به گزارش پارسینه به نقل از اکوایران، تراز آب دریای خزر از سال 1374 تاکنون بیش از 2.5 متر کاهش یافته است. این را آخرین یافته های موسسه تحقیقات آب درباره وضعیت آبی دریای خزر نشان می دهد. حدود 90 سانتی متر از این کاهش فقط در فاصله سال های 1400 تا 1403 رخ داده و میانگین تراز آب در سال 1403 به منفی 28٫15 متر رسیده است. برآوردها نشان می دهد که در چهار سال گذشته، حدود 360 میلیارد مترمکعب از حجم آب دریای خزر کاسته شده است و این روند کاهشی در دهه های آینده تداوم دارد.

براساس این گزارش، در صورت ادامه شرایط کنونی، تراز آب دریای خزر در سال 1404 از رکورد حداقل تراز ثبت شده در 500 سال اخیر این دریا نیز عبور می کند. همچنین نرخ کاهش سالانه تراز آب که در فاصله سال های 1374 تا 1386 حدود 2 تا 3 سانتی متر در سال بوده، در سال های اخیر به بیش از 20 سانتی متر در سال افزایش پیدا کرده است.

بسیاری از نهادهای بین المللی تشدید کاهش سطح آب دریای خزر را هشدار داده بودند. سازمان ملل در گزارشی که در سال 2024 منتشر کرد، تشدید کاهش تراز آب دریای خزر را در 50 سال آینده مطرح کرد. این گزارش نشان می داد که تاثیرات این کاهش بر اقتصاد، محیط زیست، زیرساخت ها و توسعه پایدار غیرقابل انکار است و باید تحقیقات علمیِ هماهنگی در سراسر کشورهای ساحلی و حتی فراتر از کشورهای ساحلی در اینباره انجام شود. باید متغییرهای مختلفی از جمله تغییرات دمایی، باد، تبخیر، بارش، میزان ورودی و خروجی رودخانه ها و استفاده انسان از منابع آبی بررسی شود. چرا که همه این فاکتورها بر تغییر اقلیم موثر است و تحلیل مشترک آنها در کشورهای حاشیه دریای خزر به حل هماهنگ این بحران کمک می کند.

اساس پیش بینی نشریه نیچر ، گرمایش جهانی تا سال 2100 منجر به کاهش 21 متری سطح آب دریای خزر می شود. دریای خزر زیستگاه بیش از 300 گونه بی مهره بومی، 76 گونه بومی و زیستگاه فک بومی خزر است و خدمات اکوسیستمی باارزشی را به میلیون ها نفر که در حاشیه آن زندگی می کنند، ارائه می دهد. حاشیه های ساحلی آن هم زیستگاهی برای جمعیت های گسترده پرندگان مهاجر و آبزی و مسیر اصلی پرواز پرندگان مهاجر اروپا، آسیا و آفریقا است.

کاهش سطح آب دریای خزر، بحران های متعددی را برای کشورهای منطقه ایجاد می کند؛ از برهم زدن تنوع زیستی گرفته تا آسیب به زیرساحت های انسانی و رشد مهاجرت و از دست رفتن تعادل اکوسیستم. براساس نتایج یک تحقیق که به پیامدهای کاهش سریع سطح آب دریای خزر پرداخت، مشخص شد با هر 5 تا 10 متر کاهش سطح آب دریای خزر، اکوسیستم های کلیدی از جمله زیستگاه فک ها و ماهیان خاویاری به شدت مختل می شود. همچنین پوشش مناطق حفاظت شده دریایی موجود تا 94 درصد کاهش پیدا می کند.

همچنین پیش بینی می شود، خشک شدن خزر همچون دریاچه آرال، منجر به تشدید پدیده گردوغبار شود و تاثیرات جدی بر سلامتی انسان ها داشته باشد.

هزینه های اقتصادی از بین رفتن خزر

براساس اعلام اداره اجرایی منطقه مانگیستاو در قزاقستان که در ساحل شرقی دریای خزر قرار دارد، کاهش سطح آب دریای خزر، بیشترین آسیب ها را به تاسیسات نفت و گاز، کشتیرانی و زیرساخت های ساحلی می زند. با کاهش سطح آب، دسترسی به میادین فراساحلی دشوار می شود و هزینه های حمل ونقل نیز افزایش پیدا می کند. کاهش آب دریای خزر عمق لایروبی را از 4 متر به حدود 8 متر افزایش داده است و هزینه های آن را که سالانه حدود 782 هزار دلار آمریکا برآورد شده را به دوبرابر افزایش داده است.

کشورهای حاشیه دریای خزر، نشست هایی را برای رسیدگی به وضعیت کاهش سطح آب دریای خزر ترتیب داده اند. در جریان برگزاری رویداد COP29، پنج کشور حاشیه دریای خزر (ایران، آذربایجان، قزاقستان، روسیه و ترکمنستان) بیانیه ای را برای تقویت همکاری در راستای مقابله با کاهش سطح آب دریای خزر امضا کردند. در این بیانیه بر فوریت مقابله با کاهش مداوم و پیش بینی شده سطح آب دریا که چالش های محیط زیستی، اقتصادی و اجتماعی قابل ملاحظه ای ایجاد می کند تاکید شد. با این حال کاهش سطح آب دریای خزر همچنان در حال روی دادن است و تا زمانی که اتحاد منطقه ای برای حفظ این ظرفیت انجام نشود، خزر می تواند به سرنوشت آرال و ارومیه دچار شود!