعات موجود در رگ های خونی به بافت های اطراف نشت کند. نتیجه این اتفاق ایجاد ورم خفیف در دست ها، پاها، مچ پا و گاهی انگشتان است. پزشکان این وضعیت را ادم وابسته به گرما می نامند که معمولا در افراد سالم نیز رخ می دهد و پس از خنک شدن بدن یا استراحت برطرف می شود. این نوع ورم معمولا بدون درد است، به تدریج ایجاد می شود و هر دو دست یا هر دو پا را درگیر می کند.

یکی دیگر از دلایل مهم ورم پاها در روزهای گرم، تاثیر نیروی جاذبه است. وقتی فرد برای مدت طولانی می ایستد یا می نشیند، خون و مایعات بدن بیشتر در اندام های تحتانی تجمع پیدا می کنند.

در حالت طبیعی عضلات ساق پا مانند یک پمپ عمل می کنند و با هر قدم زدن خون را به سمت قلب بازمی گردانند. اما زمانی که فرد برای مدت طولانی بی حرکت باشد، این پمپ عضلانی به خوبی عمل نمی کند و بازگشت خون کاهش می یابد. در نتیجه، فشار داخل رگ های پا افزایش پیدا کرده و مایع بیشتری وارد بافت ها می شود. به همین دلیل بسیاری از افراد پس از ساعت ها رانندگی، سفر، کار پشت میز یا ایستادن طولانی، احساس سنگینی و ورم در پاهای خود دارند که در هوای گرم شدیدتر نیز می شود.

اگرچه این مشکل ممکن است برای هر فردی رخ دهد اما برخی افراد بیشتر در معرض آن قرار دارند. افراد سالمند به دلیل تغییرات طبیعی در رگ های خونی و کاهش کارایی گردش خون، بیشتر دچار ورم می شوند. همچنین زنان باردار به علت افزایش حجم خون و فشار رحم بر رگ های لگنی، بیشتر با این مشکل مواجه هستند.

افراد دارای اضافه وزن، مبتلایان به بیماری های وریدی، کسانی که ساعت های طولانی پشت میز می نشینند یا مشاغلی دارند که نیازمند ایستادن مداوم است نیز احتمال بیشتری برای تجربه این نوع ورم دارند. البته وجود بیماری هایی مانند نارسایی قلب، بیماری های کلیوی، مشکلات کبدی یا اختلالات تیرویید نیز می تواند باعث ورم اندام ها شود. بنابراین نباید هر نوع ورم را صرفاً به گرمای هوا نسبت داد.

خوشبختانه در بیشتر موارد، ورم ناشی از گرما با چند اقدام ساده کاهش پیدا می کند و نیازی به درمان دارویی ندارد.

- بالا نگه داشتن پاها

یکی از موثرترین راهکارها قرار دادن پاها بالاتر از سطح قلب است. این کار باعث می شود جاذبه در جهت بازگشت خون عمل کند و تجمع مایعات در پاها کاهش یابد. حتی 15 تا 20 دقیقه استراحت با پاهای بالا می تواند ورم را تا حد زیادی کمتر کند.

- حرکت دادن پاها و راه رفتن

فعال بودن عضلات ساق پا، جریان خون را بهبود می بخشد. اگر مجبور هستید مدت زیادی پشت میز بنشینید یا در سفر باشید، هر 30 تا 60 دقیقه چند دقیقه راه بروید. حرکت دادن مچ پا، خم و راست کردن انگشتان و چرخاندن پاها نیز به فعال شدن پمپ عضلانی ساق کمک می کند.

- خنک کردن دست و پا

قرار دادن دست یا پا در آب خنک می تواند رگ های خونی را به حالت طبیعی بازگرداند و احساس تورم را کاهش دهد. البته استفاده از آب بسیار سرد یا یخ توصیه نمی شود، زیرا تغییر ناگهانی دما ممکن است موجب انقباض شدید رگ ها و ناراحتی بیشتر شود.

- رفتن به محیط خنک

اگر در فضای باز یا محیط بسیار گرم حضور دارید، ورود به محیط دارای تهویه مناسب یا سایه می تواند به سرعت دمای بدن را کاهش دهد و روند ورم را متوقف کند.

