به نقل از تسنیم، گزارش اخیر مرکز آمار ایران از شاخص قیمت مصرف کننده در شهریورماه 1405 نشان می دهد روند افزایش سطح عمومی قیمت ها همچنان با شدت بالایی ادامه دارد. تورم ماهانه در این ماه به 4.2 درصد رسیده که 0.8 واحد درصد بیشتر از مردادماه است. همزمان تورم نقطه به نقطه نیز با همین میزان افزایش به 89.8 درصد رسیده و تورم سالانه با رشد 3.7 واحد درصدی، 73.6 درصد شده است.

این ارقام در نگاه نخست یک پیام روشن دارند: فشار تورمی همچنان بالاست و کاهش معناداری در سطح عمومی قیمت ها رخ نداده است. اما اهمیت گزارش شهریور صرفاً در خود عدد تورم نیست؛ بلکه تغییر ترکیب افزایش قیمت ها یکی از مهم ترین نکات این گزارش محسوب می شود.

انتقال فشار تورمی از خوراکی ها به کالاهای غیرخوراکی و خدمات

در شهریورماه، تورم ماهانه گروه خوراکی ها، آشامیدنی ها و دخانیات 2.3 درصد بوده، در حالی که کالاهای غیرخوراکی و خدمات تورم ماهانه 5.7 درصدی را ثبت کرده اند. بنابراین در مقیاس ماهانه، فشار اصلی افزایش قیمت ها از گروه کالاهای غیرخوراکی و خدمات وارد شده است.

در میان گروه های اصلی، ارتباطات با تورم ماهانه 14.7 درصدی در صدر قرار گرفته و حمل ونقل نیز تورم 7.9 درصدی داشته است. این وضعیت نشان می دهد افزایش قیمت ها در شهریور صرفاً به اقلام مصرفی روزمره خانوار محدود نبوده و بخش خدمات و هزینه های مرتبط با حمل ونقل و ارتباطات نیز سهم بالایی در افزایش هزینه خانوار داشته اند.

با این حال، اگر افق زمانی را از یک ماه به یک سال تغییر دهیم، تصویر متفاوتی شکل می گیرد. تورم نقطه به نقطه خوراکی ها، آشامیدنی ها و دخانیات به 121.8 درصد و تورم سالانه این گروه به 108.8 درصد رسیده است؛ در حالی که تورم نقطه به نقطه کالاهای غیرخوراکی و خدمات 71.9 درصد و تورم سالانه آنها 55.3 درصد بوده است.

بنابراین، اگرچه در شهریور شتاب ماهانه افزایش قیمت ها بیشتر در غیرخوراکی ها و خدمات دیده شده، اما در مقیاس سالانه همچنان خوراکی ها مهم ترین کانون فشار تورمی هستند.

تورم خوراکی ها؛ مسئله ای فراتر از عدد تورم کل

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می شود که ترکیب هزینه خانوارها را در نظر بگیریم. بر اساس داده های منتشرشده از سوی مرکز آمار، سهم خوراکی ها و آشامیدنی ها در سبد هزینه دهک های پایین بیشتر است؛ به طوری که ضریب اهمیت خوراکی ها برای دهک اول 42.4 درصد و برای دهک دوم 42.3 درصد است، در حالی که این سهم برای دهک دهم به 21.6 درصد می رسد.

از این منظر، تورم 108.8 درصدی سالانه خوراکی ها را نمی توان صرفاً در کنار تورم کل 73.6 درصدی قرار داد و میانگین گرفت. برای خانوارهایی که بخش بزرگ تری از درآمد خود را صرف تأمین کالاهای ضروری می کنند، افزایش قیمت خوراکی ها اثر مستقیم تری بر قدرت خرید دارد.

برخی اقلام نیز افزایش های بسیار بالاتری داشته اند. تورم سالانه روغن ها و چربی ها 196.6 درصد، گوشت قرمز و سفید و فرآورده های آن 115.2 درصد و شیر، پنیر و تخم مرغ 118.7 درصد گزارش شده است.

