مهرداد احمدی شیخانی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: دو هفته پیش یادداشتی با عنوان چرا قدرت ایران باور نشد؟ را منتشر کردم و موضوع آن برمی گشت به اظهارنظرهای مختلف این مدت که برخی می گویند این حد از توان دفاعی ایران را باور نداشتیم و گمان نمی کردیم ایران بتواند با چنین قدرتی در مقابل بزرگ ترین ارتش تاریخ که از سوی وحشی ترین و جنایتکارترین نیروی نظامی جهان همراهی می شود، تاب آورد. در آن یادداشت دلایل این تاب آوری را برشمردم و البته هنوز هم معتقدم بسیاری از کسانی که می گویند باور نمی کردند ایران چنین مقاومتی را نشان دهد، همچنان به این دلایل بی توجه اند و اهمیت نمی دهند.

دلایلی چون دکترین دفاعی ساتراپی که اتفاقا برآمده از آن روح امپراتوری است که خوش مان بیاید یا نه، همچون ساختار ژنتیکی در جوارح ما حضور دارد و فرقی نمی کند که حاکمیت در دست چه کسی باشد، هرکس که باشد، این روح امپراتوری، چون میراثی کهن، در او جریان دارد. اما برای خود من، نکته جالب آن بوده که هر وقت نظریه روح امپراتوری را در جمعی از نخبگان و اندیشمندان طرح کرده ام، متوجه شده ام که در مقابل آن موضع گرفته اند؛ نه این موضع که چنین روحی در کالبد ایرانیان وجود ندارد بلکه از این زاویه که نباید چنین چیزی وجود داشته باشد و چون معتقدیم جامعه ایرانی نباید به این شاکله تکیه کند، لذا چنین چیزی هم وجود ندارد .

به عبارتی انگار چون ما از چیزی خوش مان نمی آید، پس آن چیز هم وجود ندارد . اما خب این روح در عمل نشان داده که نه تنها وجود دارد، بلکه چسب بسیار قدرتمندی است که حتی مذهب شیعه را نیز برای ما از دل آیین اسلام بیرون کشیده و قوام و دوام آن روح را قدرتمندتر ساخته و اگر در گذشته، ساتراپی های ایران، بعد از کشورگشایی و فتح سرزمینی، شکل می گرفت، امروز این ساتراپی ها، بدون فتح سرزمین و به اتکای آن چسب قدرتمند شیعی متشکل تر شده است. واقعیت آن است که احتمالا، اندیشمندان ما، وقتی در مقام تحلیل قرار می گیرند..

به توضیح و تشریح آن چیزی که در واقعیت بیرونی جریان دارد، نمی پردازند، بلکه در جایگاه اعلام مواضع می نشینند و به جای آنکه بگویند چه هست ، از این می گویند که چه باید باشد و نتیجه این نوع نگاه، آن می شود که تقریبا همه این تحلیلگران به اتفاق می گویند: چنین مقاومتی را از ایران باور نداشتند .

اما الزاما حاصل چنین سخنی چیست؟ اگر تحلیلگر و اهل اندیشه ایم و سال هاست که داریم ریز و درشت مسائل کشور را بررسی و تحلیل می کنیم و با وجود مبنایی ترین بنیان دفاعی کشور که همان ساختار و دکترین ساتراپی بوده و اتفاقا امر پنهانی هم نبوده و همه، چه در داخل و چه در خارج کشور، از آن با نام نیروهای نیابتی نام می برند، چرا قدرت دفاعی ایران را باور نداشتیم؟ آیا احتمالا دلیلش این نیست که این دکترین ساتراپی را قبول نداشتیم و چون با آن موافق نبودیم، باور هم نداشتیم که توان مقاومت داشته باشیم؟

چند نفر از تحلیلگران (نه آنها که در ساختار حاکمیت بوده و هستند)، بلکه آنها که بیرون حاکمیتند و اتفاقا راه به حاکمیت هم ندارند و امروز می گویند این قدرت را باور نداشتند، یک بار در تحلیل این دکترین ساتراپی طی این 20 سال چیزی نوشتند؟ این عدم توجه که شاید زاییده عدم موافقت بود، احتمالا حاصل کنشگری سیاسی است. به این معنی که نتوانستیم زمانی که در جایگاه تحلیلگر می نشینیم، فقط تحلیلگر باشیم و ردای کنشگری را از تن بیرون کنیم.