- نوشیدن آب کافی

برخلاف تصور برخی افراد، نوشیدن آب باعث افزایش ورم ناشی از گرما نمی شود. کم آبی بدن می تواند مکانیسم های تنظیم مایعات را مختل کند و حتی احتمال تورم را افزایش دهد. مصرف آب کافی در طول روز، به ویژه هنگام فعالیت بدنی یا قرار گرفتن در هوای گرم، برای حفظ عملکرد طبیعی گردش خون ضروری است.

پیشگیری همیشه آسان تر از درمان است و با رعایت چند نکته ساده می توان احتمال ایجاد این مشکل را کاهش داد. نخست اینکه از ایستادن یا نشستن طولانی خودداری کنید. اگر شرایط شغلی اجازه نمی دهد، دست کم هر نیم ساعت چند دقیقه قدم بزنید یا پاهای خود را حرکت دهید.

استفاده از کفش های راحت، با پنجه مناسب و جوراب هایی که فشار زیادی به پا وارد نمی کنند نیز اهمیت زیادی دارد. کفش های تنگ می توانند گردش خون را مختل کرده و ورم را تشدید کنند. همچنین مصرف بیش از حد نمک موجب افزایش احتباس آب در بدن می شود. افرادی که رژیم غذایی پرنمک دارند، بهتر است میزان مصرف نمک، غذاهای فرآوری شده، فست فودها و تنقلات شور را کاهش دهند.

در روزهای بسیار گرم پوشیدن لباس های سبک و خنک، ماندن در سایه، استفاده از وسایل سرمایشی و پرهیز از فعالیت شدید در ساعات اوج گرما نیز به کاهش فشار وارد بر سیستم تنظیم دمای بدن کمک می کند.

اگرچه ورم ناشی از گرما معمولا بی خطر است، اما برخی علایم می توانند نشانه بیماری های مهم باشند و نباید نادیده گرفته شوند. یکی از مهمترین هشدارها، ورم ناگهانی تنها در یک پا است. اگر این ورم همراه با درد، قرمزی یا گرم شدن پوست باشد، احتمال وجود لخته خون در وریدهای عمقی مطرح می شود که نیازمند بررسی فوری پزشکی است. همچنین اگر ورم حتی پس از استراحت، خنک شدن بدن یا خواب شبانه از بین نرود یا به تدریج شدیدتر شود، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.

ورم همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه، احساس فشار روی سینه یا تپش قلب نیز می تواند نشانه مشکلات قلبی یا ریوی باشد و مراجعه فوری به مراکز درمانی را ضروری می کند. در افرادی که سابقه بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی دارند، بروز یا تشدید ورم نیز باید جدی گرفته شود.

برخی افراد با مشاهده ورم، خودسرانه از داروهای ادرارآور استفاده می کنند. متخصصان تاکید می کنند که این کار می تواند خطرناک باشد. در بسیاری از موارد ورم ناشی از گرما به دلیل اختلال در توزیع مایعات بدن ایجاد می شود، نه افزایش حجم مایعات. بنابراین مصرف خودسرانه داروهای ادرارآور ممکن است موجب کم آبی بدن، افت فشار خون و برهم خوردن تعادل الکترولیت ها شود. به همین دلیل مصرف هرگونه داروی ادرارآور باید تنها با تجویز پزشک انجام شود.

ورم دست و پا در روزهای گرم تابستان معمولا نتیجه واکنش طبیعی بدن برای دفع گرما و افزایش جریان خون در سطح پوست است. این وضعیت اغلب خفیف، موقتی و بدون خطر بوده و با اقداماتی مانند استراحت، بالا قرار دادن پاها، حرکت دادن اندام ها، نوشیدن آب کافی و قرار گرفتن در محیط خنک بهبود پیدا می کند.

با این حال نباید همه انواع ورم را طبیعی دانست. اگر ورم تنها در یک اندام ایجاد شود، با درد، قرمزی، گرمی پوست، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ماندگاری طولانی همراه باشد، لازم است فرد هرچه سریع تر به پزشک مراجعه کند تا علت اصلی مشخص شود. آگاهی از تفاوت میان ورم طبیعی ناشی از گرما و ورم ناشی از بیماری، می تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کرده و سلامت افراد را در روزهای گرم سال حفظ کند.