به نقل از روزنامه خراسان، بدن انسان می تواند دربخش های مختلف خود توده های سخت وسنگ مانندی تولیدکند؛از سنگ های پرآوازه کلیه وکیسه صفرا تا سنگ های گمنام غدد بزاقی ولوزه. شناختِ عوامل شکل گیری این سنگ ها،کلید پیشگیری ازدردهایی است که گاه ماه ها زندگی راتلخ می کند.درمیان توانایی های شگفت انگیزبدن،شاید هیچ کدام به اندازه سنگ سازی عجیب نباشد.این توده های سخت وقتی شکل می گیرندکه موادمعدنی وضایعات موجود درمایعات بدن،آرام آرام متبلور و روی هم تلنبارشوند.پرسش اصلی اما این است:هرسنگ ازچه ساخته می شود وپیشگیری ازآن چگونه ممکن است؟

سنگ کلیه؛وقتی درد ازکمرشروع می شود

سنگ کلیه،شناخته شده ترین عضو این خانواده است؛ازدانه ای کوچک ترازیک میلی مترتا توده ای چند سانتی متری.اگراین سنگ ها درمجاری منشعب داخل کلیه جمع شوند، حتی شکلی شبیه شاخ گوزن به خود می گیرند.مشکل اصلی اما وقتی آغازمی شودکه سنگ وارد حالب شود؛ همان لوله ای که ادرار را ازکلیه به مثانه می برد.

انسداد حالب، دردشدید ناحیه پایین کمر،عفونت وتجمع ادرار را به دنبال دارد.آمارها می گویندازهر10نفر،یک نفردرطول زندگی سنگ کلیه را تجربه می کند.این سنگ ها به طورعمده ازکلسیم و اگزالات ساخته می شوند؛موادی که به طورطبیعی ازخون وارد ادرار می شوند و وقتی غلظتشان بیشتر می شود؛ زمینه بلورین شدن را پیدا می کنند.

سنگ صفرا؛مهمان ناخوانده بعد ازغذاهای چرب

کیسه صفرا ومجاری صفراوی هم میزبان رایج دیگری برای این مهمانان ناخوانده هستند. سنگ های صفراوی معمولاً ازکلسترول یا رنگدانه های صفراوی ساخته می شوند ومی توانند تک تک یا دسته جمعی ظاهرشوند تا وقتی درکیسه صفرا بی آزار نشسته اند شاید خبری از آن ها نباشد؛ اما ورودشان به مجرای اصلی صفراوی، درد شکمی، عفونت و زردی پوست و چشم را رقم می زند.رژیم غذایی پرچرب، چاقی، سن بالای 40 سال ومهم تر ازآن دربین خانم ها شایع است، عوامل خطری هستند که دانشمندان برای این نوع سنگ برمی شمارند.

سنگ های گمنام؛ از غدد بزاقی تا لوزه

برخی سنگ ها اما درسکوت و درمکان های کمترشناخته شده شکل می گیرند.غدد بزاقی که درنزدیکی گوش، زیرفک و زیرزبان قراردارند،می توانند سنگ هایی ازجنس کلسیم،منیزیم و فسفات بسازند.اگراین سنگ ها مجرای بزاق را مسدودکنند،درد وتورم سراغتان می آید ودر صورت عفونت،بوی بددهان ومزه ناخوشایند هم اضافه می شود.

لوزه ها هم ازاین قاعده مستثنا نیستند.این بافت های لنفاوی که درپشت گلونشسته اند، حفره های ریزی به نام کریپت دارند؛جاهایی که ذرات غذا و بزاق درآن گیرمی کنند و کم کم به سنگ هایی نرم تبدیل می شوندکه با گذشت زمان سفت می شوند.بوی بددهان و عفونت های مکررگلو، هزینه این سنگ های کوچک است.

عجیب تراز همه؛ حتی ناف سنگ می سازد

ماجرا به همین جا ختم نمی شود.مدفوع سفت شده می تواند به توده ای سنگ مانند به نام کوپرولیت تبدیل شود وتجمع سلول های مرده پوست درناف، توده سخت دیگری به نام امفالولیت یا همان سنگ ناف می سازد.

چگونه جلوی سنگ سازی را بگیریم؟

خبرخوش این است که بخش مهمی از این دردها قابل پیشگیری است. ساده ترین و مؤثرترین راهکار،نوشیدن آب کافی است؛آب هم ادرار را رقیق می کند، هم ازیبوست جلوگیری می کند و هم تجمع باکتری ها دردهان راکاهش می دهد.بهداشت منظم دهان و دندان نیزخطرسنگ لوزه را کم می کند.درباره سنگ کلیه نیزپرهیزازمصرف بی رویه مواد غذایی سرشارازکلسیم واگزالات، مانند لبنیات پرچرب، اسفناج و ریواس، توصیه می شود.

اگرسنگ ساخته شد، چه کنیم؟

درمان به اندازه، محل و علامت دار بودن سنگ بستگی دارد؛ازجراحی و روش های آندوسکوپی تا صبرکردن برای دفع خودبه خودی سنگ کلیه که پزشکان گاهی برای بررسی آن، عبورادرار ازصافی را توصیه می کنند.حتی راه حل های ساده ای مانند مکیدن لیمو برای تحریک ترشح بزاق وعبورسنگ های بزاقی نیز وجود دارد.

بدنِ انسان سنگ سازاست، اما دست ما درپیشگیری خالی نیست.نوشیدن آب کافی،رعایت بهداشت دهان وتوجه به رژیم غذایی،سه اقدام ساده ای هستندکه می توانند احتمال شکل گیری چند نوع سنگ را به طورهم زمان کاهش دهند.اگرهم درد یا علایمی مانند تورم، زردی یا بوی بددهان سراغتان آمد، به جای بی توجهی یا خوددرمانی،آن را جدی بگیرید و به پزشک مراجعه کنید؛چراکه تشخیص زودهنگام، همیشه مسیر درمان را کوتاه تر و ساده تر می کند.