یک رسانه ژاپنی با زیر سوال بردن ادعاهای رییس جمهوری آمریکا که جهش قیمت سوخت و کمبود فرآورده‌های نفتی در سطح جهانی را به جنگ روسیه و اوکراین و نه‌ جنگ خودخواسته‌اش علیه ایران، نسبت داده است، به نقل از تحلیلگران نوشت که «کمبودهای مرتبط با جنگ ایران، بزرگ‌ترین عامل کمبود گازوییل و سایر فرآورده‌های نفتی و جهش قیمت‌هاست.»

به گزارش عصر یکشنبه ایرنا، روزنامه ژاپن‌تایمز چاپ توکیو می‌نویسد: قیمت گازوییل هرگز تا این حد بالا نبوده و دونالد ترامپ، رییس‌ جمهوری آمریکا، مدعی است که این جهش ناشی از جنگی نیست که حدود هفت ماه پیش علیه ایران آغاز کرده است.

ترامپ این هفته (میلادی) در پیامی در شبکه‌های اجتماعی مدعی شد که «افزایش قیمت گازوییل در جهان به طور عمده ناشی از جنگ روسیه و اوکراین است، نه ایران»(!) رییس جمهوری آمریکا از آن زمان تاکنون همواره این ادعا را تکرار کرده است.

با این حال، برآوردهای جمع‌آوری‌شده از سوی بلومبرگ و تطبیق آن با معامله‌گران گازوییل، نشان می‌دهد که گازوییل خارج‌شده از دسترس بازار ناشی از جنگ ایران به مراتب بیشتر از آن میزانی است که به‌واسطه جنگ روسیه و اوکراین از بازار خارج شده است.

برآورد شرکت‌های تحلیل بازار انرژی، از جمله Energy Aspects ،Kpler و Vortexa، نشان می‌دهد که از مارس تا آگوست امسال، عرضه گازوییل از خاورمیانه به‌طور متوسط حدود 770 هزار بشکه در روز کمتر از مدت مشابه سال 2025 بوده است. این میزان بیش از دو برابر کاهش روزانه حدود 350 هزار بشکه‌ای در عرضه روسیه طی همین بازه است.

بازار جهانی انرژی امسال غرق در آشفتگی شده است و مازاد عرضه نفت که به‌طور گسترده انتظار وقوع آن می‌رفت، در پی جنگ ایران ناپدید شد. پس از حمله آمریکا و (رژیم)اسراییل به تهران در اواخر فوریه، قیمت نفت خام جهش کرد و عرضه نفت از طریق تنگه هرمز با محدودیت گسترده مواجه شد. گرچه اکنون(به ادعای آمریکا) محموله‌های نفت خام از هرمز عبور می‌کنند، اما صادرات فرآورده‌های نفتی، از جمله گازوییل، با محدودیت بسیار سنگین‌تری روبه‌رو است.

البته تاثیر جنگ اوکراین بر عرضه گازوییل در ماه‌های اخیر و پس از موج حملات به پالایشگاه‌های نفت روسیه، افزایش یافته است. در ماه‌های ژوییه و آگوست، زمانی که مسکو ممنوعیت صادرات گازوییل را اعمال کرد، صادرات این فرآورده نسبت به ماه‌های مشابه در سال 2025 روزانه 615 هزار بشکه کاهش یافت. این رقم تقریبا با میزان کاهش عرضه از خاورمیانه برابری می‌کند.

به نوشته این رسانه ژاپنی، کاهش عرضه روسیه چند ماه پس از آغاز جنگ ایران رخ داد؛ در این بازه، ذخایر جهانی سوخت و نفت خام نیز کاهش یافت و در نتیجه، بازار حاشیه امن چندانی برای جذب این شوک نداشت.

