به نقل از همشهری آنلاین، پروانه بندپی: خیلی از والدین به محض مواجهه با بی اشتهایی کودک، به او برچسب بدغذایی می زنند. درحالی که هر کودکی که غذا نمی خورد، لزوما بدغذا نیست. یک متخصص تغذیه می گوید: گاهی مشکل به اختلال در جویدن و بلع یا حساسیت به طعم و بافت غذا برمی گردد؛ مشکلی که ممکن است به کمک گفتاردرمانگر نیاز داشته باشد تا رفع شود. بنابراین تشخیص علت غذا نخوردن کودک، اولین قدم برای حل مشکل است.

ریحانه ملاحسینی، متخصص و مشاور تغذیه و رژیم درمانی با اشاره به اینکه بدغذایی و بی اشتهایی از مسائل پرتکرار در مراجعه به درمانگاه ها است، به همشهری می گوید: بسیاری از والدین مخصوصا آنهایی که فرزند یک تا 6 ساله دارند، برای مدتی با این چالش روبه رو می شوند که کودکشان غذا نمی خورد، غذا را پس می زند یا اشتهایش کم شده است. 4

او می گوید: در چنین شرایطی، معمولا اولین راهکار خیلی از والدین، استفاده از شربت های اشتهاآور است! حتی بعضی پزشکان هم بدون بررسی علت مشکل، این شربت ها را تجویز می کنند. درحالی که قبل از هر اقدامی، اول باید علت غذا نخوردن کودک بررسی و مشخص شود.

ملاحسینی با تأکید بر اینکه بی اشتهایی و بدغذایی با هم تفاوت دارند، توضیح می دهد: گاهی کودک از همه غذاها کم می خورد، یا یکی دو لقمه می خورد و از سفره بلند می شود. و گاهی اشتهای کودک به بعضی غذاهای خاص محدود است. او این غذاها را به اندازه کافی می خورد، اما از خوردن بعضی گروه های غذایی یا غذاهای معمولِ دیگر امتناع می کند. بنابراین، این دو وضعیت را نباید یکسان دانست.

به گفته این متخصص تغذیه، اشتهای کودک به عوامل مختلفی از جمله سن، میزان فعالیت بدنی و مقدار غذایی که در وعده قبلی یا در طول روز خورده است، بستگی دارد. برای مثال، اشتهای بعضی کودکان از حدود 15ماهگی تا دو سه سالگی، هم زمان با افزایش بازیگوشی و تغییرات رفتاری، کمتر می شود.

او با تاکید بر اینکه والدین در تنظیم عادات غذایی کودکان نقش پررنگی دارند ، می گوید: برخلاف تصور بعضی والدین، کودکان زیر 5 یا 6 سال نمی توانند به تنهایی "زمان غذا خوردن" خود را تنظیم کنند. والدین باید وعده های غذایی منظم شامل صبحانه، ناهار و شام و سه میان وعده را برای کودک در نظر بگیرند و برای آنها تعریف کنند. در این چارچوب، والدین زمان و نوع غذای عرضه شده را تعیین می کنند، "اما مقدار غذایی که کودک می خورد باید به انتخاب خودش باشد". پس مقدار غذای مصرفی را خود کودک باید تعیین کند.

این متخصص تغذیه در پاسخ به این سوال که آیا اصلا اصطلاح "کودک بدغذا" را داریم و این اصطلاح، یک انگ و برچسب قضاوتگرانه نیست؟، می گوید: بله، این اصطلاح را داریم. بدغذایی مبحث گسترده ای در علم تغذیه است و به چند دسته تقسیم می شود و به خودی خود برچسب نیست اما اگر به هر کودکی که غذا نمی خورد بگوییم بدغذا، قاعدتا داریم به او برچسب می زنیم.

این مشاور تغذیه، عادات غذایی نامناسب را از شایع ترین دلایل کم اشتهایی کودکان می داند و می گوید: خوردن آبمیوه، کیک و شکلات قبل از ناهار و شام می تواند اشتهای کودک را برای وعده اصلی کاهش دهد. همچنین مصرف زیاد شیر، چه شیر مادر و چه شیر خشک در طول روز یا شب، به ویژه در کودکان زیر دو سال ممکن است معده کودک را پر کند و میل او را به خوردن غذای اصلی کاهش دهد.

به گفته ملاحسینی، رفتار والدین در شکل گیری بدغذایی کودک، نقش مهمی دارد. والدینی که سخت گیر یا کمال گرا هستند و بیش از اندازه بر تمام کردن بشقاب غذا تأکید می کنند، ممکن است ناخواسته این مشکل را تشدید کنند. بزرگ کردن موضوعِ نخوردن یک غذا، اصرار بر اینکه کودک حتما آن را بخورد یا تکرار جملاتی مثل بچه ما این غذا را دوست ندارد در حضور کودک، می تواند او را نسبت به این موضوع شرطی کند و کودک فکر کند که واقعا آن غذا را دوست ندارد و نباید بخورد.

