مسئولان آمریکایی در روزهای اخیر با توسل به عبارت‌هایی مثل «جنگ اقتصادی» و «روز دی اقتصادی (D-Day)» به دنبال متشنج جلوه دادن شرایط برای ایران هستند. دونالد ترامپ امیدوار است که با این روش‌ها بتواند از ایران امتیاز بگیرد. با این حال، حتی تحلیلگران مطرح غربی و مسئولان پیشین آمریکا در امور ایران هم معتقدند «فشار حداکثری علیه ایران شکست می‌خورد.»

 فارس؛ نیت سوانسون، مدیر پیشین پرونده ایران در شورای امنیت ملی آمریکا و از اعضای تیم مذاکره‌کننده دولت دونالد ترامپ در سال 2025، اذعان کرده که استراتژی دیرینه «فشار حداکثری» آمریکا—که ترکیبی از تهدیدات نظامی و فشار و تحریم اقتصادی است—در مورد ایران جواب نمی‌دهد. 

او در تحلیل خود در نشریه فارن افرز تأکید کرده که این فشارها در نهایت نمی‌تواند ایران را به تسلیم یا تغییر سیاست‌های کلان وادار کند. سوانسون هشدار داده که این الگوی تاریخی و تکراری روسای جمهور آمریکا علیه ایران، نه تنها به نتیجه مدنظر آمریکا منتهی نمی‌شود، بلکه موجب تضعیف اعتبار ایالات متحده به ویژه در حوزه سیاست خارجی می‌شود.

به عقیده سوانسون، جنگ علیه ایران و سماجت آمریکا بر روی روش‌های قدیمی، بیش از پیش محدودیت‌های قدرت و ضعف‌های واشنگتن در عرصه جهانی را برملا می‌کند.

این پژوهشگر و مدیر پروژه راهبرد ایران در شورای آتلانتیک تصریح کرده که در طول چندین دهه، از زمان انقلاب 1357، دولت‌های آمریکا همواره تلاش کرده‌اند ایران را مجبور کنند تا ایدئولوژی انقلابی خود را کنار بگذارد، اما موفق نشده‌اند. 

سوانسون تأکید کرده که ایران نشان داده که می‌تواند در مقابل حملات نظامی آمریکا مقاومت کرده و همچنین در جنگی فرسایشی، تاب‌آوری بیشتری از خود به نمایش بگذارد. از سوی دیگر، فشارهای داخلی آمریکا علیه جنگ ایران و همچنین کاهش ذخایر تسلیحاتی، توان واشنگتن را برای ادامه عملیات نظامی محدود کرده است.

پیش‌تر، وزیر خزانه‌داری  آمریکا اسکات بِسِنت، در روز دوشنبه در نشستی خبری از طرح خود موسوم به «روز دی اقتصادی» خبر داده و آن را یک تهاجم مالی بی‌سابقه علیه اقتصاد ایران توصیف کرده بود.

این وزیر آمریکایی تلاش کرده بود تاثیر این تحریم‌ها را بزرگنمایی کند اما به عقیده تحلیلگر برجسته روابط بین‌الملل رابرت پیپ، حتی یک نمونه موفق در تاریخ وجود ندارد که کشوری توانسته باشد صرفا با اعمال فشار اقتصادی در جنگی پیروز شود.

 برنامه روز دی؛ بی‌هدف و ناکارآمد

رابرت مالی، تحلیلگر ارشد مسائل بین‌الملل و مذاکره‌کننده ارشد آمریکایی در دولت باراک اوباما، هم به «مبهم بودن» این طرح اقتصادی آمریکا علیه ایران اشاره و تأکید کرده که این طرح بیش از همه اقتصاد جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. او با اشاره به اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، تأکید کرده که مهم‌ترین اعتراف مقامات آمریکایی این بوده که اعمال فوری و کامل این تحریم‌ها، سیستم مالی جهانی را با بحران مواجه خواهد کرد.

از سوی دیگر، کارشناسان روسی هم تأکید کرده‌اند که این راهبرد تشدید فشار اقتصادی بر ایران، نمی‌تواند تهران را به تسلیم وادار کند.

