توماس رایت، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل در نشریه نیویورکر

به نقل از نشریه آتلانتیک، یک مقام آمریکایی در گفت وگو با آکسیوس فاش کرد که دونالد ترامپ روز دوشنبه در تماس با بنیامین نتانیاهو، او را به شدت مورد عتاب قرار داده است؛ آن هم پس از آنکه نخست وزیر اسراییل در پی آغاز حملاتی علیه بیروت بود؛ حملاتی که به گفته این مقام، می توانست روند مذاکرات آمریکا با ایران را تا آستانه فروپاشی بکشاند. بر اساس روایت این مقام آمریکایی، پیام ترامپ به نتانیاهو بی پرده، تند و آمیخته با خشم بود: تو دیوانه ای لعنتی هستی. اگر من نبودم، الان در زندان بودی. من دارم جانت را نجات می دهم. حالا همه از تو متنفرند. همه به خاطر این وضعیت از اسراییل متنفر شده اند. همان شب، حساب رسمی کاخ سفید در شبکه های اجتماعی پیامی منتشر کرد و نوشت: به ترامپ اعتماد کنید. فقط بنشینید و آرام باشید؛ در نهایت همه چیز خوب پیش خواهد رفت ــ همیشه همین طور می شود!

این رویارویی پرتنش که ترامپ نیز اصل آن را تأیید کرده تنها یک اختلاف لفظی گذرا نبود، بلکه نشانه ای از بحرانی عمیق تر در پسِ پرده سیاست آمریکا در قبال ایران و اسراییل بود. در حالی که چشم انداز دستیابی به توافق هسته ای با ایران بیش از هر زمان دیگری دور از دسترس به نظر می رسد، ترامپ ظاهراً ترجیح می دهد به جای مواجهه مستقیم با بحران های پیش رو، آن ها را به آینده موکول کند. چنین رویکردی شاید بتواند شعله های خشونت را برای مدتی فروبنشاند، اما صلحی که بر پایه تعویق بحران بنا شود، ناگزیر موقت، شکننده و ذاتاً بی ثبات خواهد بود.

در چنین وضعیتی، احتمال آن می رود که جنگ در سال های آینده، هر از گاهی دوباره سر برآورد؛ جنگی که هر بار می تواند هزینه هایی سنگین و پیامدهایی گسترده برای همه طرف های درگیر به همراه داشته باشد. ترامپ، دست کم در مقطع کنونی، آشکارا تمایلی به بازگشت به یک جنگ تمام عیار نشان نمی دهد. با این حال، به گزارش واشنگتن اگزمینر، یکی از مقام های ارشد دولت تأیید کرده است که ترامپ بر این باور است تنها مسیر دستیابی به تغییری معنادار در ایران، عبور از مرحله ای بسیار شدیدتر از تنش است.

چنین تشدید تنش، به احتمال زیاد، می تواند به معنای ورود به عملیات زمینی باشد؛ گزینه ای پرهزینه که خطر تلفات قابل توجه برای نیروهای آمریکایی را در پی خواهد داشت. راه دیگر، حملات گسترده علیه زیرساخت هاست؛ حملاتی که ممکن است ایران را به واکنشی متقابل وادارد و اهداف مشابهی را در سراسر خلیج فارس در معرض تهدید قرار دهد.

این مقام آمریکایی گفت: البته که می توانید درد بیشتری تحمیل کنید ، اما مسئله اصلی این است که آیا چنین اقدامی، دستاوردی فراتر از هزینه های سنگین آن به همراه خواهد داشت یا نه. او در ادامه استدلال کرد که ساختار قدرت در ایران دستخوش تغییراتی قابل توجه شده و نیروهای عمل گرا اکنون بیش از گذشته در تصمیم گیری ها نفوذ یافته اند. با این حال، یکی از همین چهره هایی که در این روایت در شمار عمل گرایان قرار می گیرد، یعنی محمدباقر قالیباف، مذاکره کننده ارشد ایران، در شبکه ایکس نوشت: ما امتیاز را نه از مسیر گفت وگو، بلکه با موشک به دست می آوریم؛ در مذاکرات فقط کاری می کنیم که آن ها این واقعیت را بفهمند. او همچنین تأکید کرد: برنده هر توافق، کسی است که از فردای امضای آن، برای جنگ آماده تر باشد. به بیان روشن تر، تهران ظاهراً میز مذاکره را نه جایگزینی برای میدان تقابل، بلکه امتداد همان رویارویی می داند؛ مرحله ای دیگر در نبردی که تنها شکل آن تغییر کرده است. ایران قصد ندارد پشت میز مذاکره چیزی را واگذار کند که طرف مقابل در میدان جنگ نتوانسته با زور از آن بگیرد.

