به نقل ازفرادید در مقاله ای که ماه ژانویه 2026 منتشر شد، مهندس ایتالیایی، آلبرتو دونینی، رویکردی غیرمتعارف برای تاریخ گذاری ارائه کرده که به آن روش فرسایش نسبی (REM) گفته می شود. او باور دارد این روش ممکن است ساختار زمانیِ پذیرفته شده برای هرم خئوپس که حدود 2560 پیش از میلاد تخمین زده شده را به چالش بکشد.

برپایه ی محاسبات دونینی، الگوهای فرسایش در پایه هرم می توانند تاریخ ساخت آن را ده ها هزار سال به عقب برده و حتی تا اواخر دوره پارینه سنگی پیشین برگردانند.

اگر این ادعا تأیید شود، پیامدهای گسترده ای برای تاریخ مصر باستان و تمدن های اولیه خواهد داشت. اما همزمان پرسش های فوری در مورد روش شناسی، مفروضات و نحوه تفسیر چنین نتایجی در چارچوب علم باستان شناسی مطرح می شود.

تاریخ گذاری سنگ به کمک فرسایش
هسته کار دونینی بر REM استوار است، روشی که برای برآورد قدمت سازه های سنگی طراحی شده و برپایه ی مقایسه میزان فرسایش نسبی سطوح سنگی مجاور ساخته می شود؛ سنگ هایی که از یک جنس بوده و در یک محیط قرار گرفته اند.

منطق کار ساده است. در جیزه، بخش بزرگی از هرم بزرگ زمانی با بلوک های آهکی صاف پوشانده شده بود. منابع تاریخی نشان می دهند این پوشش ها پس از زلزله های بزرگ، به ویژه زمین لرزه قدرتمند سال 1303 میلادی و در دوران ممالیک به شکل نظام مند برداشته شده و در قاهره دوباره استفاده شدند. این به آن معناست که برخی سطوح آهکی در پایه هرم حدود 675 سال در معرض باد، رطوبت، نمک و رفت وآمد بوده اند، در حالی که سطوح مجاور از زمان ساخت اصلی هرم در معرض این عوامل قرار داشته اند.

با اندازه گیری تفاوت فرسایش بین این دو سطح، دونینی باور دارد که می توان مدت زمانی را که سطوح قدیمی تر در معرض عوامل طبیعی بوده اند محاسبه کرد.

اندازه گیری فرسایش در پایه هرم
این مطالعه بر دوازده نقطه اندازه گیری در پیرامون پایه هرم بزرگ تمرکز دارد. در هر نقطه، دونینی به بررسی فرسایش به شکل حفره های کوچک ناشی از عوامل شیمیایی و فیزیکی یا سایش سطحی یکنواخت پرداخته و حجم یا عمق ماده ی ازدست رفته را تخمین زده است.

در یک نمونه ی نمایشی، یک صفحه سنگی نشان می دهد فرسایش عمیق در سمتِ در معرض محیط از زمان ساخت هرم وجود دارد، در حالی که فرسایش در سمت دیگر که پس از برداشتن پوشش ها آشکار شده، بسیار سطحی تر است. با استفاده از نسبت این دو حجم فرسایش و به کارگیری مدل فرسایش خطی، دونینی زمانِ در معرض قرار گرفتنِ آن نقطه را بیش از 5700 سال پیش از زمان حال محاسبه می کند.

نقاط دیگر مقادیر بسیار بالاتری را نشان داده اند. چندین اندازه گیری نشان داده اند که فرسایش برابر 20 هزار تا بیش از 40 هزار سال است، در حالی که میانگین حسابی تمام دوازده نقطه، حدود 24900 سال پیش از زمان حال را نشان داده که کمابیش برابر با 22900 پیش از میلاد است.

