به نقل از ایسنا، فرشته کولانی روانشناس، در این باره اظهار کرد: روانشناسان اعتقاد دارند سرزنش یا تحقیر مداوم، مانند ریختن قطره قطره اسید روی ریشه های رابطه است که در نهایت باعث سوختن و از بین رفتن آن می شود. وقتی فرد احساس کند هر کلامش با قضاوت هایی مثل تو همیشه خرابکاری می کنی یا تو بی عرضه ای روبرو می شود، مکانیسم دفاعی سکوت محافظتی را فعال می کند؛ یعنی فرد می گوید اگر حرف بزنم باید ساعت ها سرکوب شوم، پس سکوت برایم ارزان تر تمام می شود. برای مثال، خانمی که پس از یک روز کاری خسته کننده می گوید امروز روز سختی داشتم ، اگر با جمله ای مثل می خواستی سرکار نروی مواجه شود، با سرزنش و تحقیر روبرو شده است. برای حذف فرهنگ قضاوت های نابه جا، باید قانونی به نام قانون سکوت در خانواده اجرا شود؛ به این معنا که توافق شود در زمان هایی مشخص، هنگام بیان مشکلات، نه قضاوت کنید، نه سرزنش و نه مچ گیری، بلکه فقط گوش دهید، همراهی کنید و همدلی داشته باشید.

برچسب های قدیمی؛ زندانی شدن در گذشته خود در خانه

این روانشناس افزود: بسیاری از زوج های جوان یا کسانی که سال هاست با هم زندگی می کنند، می گویند خانواده من اصلا امروز من را نمی بینند، هنوز با گذشته من دارند قضاوت می کنند. ما می خواهیم بدانیم این برچسب ها چه بلایی سر رابطه ها می آورند. می توانیم اصطلاح برچسب زنی را روی این موضوع بگذاریم؛ انسان ها مدام در حال رشد، تغییر و پختگی هستند، اما معمولا اعضای خانواده یک عکس قدیمی از ویژگی های منفی و گذشته افراد را در ذهن خود قاب می کنند و هرگز آن ها را به روزرسانی نمی کنند.

کولانی ادامه داد: وقتی برچسبی مثل تنبلی، شلختگی، زودرنجی، بی مسئولیتی یا چلفتی بودن به فردی می خورد، ذهن دچار سوگیری تاییدی می شود؛ یعنی وقتی رفتاری از فرد دیده می شود، تنها با آن برچسب همخوانی دارد و کارهای مثبت او نادیده گرفته می شود. در این فضا، فرد انگیزه رشد را از دست می دهد، چون با خود می گوید هرچقدر هم تغییر کنم، باز هم مرا همان آدم های گذشته می بینند. این سابقه دار شدن اگر فرد قدرت شناخت خود را نداشته باشد، می تواند او را حتی پس از گذر از دوره تنبیه، به فردی مشکل دار تبدیل کند.

وی با اشاره به این موضوع که ذهن خوانی و انتظار درک شدن بی کلام، چه آسیبی به صمیمیت خانوادگی می زند، گفت: یکی از آسیب هایی که امنیت رابطه را به خطر می اندازد، موضوع ذهن خوانی و این انتظار که طرف مقابل بدون اینکه کلامی به زبان بیاورد، نیازها را درک کند. ذهن خوانی یکی از خطاهای شناختی رایج و از سم های کشنده روابط عاطفی و زناشویی است. در فرهنگ ارتباطی ما، افرادی به جای بیان شفاف نیازها، از روش هایی مثل خجالت کشیدن، کنایه زدن یا چشم غره رفتن استفاده می کنند و انتظار دارند طرف مقابل مانند یک پیشگو، منظور آن ها را بفهمد. وقتی طرف مقابل متوجه ماجرا نمی شود، فرد با خود فکر می کند او مرا دوست ندارد یا برایم ارزش قائل نیست و در نتیجه خشمی درونی را به شکل قهر، تکه انداختن یا رفتارهای پرخاشگرانه منفعلانه (مانند کوبیدن در یا سر به بالا انداختن) تخلیه می کند. واقعیت این است که هیچ انسانی، حتی اگر 100 سال با هم زندگی کنند، نمی تواند ذهن دیگری را بخواند، بنابراین یکی از راهکارها این است که یاد بگیریم خواسته هایمان را به صورت شفاف، صریح و با رعایت احترام متقابل بیان کنیم.