در واشنگتن نیز بخشی از چهره های تندرو و ضدایرانی، کم وبیش همین برداشت را دنبال می کنند. مارک دوبوویتز، از بنیاد دفاع از دموکراسی ها ، استدلال کرده است که ترامپ باید از فرصت آتش بس برای بازگرداندن اقتصاد آمریکا به مسیر عادی بهره بگیرد و سپس، در پاییز، بار دیگر به گزینه بازگشت به عملیات نظامی گسترده فکر کند؛ اما نه پیش از انتخابات میان دوره ای، زمانی که پیامدهای زنجیره ای چنین اقدامی می تواند از نظر سیاسی برای او بسیار پرهزینه تمام شود.

واقعیت این است که شکاف میان ایالات متحده و ایران چنان عمیق است که به سختی می توان آن را با یک توافق پایدار و فراگیر پر کرد. از همین رو، دو طرف به جای حرکت به سوی صلحی جامع، ظاهراً در مسیر توافقی محدود، موقت و شکننده قرار گرفته اند. بر پایه چنین توافقی، آمریکا محاصره تنگه هرمز را برمی دارد و ایران نیز در برابر دریافت جبران اقتصادی، اجازه عبور کشتی ها را صادر می کند. اما مسئله هسته ای از جمله سرنوشت اورانیوم با غنای بالای ایران به دوره های بعدی مذاکره واگذار خواهد شد؛ مذاکراتی که کمتر کسی انتظار دارد به توافقی واقعی، پایدار و تعیین کننده منتهی شود.

جنگ تجاری آمریکا و چین شاید نشانه ای روشن از آن باشد که این مسیر در نهایت به کجا ختم خواهد شد. دونالد ترامپ در اوایل سال 2025 تعرفه ای اولیه علیه چین اعمال کرد. در ماه های بعد، دو طرف گام به گام سطح تنش را بالا بردند تا آنکه در ماه آوریل، رویارویی اقتصادی میان واشنگتن و پکن به یک جنگ تجاری تمام عیار تبدیل شد. در آن مقطع نیز، درست مانند اکنون، ترامپ می دانست که هرچه زمان بگذرد، هزینه های اقتصادی این تقابل سنگین تر خواهد شد؛ به ویژه از آن جهت که ذخایر کالاهای ضروری وارداتی از چین به تدریج رو به کاهش می رفت و فشار آن می توانست بر اقتصاد آمریکا نمایان شود.

در میانه ماه مه، واشنگتن و پکن بر سر توقف موقت تنش ها و واگذاری مسائل اصلی به مذاکراتی طولانی تر به توافق رسیدند. از دل آن گفت وگوها چند اعلامیه محدود و کم دامنه بیرون آمد، اما توافقی بزرگ و تعیین کننده همچنان دور از دسترس باقی ماند. با این همه، همین روند مذاکرات به ترامپ فرصت داد تا ادعا کند روابط با چین در وضعیت مطلوبی قرار دارد و هر دو کشور خویشتن داری نشان داده اند. در همان حال، تندروهای امنیت ملی نگران بودند که ترامپ در برابر چین بیش از اندازه عقب نشینی می کند و اقدامات لازم برای حفاظت از منافع آمریکا را آن گونه که باید، پیش نمی برد.

اکنون به نظر می رسد همین الگو، با تفاوت هایی، در پرونده ایران نیز در حال تکرار است. ضرب الاجل ها می توانند بارها تمدید شوند، گام های کوچک می توانند در بسته بندی سیاسی به عنوان پیشرفت هایی بزرگ معرفی شوند و تا زمانی که ایران با ازسرگیری آشکار برنامه هسته ای خود ترامپ را در موقعیت تحقیر قرار ندهد، رییس جمهور آمریکا می تواند این وضعیت را یک پیروزی بنامد.

