سیلویا بولتوک، پژوهشگر ژئوپلیتیک، در مقاله ای برای پایگاه تحلیلی اوراسیا اسپشیال به بررسی ابعاد راهبردی انتخابات پارلمانی ارمنستان و بازتاب آن در مواضع و دکترین امنیتی جمهوری اسلامی ایران پرداخت.

نویسنده با اشاره به طرح کریدور مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین المللی (TRIPP) تاکید می کند که از دیدگاه ایران به این کریدور به عنوان جایگزینی خطرناک تر از کریدور زنگزور پس از درگیری های نظامی اخیر در منطقه نگریسته می شود.

در این نوشتار آمده است: بسیاری از رسانه های ایرانی، رای گیری انتخابات پارلمانی ارمنستان را بیش از آنکه یک انتخابات عادی بدانند، به عنوان یک همه پرسی درباره مسیر صلح پاشینیان و جهت گیری ژئوپلیتیک ایروان ارزیابی می کنند.

رسانه های ایران در مورد انتخابات یک شنبه 17 خرداد می نویسند نتیجه مشخص خواهد کرد آیا ارمنستان به حرکت خود به سمت غرب ادامه می دهد یا به سمت روسیه بازمی گردد.

نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان، این انتخابات را به عنوان رفراندومی برای صلح با جمهوری آذربایجان معرفی کرده است، در حالی که منتقدان استدلال می کنند این صلح به قیمت منافع ارمنستان تمام می شود.

بر این اساس، تحلیل های ایران کمتر بر سیاست حزبی داخلی ارمنستان و بیشتر بر امنیت منطقه ای، نفوذ روسیه و مسیر صلح ارمنستان و آذربایجان متمرکز است. همچنین نوعی احساس عدم قطعیت وجود دارد: اگرچه ممکن است پاشینیان شانس بیشتری داشته باشد، اما انتخابات به دلیل احتمال مداخله روسیه و وجود یک جامعه رأی دهنده دوقطبی، می تواند نتایج غیرمنتظره ای داشته باشد.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران می گوید: جمهوری اسلامی ایران از گسترش مراودات اقتصادی و رفع انسداد از مسیرهای مواصلاتی استقبال می کند اما نسبت به نیات بدخواهانه امریکا که سابقه شرارت و تجاوزگری در مناطق مختلف دنیا دارد، سوء ظن شدید دارد و مخالفت خود را با چنین حضور ناامن سازی صراحتا اعلام کرده است.

این صرفا یک ژست لفاظانه نیست، بلکه بازتاب دهنده یک دکترین امنیتی معتبر است. پیش از این، علی اکبر ولایتی، مشاور مقام معظم رهبری ایران، به سفیر ارمنستان در تهران گفته بود که طرح موسوم به طرح ترامپ در قبال قفقاز، آینه تمام نمای کریدور زنگزور است و جمهوری اسلامی به طور کامل با آن مخالف است.

خطوط قرمز تهران صرفاً ایدئولوژیک نیستند، بلکه ریشه های ساختاری دارند. هسته اصلی نگرانی های امنیتی ایران، پتانسیل هر قدرت خارجی برای ایجاد یک پیوند زمینی تحت حاکمیت خارجی از طریق جنوب ارمنستان است؛ امری که تهران آن را تهدیدی مستقیم برای اتصال مرز زمینی خود با ارمنستان و روسیه می داند.

از این منظر، به ویژه پس از پیامدهای حمله مشترک آمریکا و اسراییل به ایران در اسفند 1404، کریدور ترامپ حتی جایگزینی مخرب تر از کریدور زنگزور خواهد بود، که توسط جمهوری آذربایجان و ترکیه پیگیری می شد.

در آوریل 2026، الکسی اورچوک، معاون نخست وزیر روسیه به صراحت اظهار داشت که هدف آمریکا از پیگیری کریدور ترامپ، نظارت بر مرزهای شمالی ایران است.