کولانی در پاسخ به این پرسش که نصیحت گری زودهنگام چرا انگیزه درددل کردن را در خانه از بین می برد، بیان کرد: عاملی که باعث می شود انگیزه درددل کردن و برقراری ارتباط عاطفی صمیمانه در خانه از بین برود، این است که بسیاری از افراد وقتی همسر یا عضو خانواده شروع به بازگویی مشکلات می کند، بلافاصله شروع به نصیحت کردن می کنند. این رفتار، افراد را در تله اصلاح گری می اندازد. وقتی کسی از دردها یا نگرانی هایش می گوید، معمولا به دنبال راهکار فوری نیست؛ بلکه هدفش یافتن یک فضای امن عاطفی، یک تکیه گاه و یک گوش شنوا است تا ببیند آیا احساساتش درک می شود یا خیر. متاسفانه در بسیاری از خانواده ها، والدین یا همسران با نیت خیرخواهی یا دلسوزی، بلافاصله در نقش یک مشاور دانا یا یک قاضی ظاهر شده و شروع به صادرکردن حکم و نصیحت می کنند مثلا تو باید این کار را می کردی ، فلان کار را انجام بده .

این روانشناس گفت: این رفتار باعث می شود فرد احساس بی کفایتی کند و پیام ناخودآگاه این است که: حرف های تو مهم نیست، فقط سریع مشکلت را حل کن و تمامش کن. برای مثال، وقتی مرد یا زنی کارمند از سر کار می آید و می گوید امروز با مدیرم دعوا کردم و تحت فشار هستم ، همسرش بلافاصله می گوید تقصیر خودت است، من همیشه گفته بودم با او سر کله نزن، بهتر است معذرت خواهی کنی. در این حالت، فرد به جای اینکه همسرش را تکیه گاه خود ببیند، احساس می کند همسرش وکیل مدافع رییس او شده است. ما باید یاد بگیریم به جای نصیحت و قضاوت، از همدلی استفاده کنیم.

به گفته این روانشناس، یکی دیگر از آسیب های روابط عاطفی این است که فرد احساس می کند فضا در خانه قابل اعتماد نیست و به همین دلیل به غریبه ها پناه می برد. گفتن خصوصی ترین رازها به یک غریبه در تاکسی یا در فضای مجازی برای فرد بدون استرس و راحت تر است. دلیلش ساده است رابطه با غریبه ها بدون قضاوت، بدون پیامک های بعدی و بدون اینکه در آینده مشکلی ایجاد کند، اتفاق می افتد. غریبه نه آینده شما را می بیند و نه می تواند از حرف هایتان علیه شما استفاده کند.

این روانشناس با اشاره به این که در خانواده ها، کلمات گاهی بار مسئولیتی پیدا می کنند، بیان کرد: مثلا اگر کسی بگوید از زندگی ام خسته شده ام ، ممکن است ماه ها بعد این جمله در قالب کنایه علیه او استفاده شود؛ اما غریبه در ایستگاه بعدی پیاده می شود یا پیج خود را می بندد و پرونده همان جا تمام می شود. انسان تشنه دیده شدن و شنیده شدن است؛ جایی حرف می زند که بدون هزینه، بدون پیش شرط و بدون قضاوت او را می پذیرند. برای اینکه این کارخانه اسلحه سازی در خانه از بین برود و اعضای خانواده بتوانند بدون ترس از رازها و ترس هایشان صحبت کنند، نباید در هیچ شرایطی حتی در زمان دعوا و اختلاف، کلمات را مانند چماق در سر یکدیگر بکوبیم؛ زیرا این کار دیوار اعتماد را تخریب می کند و این تخریب بسیار جبران ناپذیر خواهد بود.