یوجین لیندل، رییس بخش فرآورده‌های پالایشی در شرکت مشاوره FGE NexantECA، درباره کاهش عرضه ناشی از جنگ گفت: به لحاظ حجم خالص، ایران تاثیر بزرگ‌تری دارد. البته که قیمت‌ها در حاشیه بازار تعیین می‌شوند. اما خارج شدن صدها هزار بشکه دیگر، بازاری که به‌شدت با کمبود مواجه بود را به بازاری با کمبود تاریخی تبدیل کرد.

تیلور راجرز، سخنگوی کاخ سفید، روز جمعه در بیانیه‌ای مدعی شد که «رییس جمهور درست می‌گوید؛ جنگ روسیه و اوکراین، که اگر ترامپ در کاخ سفید بود هرگز در نمی‌گرفت، سهم بزرگی در رسیدن قیمت گازوییل به رکوردهای تاریخی داشته است.»

به نوشته ژاپن‌تایمز، روسیه به‌طور معمول دومین صادرکننده بزرگ گازوییل در جهان است؛ سوختی صنعتی که برای فعالیت‌های گسترده از حمل‌ونقل بار گرفته تا کشاورزی ضروری است. داده‌های شرکت «ورتکسا/ Vortexa»، نشان می‌دهد که روسیه در سال 2024 به‌طور میانگین روزانه حدود 930 هزار بشکه گازوییل صادر کرد..

با این حال، اگر خاورمیانه را یک منطقه در نظر بگیریم، صادرات گازوییل آن حتی بیشتر است و این منطقه در همان سال روزانه حدود 1.7 میلیون بشکه از این فرآورده صادر کرد.

ترامپ در پیام خود در شبکه‌های اجتماعی مدعی شد که مسکو و کی‌یف برای توقف حملات به زیرساخت‌های انرژی به توافق رسیده‌اند. اما ولودیمیر زلنسکی، رییس‌ جمهوری اوکراین، گفت که هیچ توافقی نهایی نشده و حملات در این هفته نیز ادامه داشته است. در عین حال، ممنوعیت صادرات گازوییل روسیه نیز ممکن است تا ماه اکتبر تمدید شود. در این میان، پالایشگاه‌های آمریکا و اروپا تقریبا با حداکثر ظرفیت خود فعالیت می‌کنند تا بتوانند پاسخگوی تقاضای جهانی باشند.

به نوشته این رسانه، بهای قراردادهای آتی گازوییل در اروپا در ماه‌های ابتدایی جنگ ایران بیش از 100 درصد افزایش یافت و قراردادهای آمریکا نیز جهش چشمگیری داشت. با توافق آمریکا و ایران بر سر آتش‌بس موقت، قیمت‌ها کاهش یافتند. اما با تشدید دوباره درگیری‌ها در خاورمیانه و سقوط صادرات روسیه، قیمت‌ها بار دیگر افزایش یافتند و از اوج‌های ثبت‌شده در بهار نیز عبور کردند. در آمریکا، قراردادهای آتی گازوییل سه‌شنبه هفته گذشته در بالاترین سطح تاریخی خود بسته شد.

به گفته تحلیلگران و معامله‌گران، با توجه به ابعاد این مشکل، توافق روسیه و اوکراین برای توقف حملات می‌تواند تا حدی از فشار بازار بکاهد، اما کمبود عرضه را به‌طور کامل برطرف نخواهد کرد.

ریچل زیِمبا، پژوهشگر ارشد اندیشکده «مرکز امنیت نوین آمریکا» مستقر در واشنگتن، دراین‌باره گفت: کمبودهای مرتبط با جنگ ایران، بزرگ‌ترین عامل کمبود گازوییل و سایر فرآورده‌های نفتی و جهش قیمت‌هاست؛ هرچند جنگ روسیه و اوکراین این روندها را تشدید کرده است. آتش‌بسی که به تعمیر پالایشگاه‌ها و بازگشت فرآورده‌های روسیه به بازار منجر شود، تنها می‌تواند بخشی از فشار موجود را تعدیل کند.