ایران از هم اکنون خود را برای گذار پرمخاطره از همبستگیِ دوران جنگ به شرایطی جدید آماده می کند؛ دورانی که با چالش های جدی اقتصاد کلان از جمله مهار تورم، جلوگیری از انقباض اقتصادی، مدیریت ناترازی های انرژی و پاسخ به مطالبات اجتماعی همراه خواهد بود.

به نقل از روزنامه گاردین، در حالی که هنوز توافق نهایی میان طرفین حاصل نشده، بحث ها در درون بلوک های سیاسی و کارشناسی درباره آینده ایران شدت گرفته است. تصمیم گیران کشور اکنون در این اندیشه اند که پس از مدیریت بحران نظامی، چگونه می توانند ثبات و توسعه را در دوران صلح تضمین کنند.

در فضای رسانه ای و شبکه های اجتماعی، بحث های متنوعی درباره مسیرهای جایگزین آینده کشور شنیده می شود؛ برخی مدافع گشایش بیشتر اقتصادی و تعامل سازنده تر هستند و برخی دیگر از تحلیل گران، مانند سعید آجرلو که از چهره های رسانه ای نزدیک به مذاکره کنندگان است، معتقدند اکنون که تصویر ایرانِ ضعیف در ذهن غربی ها شکسته شده، کشور باید با قدرت بیشتری به دنبال توسعه از طریق تقویت ساختار درونی و خوداتکایی باشد.

بسیاری از مسائل در آینده به این بستگی دارد که آیا واشنگتن و شخص دونالد ترامپ مایل به لغو محاصره اقتصادی ایران از طریق کاهش معنادار تحریم ها و آزادسازی دارایی های مسدود شده هستند یا خیر. با این حال، اقتصاددانانی در داخل کشور بر این باورند که این گشایش احتمالی، احتمالا بتواند بیش از بخش کوچکی از خساراتِ برآوردی 270 میلیارد دلاری وارده بر اقتصاد را جبران کند؛ خساراتی که شامل آسیب به زیرساخت ها، بخش انرژی، صنایع استراتژیک مانند فولاد و همچنین مسکن می شود.

تحلیلگران داخلی معتقدند فشارهای اقتصادی و معیشتی ناشی از تحریم ها و درگیری های اخیر، نیازمند توجه فوری و ریشه ای است. فواد حبیبی، استاد جامعه شناسی، می گوید: بحران های اقتصادی و فشارهای معیشتی به وضوح افزایش یافته است، حتی اگر آمار دقیقی در دست نباشد. ما به دلیل محدودیت های تجاری و پیامدهای درگیری ها، شاهد افزایش قیمت ها هستیم که بر اشتغال، چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم، تاثیرات مخربی گذاشته است.

اگر توافقی برای پایان دادن به درگیری ها حاصل شود، اقتصاد ایران همچنان با چالش جدی تورم در بخش مواد غذایی مواجه خواهد بود؛ به طوری که طبق آمارهای منتشر شده، تورم سالانه مواد غذایی در ماه می (اردیبهشت/خرداد 1405) افزایش چشمگیری داشته است. افزایش قیمت در اقلام پروتیینی مانند گوشت و مرغ محسوس تر بوده و کارشناسان بهداشت و تغذیه نسبت به کاهش مصرف محصولات لبنی و پروتیینی در سبد خانوارها ابراز نگرانی کرده اند.

در همین رابطه، محمدجواد آذری جهرمی، وزیر پیشین ارتباطات، در کانال تلگرامی خود نوشت: بمب بعدی ممکن است باروت نباشد، بلکه تورم باشد. میدان نبرد، سفره مردم و اجاره بهای مسکن است... آقایان مسئول، آیا از انباشت فشارهای اقتصادی و اجتماعی آگاهید؟ آیا سپر اقتصادی کشور آماده است یا خدای ناکرده دوباره غافلگیر می شویم؟

در این شرایط حساس، مسعود پزشکیان، رییس جمهور، مأموریت یافته تا چرخ های اجرایی کشور را در مسیر ثبات نگه دارد. او بارها درباره روزهای مهمِ پیش رو و لزوم حفظ انسجام اجتماعی هشدار داده است. با وجود فشارهای وارد بر زیرساخت های کشور در ماه های اخیر، وزارت نیرو اخیراً اعمال خاموشی های برنامه ریزی شده دو ساعته از ماه آینده را تکذیب کرده است.

با این حال، فعالان بخش خصوصی نگاه متفاوتی دارند؛ آرش نجفی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، با اشاره به ناترازی ها هشدار داده است: برای حفظ تولید صنعتی، چاره ای جز مدیریت مصرف و آمادگی برای قطعی های مقطعی نداریم.

در کنار این موارد، اقتصاددانان برجسته ای چون موسی غنی نژاد به ریشه های ساختاری مشکلات اشاره کرده و می گویند: مسئله اصلی در اقتصاد ایران، غلبه نگاه های دستوری بر حکمرانی اقتصادی است؛ به این معنا که تصمیمات در بسیاری از موارد نه بر اساس قواعد اقتصادی و شفاف، بلکه بر اساس مصلحت اندیشی های کوتاه مدت و ملاحظات سیاسی اتخاذ می شوند.

در نهایت، آزمون بزرگ پیش رو این است که آیا می توان با رسیدگی همزمان به مشکلات ساختاری داخل و چالش های بین المللی که مانع توسعه کشور شده اند، اقتصاد را برای دوران صلح بازسازی کند؟

تحلیلگران هشدار می دهند اگر پس از پایان درگیری ها، محاصره اقتصادی ایران ادامه یابد و گشایشی در روابط بین الملل برای ورود سرمایه، فناوری و تجهیزات لازم برای بازسازی ایجاد نشود، جبران آسیب های اقتصادی روندی بسیار کند خواهد داشت و مردم مجبور خواهند بود در بستری از فشارهای اقتصادی به زندگی ادامه دهند.

منبع: فرارو