او ادامه می دهد: همچنین اجبار، دعوا، تهدید و حتی جایزه دادن برای غذا خوردن، به کودک نشان می دهد که والدین روی این موضوع حساسیت زیادی دارند. درنتیجه، ممکن است کودک از غذا خوردن یا نخوردن به عنوان ابزاری برای جلب توجه یا امتیاز گرفتن استفاده کند. به همین دلیل، رفتار والدین هم در عادت های غذایی کودک اهمیت زیادی دارد.

البته همیشه نمی توان علت بدغذایی کودک را در عادات غذایی کودک یا رفتار والدین جست وجو کرد. گاهی مشکلاتی مثل یبوست مزمن یا بعضی اختلالات مرتبط با تغذیه و مهارت های دهانی، عامل اصلی امتناع کودک از غذا خوردن هستند.

ملاحسینی در این زمینه می گوید: بعضی کودکان نسبت به طعم یا بافت غذا حساسیت زیادی دارند یا در جویدن و بلع غذا مشکل دارند. در چنین شرایطی کودک ممکن است نتواند بعضی غذاها را به خوبی بجود یا قورت دهد و در برابر بافت ها یا طعم های خاص مقاومت کند. والدین ممکن است این رفتار را به کم اشتهایی تعبیر کنند. درحالی که مشکل اصلی جای دیگری است و در مواردی، فقط گفتاردرمانگر می تواند به ارزیابی و بهبود آن کمک کند.

این متخصص تغذیه درباره اینکه آیا می توان به کودک بدغذا و بی اشتها شربت اشتها داد، توضیح می دهد: والدین باید قبل از هر تصمیمی، برای ارزیابی تخصصی وضعیت تغذیه کودک به متخصص تغذیه مراجعه کنند. بعد از مشخص شدن علت بی اشتهایی یا بدغذایی، در صورت نیاز می توان از شربت ها یا مکمل ها استفاده کرد. اما این محصولات راه حل همه موارد نیستند.

ملاحسینی می گوید: اگر کودکی گوشت و منابع پروتیینی نمی خورد، اما در طول روز انرژی مورد نیازش را از هله هوله و تنقلات می گیرد، دادن شربت اشتها مشکلی را حل نمی کند. در این شرایط، ممکن است کودک به جای خوردن غذای مفید، باز هم کیک و آبمیوه بیشتری مصرف کند و شربت عملا نتیجه ای نداشته باشد.

پس چطور بی اشتهایی یا در برخی موارد، بدغذایی کودک را برطرف کنیم؟ ملاحسینی توصیه می کند: والدین برای بهبود عادات غذایی کودک نباید از اجبار، تهدید و جایزه دادن استفاده کنند. بلکه باید برنامه غذایی منظمی داشته باشند و ریزه خواری و مصرف تنقلات کودک را کنترل کنند. اگر کودک غذایی را دوست ندارد، بهتر است والدین شیوه پخت یا شکل ارائه غذا یا شکل آن را تغییر دهند و ضمنا با یک بار امتناع کودک، از دادنِ دوباره آن غذا منصرف نشوند.

او می گوید: گاهی لازم است یک غذا تا 15 بار به کودک ارائه شود تا مشخص شود که آیا آن را می پذیرد یا باز مقاومت می کند. بنابراین، یک بار نخوردن غذا به این معنا نیست که کودک آن را دوست ندارد و دیگر هیچ وقت آن را نخواهد خورد.

این متخصص، این نکته مهم را هم می گوید که غذا خوردن باید در محیطی آرام و بدون حواس پرتی، بدون موبایل، تبلت و تلویزیون انجام شود. همچنین اگر کودک قبل از وعده غذایی گریه می کند و مثلا بستنی می خواهد، والدین می توانند با او صحبت کنند و مثلا بگویند یک روز مشخص در هفته می توانی بستنی بخوری.

این مشاور تغذیه می گوید: کاهش وزن کودک یا ثابت ماندن وزن او در یک بازه زمانی به ویژه در کودکان زیر 4 یا 5 سال، از نشانه هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. محدودیت شدید غذایی و حذف کامل یک گروه غذایی - مثل گروه لبنیات - هم نیازمند توجه است. چون ممکن است در درازمدت به کمبود ریزمغذی ها در کودک منجر شود.

او تاکید می کند که نخوردن یک ماده غذایی به تنهایی لزوما نگران کننده نیست. مثلا اگر کودک ماست نمی خورد، می توان از مواد غذایی دیگری مانند شیر برای تأمین نیازهای گروه لبنیات استفاده کرد. اما اگر شیر، ماست و دوغ را هم زمان کنار بگذارد، باید وضعیت تغذیه ای او بررسی شود.

به گفته ملاحسینی، عق زدن هنگام غذا خوردن، بیرون ریختن مکرر غذا از دهان یا نگه داشتن غذا در دهان هم از نشانه هایی است که نیاز به ارزیابی دارد و ممکن است نیاز باشد که والدین با یک گفتاردرمانگر مشورت کنند.

این متخصص تغذیه تأکید می کند: هدف اصلی در تغذیه کودکان، افزایش اشتها به هر قیمت نیست. بلکه باید دریافت کافی مواد مغذی، رشد مناسب و شکل گیری رابطه ای سالم با غذا در اولویت باشد.