یک نتیجه کاملا احتمالی
دونینی تأکید می کند REM برای ارائه تاریخ دقیق ساخت هرم طراحی نشده و تنها یک تقریب کلی ارائه می دهد. برای بررسی عدم قطعیت، مطالعه از تحلیل آماری پایه استفاده کرده و انحراف معیار و منحنی احتمال گاوسی را محاسبه می کند.

برپایه ی این مدل، گزارش نتیجه می گیرد که احتمال 68.2٪ وجود دارد که هرم بزرگ بین حدود 9000 پیش از میلاد تا 36000 پیش از میلاد ساخته شده باشد، با بیشترین احتمال حوالی اوایل 20 هزار پیش از میلاد. نویسنده تأکید می کند که این نتایج مقدماتی هستند و برای تأیید نیاز به اندازه گیری های بیشتر و همکاری پژوهشی دارد.

دلایل عدم قطعیت
مقاله به روشنی عوامل مختلفی را که می توانند نرخ فرسایش را تحت تأثیر قرار دهند، پذیرفته است. شرایط آب وهوایی مصر باستان شاید مرطوب تر از امروز بوده و ممکن است فرسایش را در گذشته شتاب داده باشد. برعکس، آلودگی مدرن و باران اسیدی ممکن است در قرن های اخیر نرخ فرسایش را افزایش داده باشد و مقایسه ها را دچار خطا کند.

فعالیت انسانی هم یک عامل پیچیده کننده است. امروزه پایه هرم روزانه هزاران بازدیدکننده دارد، در حالی که رفت وآمد در گذشته بسیار کمتر بوده است. دفن موقت سطوح سنگی زیر شن (مشابه آنچه در مجسمه ابوالهول اتفاق افتاد) ممکن است بخش هایی از هرم را برای دوره های طولانی از فرسایش محافظت کرده باشد.

به همین دلیل، دونینی معتقد است نقاط اندازه گیری فردی ممکن است قدمت واقعی را بیش یا کم برآورد کنند، اما میانگین گیری از چند نقطه خطا را کاهش می دهد.

چالشی برای جدول زمانی پذیرفته شده
تاریخ های بدست آمده از روشREM با جدول زمانی مرسوم مصرشناسی تفاوت زیادی دارند؛ جدول زمانی که با تکیه بر متون تاریخی، کتیبه ها، آثار ابزار، تاریخ گذاری رادیوکربن مواد آلی مرتبط و زمینه باستان شناسی گسترده، سلطنت خئوپس را در سلسله چهارم پادشاهی قدیم قرار می دهد.

پیشنهاد دونینی اینست که این اختلاف می تواند به این معنا باشد که هرم پیش از خئوپس ساخته شده و تنها در دوران او بازسازی یا استفاده دوباره شده، فرضیه ای که در ادبیات حاشیه ای وجود داشته اما توسط پژوهش های اصلی رد شده است.

در حال حاضر، این مطالعه در یک مجله باستان شناسی معتبر داوری تخصصی نشده و نتایج آن خارج از اجماع علمی است. بیشتر باستان شناسان هشدار می دهند که نرخ فرسایش بسیار متغیر است و مدل سازی خطی آن در طول ده ها هزار سال بسیار دشوار است.

بحثی ادامه دار
اینکه REM به یک ابزار مکمل مفید تبدیل خواهد شد یا یک بن بست روش شناختی، هنوز روشن نیست. اما بدیهی است که این مطالعه نشان می دهد حتی نمادین ترین بناهای جهان باستان هنوز می توانند پرسش های بنیادین را برانگیزند.

در حال حاضر، هرم بزرگ همچنان در پادشاهی قدیم جایگاه خود را حفظ کرده، اما مطالعاتی مانند این نشان می دهند بحث ها درباره منشأ آن هنوز پایان نیافته اند. همان طور که خودِ دونینی اشاره می کند، اندازه گیری های بیشتر و تأیید مستقل ضروریست تا بتوان ادعاهای فوق العاده را به شکل معناداری ارزیابی کرد.