بازار خودرو در یک هفته گذشته بار دیگر نشان داد که با بسیاری از قواعد متعارف بازارهای مصرفی فاصله دارد. دو خبر در روزهای اخیر بیش از هر چیز توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد. نخست، عرضه یک خودروی لوکس با قیمت حدود 110 میلیارد تومان که گفته می شود تنها در 10دقیقه به فروش رسید و دوم افزایش قابل توجه قیمت محصولات یکی از خودروسازان مونتاژی که با وجود رشد 80درصدی بهای کارخانه ای، همچنان با استقبال خریداران روبه رو است.

به گزارش دنیای اقتصاد، خودرو طی سال های گذشته به تدریج از یک کالای مصرفی به یک دارایی سرمایه ای تبدیل شده است. در چنین شرایطی خریدار خودرو لزوما مصرف کننده نیست، بلکه فردی است که به دنبال حفظ ارزش دارایی خود در برابر تورم، بی ثباتی اقتصادی و کاهش ارزش پول ملی است.

در بسیاری از اقتصادهای جهان، خودرو کالایی مصرفی محسوب می شود. به همین دلیل نیز ارزش آن بلافاصله پس از خرید کاهش می یابد. اما در ایران طی سال های گذشته روندی معکوس شکل گرفته است. خودرو نه تنها ارزش خود را از دست نمی دهد، بلکه در بسیاری از مقاطع به یکی از سودآورترین بازارهای دارایی تبدیل شده است.

در چنین فضایی، افزایش قیمت الزاما به معنای افت تقاضا نیست. برعکس، در بسیاری از موارد رشد قیمت ها به تشدید انتظارات تورمی و تقویت انگیزه های سرمایه ای منجر می شود و حتی خریداران بیشتری را به بازار می کشاند.

نکته قابل توجه آن است که فروش سریع خودروهای گران قیمت یا استقبال از محصولات مونتاژی با قیمت های نجومی، الزاما به معنای رونق بازار خودرو نیست. اتفاقا این پدیده می تواند نشانه ای از حذف تدریجی مصرف کنندگان واقعی باشد. امروز بخش بزرگی از خانوارهای ایرانی حتی توان خرید خودروهای اقتصادی را ندارند. فاصله قیمت خودرو با درآمد خانوارها به حدی افزایش یافته که خرید خودرو برای بسیاری از افراد به آرزویی دور از دسترس تبدیل شده است.

در گذشته بخش عمده متقاضیان خودرو را خانوارهایی تشکیل می دادند که برای رفع نیاز حمل ونقل اقدام به خرید می کردند. اما اکنون بخشی از تقاضا به سمت سرمایه گذاران، صاحبان نقدینگی و افرادی سوق یافته که خودرو را ابزاری برای حفظ ارزش دارایی می دانند. از همین رو، فروش سریع خودروهای بسیار گران قیمت را نمی توان نشانه سلامت بازار دانست.

در واقع بازار خودروی ایران در حال تجربه نوعی دو قطبی شدن است. از یک سو میلیون ها نفر از دسترسی به خودرو محروم شده اند و از سوی دیگر گروهی محدود همچنان در خرید خودروهای گران قیمت یا سرمایه گذاری در این بازار فعال هستند.

محدودیت واردات، تعرفه های سنگین، موانع متعدد در مسیر رقابت، تداوم انحصار و کندی فرآیند خصوصی سازی از جمله عواملی هستند که به تدریج خودرو را به کالایی کمیاب و جذاب برای سرمایه گذاری تبدیل کرده اند. در بازاری که عرضه محدود است و رقابت به اندازه کافی وجود ندارد، افزایش قیمت پدیده ای غیرمنتظره نیست.

از این منظر، مخالفت صرف با افزایش قیمت ها نمی تواند راه حل پایداری برای بازار باشد؛ زیرا تا زمانی که عوامل بنیادی شکل دهنده تقاضای سرمایه ای پابرجا باشند، رفتار بازار نیز تغییر چندانی نخواهد کرد.