کنشگر، دارای یک آرمان و ایده آلی است که در راه آن آرمان، سعی و تلاش می کند، ولی تحلیلگر، نه اینکه آرمانی نداشته و دل به چیزی نسپرده باشد، ولی وقتی در مقام تحلیل می نشیند، لازم است که فقط توضیح دهد که واقعیت بیرونی چیست و این چیستی، منطقا به چه می انجامد.

اما همه ماجرا فقط این نیست که ساختار دفاع نظامی کشورمان چه بوده؛ غیر از آن، در تمامی این سال ها از فروپاشی اقتصاد کشور نیز بسیار گفتیم و نوشتیم و تقریبا همگی معتقد بودیم که اقتصاد کشورمان در آستانه سقوط است؛ آیا غیر از این است؟ خب اما مگر عقلا ممکن است که با وجود یک اقتصاد در آستانه فروپاشی، بتوان نه سه ماه که سه ماه نیست، بلکه یک سال است و از شروع جنگ 12 روزه باید حساب کرد، این قدرت نظامی نباید اصلا وجود داشته باشد؟

در اردیبهشت سال گذشته و پیش از شروع این جنگ سه مرحله ای و سه گامِ یکساله، در یادداشتی با عنوان بگذارید این ساز بنوازد منتشر کردم و از شواهدی نوشتم که حتی من که اقتصاد نمی دانم نیز می توانستم قدرت اقتصادی کشور را فهم کنم. اما مطلقا حتی یک نفر از تحلیلگران را ندیدم که غیر از در آستانه فروپاشی اقتصاد، چه قبل از آن یادداشت و چه بعد از آن، چیزی نوشته باشند.

خب مگر یک سال نیست که با قدرتمندترین ارتش تاریخ در جنگیم و مگر منطقا همین نباید نتیجه اش فروپاشی اقتصادی باشد؟ قطعا و حتما تورم بسیار بالاست و گرانی بیداد می کند، ولی اینها نامش فروپاشی اقتصادی نیست و مهم تر از آن، با یک اقتصاد مفلوک، امکان نداشت بتوان حتی سه روز (همان که ترامپ وعده می داد) دوام آورد، چه برسد به سه ماه و به واقع یک سال.

پس یک جای تحلیل ما در مورد وضعیت اقتصادی کشور ایراد داشته، یک جای کار ما تحلیگران می لنگد. این همه جوالدوز به حاکمیت زدیم، یک سوزن هم به خودمان بزنیم. ما اگر ساتراپی های مدرن را ندیدیم که ندیدیم و اگر از متلاشی شدن اقتصاد گفتیم، منطقا باید اقتصادمان یک سال پیش متلاشی می شد، احتمال بدهیم که یک جای تحلیل مان ایراد دارد. قدرت دفاعی بدون قدرت اقتصادی غیرممکن است، پس اگر توانستیم دفاع کنیم که خوب هم دفاع کردیم، نمی شود که اقتصادمان مفلوک باشد. منطقا نمی شود با اقتصاد فروپاشیده، این طور دفاع قدرتمند داشت.

برگردیم ببینیم کجای اقتصادمان را درست نفهمیده ایم که با وجود همه تحریم ها و حالا محاصره دریایی توانسته ایم تاب بیاوریم. حتما اگر تاب آوری دفاعی را نفهمیدیم، یک جای این تاب آوری اقتصادی را نیز نفهمیده ایم و مهم تر از همه، لازم است که فرق بگذاریم بین اقتصادی که توانسته جنگ را حمایت کند ولی نتوانسته احساس امنیت اقتصادی در جامعه ایجاد کند و واقعیت روی زمین این است که ما اقتصادی داریم که قدرت نظامی مان به آن تکیه دارد و چون این قدرت به خوبی عمل کرده، به این معنی است که توان اقتصادی مان هم مطلوب است، ولی از طرفی با آنکه جامعه آن قدرت نظامی کشور را باور کرده، شواهد ملموس اقتصادی که آن توان نظامی را حمایت می کند، دریافت نمی کند. در نهایت اگر رخداد واقعی در جهان بیرونی، توان دفاعی ما را برای مردم باورپذیر کرده، لازم است تا توان اقتصادی مان نیز در جهان واقعی خود را باورپذیر سازد.