اما مرحله بعد، الزاماً در اختیار ترامپ نخواهد بود. واشنگتن در جنگ علیه ایران تنها وارد میدان نشد؛ شریک اصلی آن در این رویارویی، اسراییل بود. اسراییل نیز این درگیری را نه به مثابه یک پیروزی پایدار، بلکه همچون یک عقب گرد راهبردی تجربه کرده است.

اسراییل شاید از سر ضرورت و با اکراه، آتش بسی موقت با ایران را بپذیرد؛ اما بعید است از ادامه جنگ انصراف دهد. اسراییل همچنین نمی خواهد در نبرد خود با حزب الله با محدودیت روبه رو شود یا تعهدی بدهد که در آینده دیگر به ایران حمله نخواهد کرد. از همین رو، اگر ایران برای آماده سازی خود جهت ازسرگیری نبرد، روند بازتسلیح و بازسازی توان نظامی اش را آغاز کند، اسراییل ممکن است به گزینه اقدام پیشگیرانه روی آورد.

زمانی که ترامپ دوره دوم ریاست جمهوری خود را آغاز کرد، ایران در یکی از ضعیف ترین موقعیت های راهبردی خود از اوایل دهه 1980 به این سو قرار داشت. تهران آماده بود در روند مذاکرات، امتیازهایی چشمگیر و بی سابقه بدهد؛ امتیازهایی که از هر آنچه پیش تر پذیرفته بود، فراتر می رفت. جنگ 12 روزه ژوئن 2025 نیز برنامه هسته ای ایران را برای سال ها به عقب رانده بود. در چنین لحظه ای، ترامپ می توانست توافقی را امضا کند؛ یا دست کم تصمیم بگیرد زمان بخرد و اجازه دهد فشارهای داخلی و خارجی بر نظام ایران به تدریج افزایش یابد. اما او و نتانیاهو مسیر دیگری را برگزیدند. آنان در برابر خود فرصتی دیدند تا ضربه ای سهمگین به جمهوری اسلامی وارد کنند؛ ضربه ای که گمان می کردند ویرانگر، تعیین کننده و جبران ناپذیر خواهد بود.

اما نتیجه، برخلاف تصور آنان، کاملاً معکوس از آب درآمد. تلاشی که قرار بود مسئله ایران را برای همیشه حل کند، در عمل آن را پیچیده تر، سخت تر و حل ناپذیرتر ساخت. ایران اکنون از منظر راهبردی در موقعیتی تقویت شده تر قرار گرفته است. تهران پس از آنکه دریافت می تواند هر زمان اراده کند تنگه هرمز را ببندد، اکنون می داند در خلیج فارس اهرمی قدرتمند در اختیار دارد؛ اهرمی که به بازدارنده ای جدی در برابر ایالات متحده تبدیل شده است.

به نظر می رسد جمهوری اسلامی به این جمع بندی رسیده است که برای متوقف کردن حملات آمریکا و اسراییل، باید سطح تنش را بالا ببرد و هزینه های طرف مقابل را افزایش دهد. برای نمونه، ایران در واکنش به حملات آمریکا به جزیره قشم، موشک هایی به سوی کویت و بحرین شلیک کرد. اگر اسراییل در سال های آینده بار دیگر به ایران حمله کند، تهران احتمالاً با بستن تنگه هرمز و هدف قرار دادن کشورهای خلیج فارس پاسخ خواهد داد؛ به ویژه در صورتی که این کشورها یا آمریکا، به هر شکلی، عملیات اسراییل را تسهیل کرده باشند. از این منظر، تداوم و بازگشت درگیری ظاهراً به صورت ساختاری اجتناب ناپذیر شده است. ترامپ نخواهد توانست آتش بس را صرفاً با رویکردی مبتنی بر تظاهر و تمدید مدیریت کند. جنگ در آغاز، نمایشی از سطحی گسترده و کم سابقه از همکاری نظامی میان آمریکا و اسراییل بود؛ اما همان گونه که تماس پرتنش ترامپ و نتانیاهو نشان داد، مدیریت پیامدهای این جنگ در سال های آینده می تواند به منبعی دائمی از اصطکاک، اختلاف و تنش میان واشنگتن و اورشلیم تبدیل شود.

منبع: فرارو