این ادعا فارغ از میزان صحت آن، بازتاب دهنده درک تهدید مشترک میان مسکو و تهران است و نگرانی های جمهوری اسلامی را در چشم مخاطبان داخلی و کشورهای متحدش مشروعیت می بخشد.

مخالفت تهران تنها به دلیل احتمال نزدیک شدن نظامیان آمریکایی به خاک خود نیست. در صورت عملیاتی شدن کامل، کریدور ترامپ به صورت ساختاری نقش ایران را به عنوان یک هاب ترانزیتی غیرقابل چشم پوشی کاهش می دهد و اتصال سرزمینی جمهوری اسلامی را با ارمنستان قطع می کند. ارمنستان بازاری با 3 میلیون جمعیت است که دروازه ای بالقوه برای دسترسی به 200 میلیون مصرف کننده در اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) به شمار می رود.

علاوه بر این، کریدور خلیج فارس-دریای سیاه بخشی از پروژه چهارراه صلح پیشنهادی پاشینیان بود که بنادر ایرانی را به زیرساخت های ارمنستان و گرجستان متصل می کرد و از این طریق جریان های تجاری اوراسیا را تقویت می نمود. کریدور ترامپ با تغییر دادن جریان های ترانزیتی از شمال به جنوب به سمت شرق به غرب از طریق آذربایجان و ترکیه، به طور مستقیم با این کریدور رقابت می کند و ممکن است آن را به حاشیه براند.

دو هفته پیش مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا در سفری به ایروان با همتای ارمنی خود سندی را برای همکاری های راهبردی ارمنستان و آمریکا امضا کرد که در بخشی از آن به همکاری ها برای پیشبرد کریدور مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین المللی اشاره شده بود. زمان بندی امضای توافق نامه روبیو-میرزویان از نظر سیاسی حساب شده و از نظر راهبردی حائز اهمیت است.

سفر روبیو در حالی صورت می گیرد که روسیه تهدید کرده است به دلیل روابط رو به رشد ایروان با غرب، فشارهای اقتصادی بر این کشور اعمال خواهد کرد و این سفر به دنبال عملیات خشم حماسی آمریکا انجام می شود که منجر به یک جنگ منطقه ای در خلیج فارس شد.

بازدید بسیار پرسرعت و آشکار واشنگتن تنها چند روز پیش از یک انتخابات چالش برانگیز، هم زمان به عنوان یک سیگنال ژئوپلیتیک و یک مداخله انتخاباتی عمل می کند و به پلتفرم غرب گرای پاشینیان در لحظه آسیب پذیری داخلی مشروعیت می بخشد.

ارمنستان برای تامین انرژی خود به شدت به روسیه و ایران وابسته است و هر کریدوری که مسیرهای تامین جایگزین را باز کند، این وابستگی و به همراه آن نفوذ ایران را تضعیف می کند.

با این حال، برخلاف روسیه، ایران نمی تواند ارمنستان را به طور جدی به تلافی اقتصادی تهدید کند، بدون آنکه به منافع خود آسیب بزند. هرگونه اقدام های تنبیهی از سوی تهران، منطق ایروان را برای ضرورت تنوع بخشی به شرکای خود تقویت خواهد کرد.

مسکو همچنان یکی از شرکای اصلی صادراتی ایروان است و حدود 24 درصد از صادرات ارمنستان را به خود اختصاص داده است (که قبلاً تا 35 الی 40 درصد نیز می رسید). این وابستگی اقتصادی به کرملین اهرم فشاری می دهد که ایران به سادگی از آن برخوردار نیست، چرا که جمهوری اسلامی تنها حدود 4.45 درصد از تجارت ارمنستان را شامل می شود.

با این حال، تهران جزو 5 شریک تجاری بزرگ ارمنستان است و نقش مهمی در ساختار واردات این کشور دارد. به رغم کاهش مجموع گردش تجارت خارجی ارمنستان در سال 2025، تجارت با ایران روندی رو به رشد را تجربه کرد. در عین حال نظام تجاری فعلی میان ایران و ارمنستان در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا است که موانع تعرفه ای را برای تعدادی از کالاها پیش بینی شده برطرف کرده است.