«بوریس دولگوف»، پژوهشگر ارشد مؤسسه شرق‌شناسی آکادمی علوم روسیه، به اقدامات پیشین آمریکا و اسراییل علیه ایران اشاره و تأکید کرده که راهبردهای قبلی آن‌ها «به نتیجه مورد انتظارشان نرسیده است.» 

او تصریح کرده که راهبرد فشار اقتصادی واشنگتن هم راه به جایی نمی‌برد، زیرا ایران دهه‌هاست تحت تحریم‌های غرب قرار دارد و در تمام این مدت نه‌تنها راه‌هایی برای مقابله با تحریم‌ها و ادامه فعالیت اقتصادی پیدا کرده، بلکه توانسته اقتصاد خود را نیز توسعه دهد.

آندری یاشلاوسکی، دیگر تحلیلگر روسی و پژوهشگر ارشد مؤسسه اقتصاد جهانی و روابط بین‌الملل پریماکوف وابسته به آکادمی علوم روسیه، هم معتقد است که ایران در مقایسه با سایر کشورهایی که هدف فشارهای اقتصادی آمریکا قرار گرفته‌اند مانند کوبا، از «حاشیه امن بیشتری» برخوردار است و علاوه بر این، واشنگتن اهرم‌های لازم برای اعمال فشار علیه متحد دیرینه ایران یعنی چین را در اختیار ندارد و در نتیجه تلاش‌هایش برای محدود کردن روابط تهران-پکن به در بسته خواهد خورد.

ایران و اهرم‌هایی که در اختیار دارد

در حالی که مسئولان آمریکایی در تلاش‌اند تا تصویر یک «ایران فروپاشیده» را به دنیا ارائه کنند، متخصص امور ایران نیت سوانسون، معتقد است که ایرانیان تاب‌آوری بالایی از خود به نمایش گذاشته‌اند و همچنان کنترل اهرم مهم تنگه هرمز را هم در دست دارند. 

این تحلیلگر برجسته اندیشکده شورای آتلانتیک نوشته که با وجود حملات هوایی گسترده، توانمندی‌های موشکی و پهپادی ایران به اندازه‌ای سالم باقی مانده که امکان تلافی‌جویی قابل‌توجه را فراهم می‌کند. 

وی همچنین تأکید کرده که ایران با اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز، با موفقیت موقعیت جغرافیایی استراتژیک خود را به سلاحی تبدیل کرده است. سوانسون ادامه داده که ایرانیان با بستن تنگه هرمز و هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس، هزینه‌های سنگینی بر اقتصاد جهانی تحمیل کرده و مستقیماً بر قیمت انرژی و در نتیجه سیاست داخلی آمریکا تأثیر گذاشته است.

مدیر پروژه ایران در اندیشکده شورای آتلانتیک اذعان کرده که محدودیت نیروی زمینی آمریکا و ریسک بالا، ترامپ را مجبور کرده تا گزینه حمله زمینی علیه ایران را کنار بگذارد و علاوه بر این، تهدیدات نظامی آمریکا هم تأثیرات قبلی خود را از دست داده است. 

بدین‌ترتیب، تهران به واشنگتن نشان داده که با در دست داشتن اهرم مهم تنگه هرمز، می‌تواند هزینه‌های اقتصادی زیادی بر آمریکا و اقتصاد جهانی وارد کند و از این اهرم به عنوان بازدارنده‌ای قدرتمند در مقابل اقدامات نظامی آمریکا استفاده کند.

قیمت حامل‌های انرژی، فشارهای داخلی آمریکا، انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره ایالات متحده و مهم‌تر از همه، کاهش چشمگیر ذخایر تسلیحاتی، دونالد ترامپ را حسابی تحت فشار قرار داده است. او که از تهدیدات نظامی خود ناامید شده بود، حالا به تشدید فشارهای اقتصادی امید بسته است، اما به عقیده کارشناسان غربی، ایران به خوبی در طول این چندین دهه، راه‌های دور زدن تحریم‌ها را آموخته و در ادامه هم می‌تواند شرایط را به نفع خود تغییر دهد.