در نتیجه، حتی در شرایطی که شتاب ماهانه خوراکی ها در شهریور نسبت به غیرخوراکی ها پایین تر بوده، سطح قیمت این گروه نسبت به سال گذشته همچنان فاصله بسیار زیادی گرفته است.

شکاف 22 واحد درصدی تورم میان شهر و روستا

یکی دیگر از نکات مهم گزارش شهریور، تفاوت قابل توجه تورم میان خانوارهای شهری و روستایی است. تورم نقطه به نقطه خانوارهای روستایی به 108.9 درصد رسیده، در حالی که این نرخ برای خانوارهای شهری 86.5 درصد بوده است.

به بیان دیگر، فاصله تورم نقطه ای روستایی و شهری به حدود 22.4 واحد درصد رسیده است. تورم ماهانه روستایی نیز 4.5 درصد بوده که اندکی بالاتر از تورم 4.2 درصدی خانوارهای شهری قرار دارد.

این شکاف را باید در کنار ساختار متفاوت هزینه خانوارهای روستایی بررسی کرد. در سال 1404، سهم خوراکی ها و دخانیات از کل هزینه سالانه خانوار روستایی 41.7 درصد بوده، در حالی که این سهم برای خانوار شهری 28.3 درصد گزارش شده است.

در نتیجه، وزن بالاتر خوراکی ها در سبد هزینه خانوارهای روستایی، در کنار تورم بالای این گروه، می تواند یکی از عوامل مهم در تفاوت تجربه تورمی میان شهر و روستا باشد.

چرا تورم 4.2 درصدی ماهانه همچنان عدد مهمی است؟

تورم ماهانه 4.2 درصد شاید در مقایسه با نرخ نقطه به نقطه 89.8 درصدی کوچک به نظر برسد، اما اهمیت آن در تداوم افزایش قیمت هاست. تورم ماهانه در واقع سرعت افزایش قیمت ها در یک ماه را نشان می دهد و استمرار نرخ های ماهانه بالا باعث می شود سطح عمومی قیمت ها در طول زمان فاصله بیشتری با گذشته پیدا کند.

از سوی دیگر، افزایش 0.8 واحد درصدی تورم ماهانه نسبت به مرداد به معنای آن است که در شهریور سرعت رشد قیمت ها بیشتر شده است. در مقابل، مرکز آمار در توضیح تورم نقطه به نقطه اعلام کرده که افزایش 0.8 واحد درصدی این نرخ نسبت به ماه قبل، در مقایسه با روندهای قبلی می تواند نشانه کند شدن شتاب افزایش قیمت ها باشد؛ بنابراین نباید صرفاً از افزایش عدد تورم نقطه ای نتیجه گرفت که شتاب تورم نیز به همان میزان افزایش یافته است.

تورم بالا، اما با الگوی متفاوت در بخش های مختلف اقتصاد

تصویر شهریورماه در مجموع نشان می دهد اقتصاد ایران همزمان با دو مسئله مواجه است: از یک سو سطح قیمت ها نسبت به سال گذشته جهش بسیار بزرگی داشته و از سوی دیگر، افزایش قیمت ها در ماه جاری در حال گسترش به بخش هایی مانند ارتباطات، حمل ونقل و سایر خدمات است.

این تغییر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در صورتی که افزایش قیمت ها از کالاهای خوراکی به خدمات و کالاهای غیرخوراکی سرایت کند، فشار هزینه ای خانوار تنها در سبد خوراک باقی نمی ماند و بخش بزرگ تری از مخارج خانوار را درگیر می کند.

از سوی دیگر، بالا بودن تورم خوراکی ها و فاصله قابل توجه تورم روستایی و شهری نشان می دهد سیاست های کنترل تورم صرفاً با تمرکز بر نرخ کل نمی تواند تصویر کاملی از فشار اقتصادی واردشده به خانوارها ارائه دهد و ترکیب سبد مصرف، سطح درآمد و محل زندگی نیز در میزان اثرگذاری تورم بر قدرت خرید خانوار اهمیت دارد.