مسئله دیگری که اغلب دست کم گرفته می شود این است که شریک تجاری اصلی ایروان، امارات متحده عربی است که تقریباً 40 درصد از تجارت ارمنستان را به خود اختصاص داده است. در میان تمام کشورهای حوزه خلیج فارس، ابوظبی اصلی ترین مخالف ایران است: این کشور پیمان ابراهیم را امضا کرد، میزبان توانمندی های دفاعی اسراییل بود، سازمان اوپک پلاس را ترک کرد و به گفته منابع ایرانی، در توطئه ای دست داشت که باعث سقوط پول ملی ایران شد و ناآرامی های مدنی را با هدف بی ثبات کردن دولت ایران تحریک کرد.

همان طور که ارمنستان روابط خود را با کشورهای دشمن ایران (مانند امارات، ایالات متحده و اخیراً اوکراین) افزایش می دهد، این خطر وجود دارد که در صورت حمله آینده بلوک غرب به ایران، ارمنستان نیز به شیوه ای مشابه کشورهای حوزه خلیج فارس به چنین درگیری کشانده شود.

همه اینها در شرایطی ست که ایران همچنان مهم ترین کریدور راهبردی است که ارمنستان را به خلیج فارس متصل می کند و موقعیت راهبردی ایروان باید بر همین اساس تنظیم شود.

برای واشنگتن، اظهارات مقام های ایران تایید می کند که پروژه کریدور ترامپ در ایجاد سیگنال ژئوپلیتیک مورد نظر (حضور ایالات متحده در مرز شمالی ایران) موفق بوده است، اما این امر با هزینه های احتمالی تنش زا همراه است.

برای تهران، مأموریت حیاتی این است که رابطه خود با ارمنستان را به عنوان یک منطقه حائل و دارایی ترانزیتی حفظ کند، در حالی که وضعیت نظامی در جنوب تشدید می شود. بیانیه سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نشان می دهد که ایران همچنان در موضع اعتراض دیپلماتیک قرار دارد تا اقدام متقابل فعال.

همچنین قابل توجه است که موضع گیری مقام های ایران از جمله سخنگوی وزارت خارجه این کشور، ایالات متحده را هدف قرار می دهد و به طور سیستماتیک از هرگونه اشاره به ترکیه که در واقع ذینفع اصلی کریدور ترامپ است، خودداری می کند.

این درک وجود دارد که این کریدور بیش از هر قدرت بزرگ دیگری در منطقه به نفع آنکارا است؛ در پی این توافق کریدور، آنکارا ساخت راه آهن قارص-ایگدیر-آرالیک-دیلوجو را اعلام کرد که هاب ریلی قارص در ترکیه را به نخجوان متصل می کند.

ایران آشکارا تمایلی به تقابل با ترکیه نشان نمی دهد، بنابراین تمام مخالفت خود را در چارچوب ضد آمریکایی هدایت می کند. در صورت تکمیل، کریدور ترامپ وابستگی ترانزیتی فعلی جمهوری آذربایجان به ایران نیز برای دسترسی به منطقه نخجوان از بین می رود.

اگر حزب قرارداد مدنی در انتخابات پیروز شود و پاشینیان برای کاهش وابستگی به گاز روسیه اقدام کند، این امر به طور خودکار اتکا به ذخایر جمهوری آذربایجان را افزایش می دهد.

چنین تحولی به نوبه خود خطرات ناشی از موضع تهاجمی باکو را که در هماهنگی با ترکیه در قبال منطقه جنوبی سیونیک ارمنستان دنبال می شود، تشدید می کند و تهران را در معرض خطر از دست دادن هم زمان نقش خود به عنوان منبع انرژی و پیوند زمینی اش با ارمنستان و اتحادیه اقتصادی اوراسیا قرار می دهد.

