به نقل از همشهری آنلاین، در فصل سرد سال، بازار سبزیجات ریشه ای گرم تر می شود و در صدر آن ها، شلغم قرار دارد؛ خوراکی که حکمای طب ایرانی آن را نه صرفاً یک غذا، بلکه دارویی برای حفظ سلامت می دانستند.

شلغم در منابع کلاسیک دارای مزاج گرم و تر با درجه پایین معرفی شده است؛ ویژگی ای که آن را برای اغلب مزاج ها قابل تحمل می کند و به گفته متخصصان، به تقویت نیروی مدیریت کننده بدن (قوه مدبره) کمک می رساند. اما این سبزی ریشه ای تنها به دیدگاه سنتی محدود نمی شود؛ مطالعات امروزی نیز ترکیبات فعال آن مانند ویتامین C، لوتیین و گلوکوزینولات ها را با کاهش التهاب و بهبود ایمنی مرتبط می دانند.

در ادامه، مهم ترین کارکردهای شلغم را بر اساس شواهد طب سنتی و تغذیه مدرن مرور می کنیم.

بر اساس منابع طب سنتی، شلغم با مزاج گرم و ترِ ملایم خود، الگویی هماهنگ با قوه مدبره بدن عمل می کند؛ قوه ای که متولی جلب منفعت (جذب مواد مغذی) و دفع ضرر (خروج مواد زائد) است. این هماهنگی باعث می شود مصرف شلغم، بدون ایجاد افراط در گرمی یا تری، به بهبود جذب مواد مغذی و تسریع دفع سموم از کلیه ها و سایر سیستم های بدن کمک کند.

یکی از کاربردهای بارز شلغم، تأثیر آن بر التهابات موضعی است. قرقره کردن آب شلغم پخته، به طور سنتی برای تسکین گلودردهای باکتریایی توصیه شده و مطالعات نیز خواص ضدالتهابی لوتیین و گلوکوزینولات های موجود در آن را در کاهش التهاب گلو، دهان و سینوس ها تأیید می کنند.

فراتر از گلو، ترکیبات ضدالتهابی شلغم می توانند به کاهش التهاب مفاصل و حتی التهاب های سیستمیک که بر عملکرد مغز و حافظه اثر می گذارند، کمک کنند.

نکته کلیدی درباره شلغم این است که اگرچه خود مقدار آهن بالایی ندارد، اما به دلیل دارا بودن ویتامین C فراوان، جذب آهن از سایر منابع غذایی را به طور چشمگیری افزایش می دهد. به همین دلیل، در منابع تغذیه ای و طب سنتی، شلغم به عنوان یک سبزی خون ساز و مؤثر در بهبود کم خونی معرفی شده است. این اثر، به ویژه برای افرادی که از رژیم های گیاهی استفاده می کنند یا جذب آهن پایینی دارند، حائز اهمیت است.

شلغم سرشار از ویتامین C است؛ به طوری که هر 100 گرم آن می تواند حدود یک سوم نیاز روزانه بدن را تأمین کند. ویتامین C با تحریک تولید گلبول های سفید و آنتی بادی، نقش مستقیمی در تقویت ایمنی دارد. همچنین آنتی اکسیدان های شلغم از تشکیل رادیکال های آزاد جلوگیری می کنند و بدن را در برابر عفونت های ویروسی و باکتریایی مقاوم تر می سازند.

در متون طب سنتی و منابع تغذیه ای، شلغم به عنوان تقویت کننده حافظه معرفی شده است. از منظر علمی، فسفر موجود در شلغم به تقویت حافظه و سیستم عصبی کمک می کند. همچنین با کاهش التهاب های سیستمیک—که یکی از عوامل مؤثر در افت شناختی و خستگی ذهنی است—مصرف منظم شلغم می تواند به حفظ وضوح ذهنی و عملکرد بهتر حافظه کمک کند.

شلغم، چه از دریچه طب سنتی و چه بر اساس شواهد تغذیه ای مدرن، یک انتخاب کم هزینه و در دسترس برای تقویت هم زمان قوه مدبره ، ایمنی بدن و کاهش التهاب است. مصرف پخته یا بخارپز آن در سوپ و آش، همراه با کمی عسل برای گلو، یا حتی قرقره کردن آب آن، روش های ساده ای برای بهره مندی از این خواص در فصل سرد سال هستند. با این حال، مانند هر ماده غذایی، اعتدال در مصرف و توجه به مزاج فردی توصیه می شود.