آنچه در مقایسه با دیگر موضوعات کمتر به آن پرداخته شده، نگرش احزاب سیاسی ارمنستان نسبت به ایران است. از یک دیدگاه بیرونی، دولت فعلی به روابط با تهران اهمیت می دهد.

در سال 2022، زمانی که آذربایجان حملات متعددی را علیه قلمرو حاکمیتی جمهوری ارمنستان انجام داد، معاون وزیر ارمنستان اظهار داشت که بلندترین صدایی که از حاکمیت ارمنستان دفاع کرد از سوی ایران بلند شد؛ کشوری که اعلام کرد تغییر در مرزها یا تمامیت ارضی جمهوری قفقاز را تحمل نخواهد کرد و دفاع تهران از این کشور را ستود.

در سال 2024، همین مقام گزارش داد که ایران هرگز با آرزوهای ارمنستان برای تقویت روابط با اروپا یا همکاری اش با ناتو به عنوان یک کشور غیرعضو، مخالفت نکرده است.

اگرچه در فوریه 2026 نخست وزیر پاشینیان قصد خود را برای سفر به ایران در سال 2026 جهت امضای توافق نامه شراکت راهبردی جامع بین دو کشور تایید کرد، اما اپوزیسیون ارمنستان به طور کلی نسبت به دولت فعلی، به ویژه در مسائل امنیتی، همدلی بیشتری با ایران نشان می دهد.

چهره های اپوزیسیون استدلال می کنند که ارمنستان باید روابط راهبردی و حتی نظامی-سیاسی خود را با تهران تعمیق کند، با این استدلال که ایران تنها بازیگری است که با هرگونه کریدور فراسرزمینی از طریق منطقه سیونیک ارمنستان مخالفت می کند.

مداخله اتحادیه اروپا در صورت تکرار تهدید ترکیه علیه سیونیک بعید به نظر می رسد. بروکسل اخیراً شراکت گسترده خود را با آذربایجان تقویت کرده است، شراکتی که ابزاری برای تنوع بخشیدن به منابع گاز و کاهش وابستگی به روسیه و کاهش مواجهه با نوسانات قیمت مرتبط با بحران خاورمیانه است.

اتحادیه اروپا به رغم اتهام های پاک سازی قومی در منطقه قره باغ کوهستانی و نقض حقوق بشر در جمهوری آذربایجان، از به خطر انداختن روابط خود با آذربایجان خودداری کرده است.

در سال 2025، آرمن رستمیان، رهبر ارشد حزب فدراسیون انقلابی ارمنی (داشناکتسوتیون) خواستار ائتلاف دفاعی با ایران شد و حزب حاکم را به تبدیل کردن دوستان ارمنستان به دشمن متهم کرد.

به همین ترتیب، رابرت کوچاریان، از چهره های برجسته اپوزیسیون که در حال حاضر در انتخابات حضور دارد، علناً از روابط نظامی نزدیک تر با ایران حمایت کرده و اعلام کرده است که موضع تهران همان عاملی است که در درجه اول آذربایجان را از تهاجم به ارمنستان برای باز کردن اجباری کریدور زنگزور بازداشته است.

به طور خاص، اپوزیسیون موضع ایران در قبال کریدور موسوم به زنگزور را بیشتر همسو با منافع ارمنستان می داند تا رویکرد دولت پاشینیان؛ رویکردی که به ادعای آن ها اجازه داده سیاست خارجی و امنیتی تحت هدایت پاشینیان توسط ترکیه و جمهوری آذربایجان دیکته شود.

موضع اپوزیسیون این نیست که ارمنستان باید با ایران علیه بقیه همسو شود، بلکه این است که ایران یک شریک امنیتی ضروری در یک محیط منطقه ای خصمانه است. آن ها ایران را با قدرت های غربی مقایسه کرده و استدلال می کنند که تهران با احتمال بیشتری به بازدارندگی در برابر فشارهای جمهوری آذربایجان بر مرزهای جنوبی ارمنستان کمک خواهد کرد.

اگرچه پاشینیان در تلاش است تا یک سیاست خارجی چندوجهی را حفظ کند، اما موقعیت جغرافیایی ارمنستان و محیط ژئوپلیتیک فعلی اوراسیا احتمالاً مانع از این توازن خواهد شد. زمانی که سرمایه گذاری های رو به رشد ایالات متحده و اتحادیه اروپا تثبیت شوند، بروکسل و واشنگتن، ایروان را ترغیب خواهند کرد تا از مسکو و تهران فاصله بگیرد؛ همان طور که با دیگر کشورهای شرق اروپا و آسیای میانه در پی بحران اوکراین انجام دادند.

برخلاف قدرت های متوسطی مانند قزاقستان که از اهرم راهبردی کافی برای حفظ یک توازن معنادار برخوردارند، پاشینیان از همان فضای مانور قاسم جومارت توکایف، رییس جمهور قزاقستان، هم بهره مند نیست.

در نهایت، در حالی که روسیه و ایران ممکن است در قبال ارمنستان هم همکاری و هم رقابت داشته باشند (همکاری در کریدور شمال جنوب و همزمان رقاب در بازار گاز ارمنستان)، منافع چین به طور آشکارتری همگرا است.

پکن در نظر داشت از بخش راه آهن جنوب ارمنستان به عنوان بخشی از کریدور میانی برای انتقال کالا به اروپا استفاده کند و اکنون با تسلط ایالات متحده بر یک شاهراه ترانزیتی زمینی کلیدی در چارچوب کلان پروژه کمربند و جاده خود مواجه است.

مخالفت ایران با کریدور ترامپ از منظر منافع ملی، ساختاری کاملاً منطقی دارد. امضای توافق نامه روبیو-میرزویان نشان دهنده عینی ترین گام در چارچوب نهادینه سازی نفوذ ایالات متحده در قفقاز جنوبی است.

انتخابات ارمنستان متغیر کوتاه مدت است: پیروزی پاشینیان مسیر غربی را بیشتر تثبیت کرده و به حاشیه نشینی راهبردی ایران سرعت می بخشد، در حالی که چرخش غیرمنتظره به نفع اپوزیسیون طرفدار روسیه باعث ایجاد آشفتگی می شود اما با توجه به تعهدات ساختاری که پیش از این امضا و نافذ شده اند، لزوماً اهرم فشار ایران را احیا نخواهد کرد.

در میان مدت، ابزار اصلی ایران برای حفظ جایگاه خود، رابطه انرژی با ارمنستان است. اما این ابزار هم تحت فشار قرار دارد زیرا ایروان به دنبال تنوع بخشی است. فرصت تهران برای شکل دادن به پیامدها در قفقاز جنوبی در حال محدودتر شدن است.

برداشت راهبردی ایران این است که طرح واقعی ائتلاف غربی، به نوار سرزمینی به عرض تقریبی 6 کیلومتر و طول 43 کیلومتر مربوط می شود که دوفاکتو تحت پوشش یک کنسرسیوم آمریکایی-ارمنی به ایالات متحده و ناتو واگذار شده است.

چه این ارزیابی دقیق باشد چه نباشد، این همان چیزی است که بدنه راهبردی ایران به آن باور دارد و توضیح می دهد که چرا زبان سخنگوی وزارت خارجه ایران تا این حد سنجیده است: تهران با توافقی مواجه است که معماری حقوقی آن به طور خاص برای خنثی کردن مخالفت ایران طراحی شده است.

رسانه های ایرانی آشکارا از هیچ جناح خاصی جانبداری نمی کنند، بلکه فضای انتخاباتی ارمنستان را تنها از یک لنز ارزیابی می کنند: نیاز به دولتی در ایروان که به اندازه کافی پایدار باشد تا از حاکمیت سرزمینی خود دفاع کند، کانال های تجاری با تهران را باز نگه دارد و قفقاز را به عرصه رویارویی قدرت های غربی تبدیل نکند. برای تهران، هرگونه گذار سیاسی یا رویداد انتخاباتی در ایروان باید تداوم ژئوپلیتیک منطقه را تضمین کند.