فضای سیاسی منطقه در روزهای اخیر بار دیگر تحت تاثیر مجموعه ای از تحولات همزمان قرار گرفته است؛ از یک سو دونالد ترامپ همچنان بر مواضع سخت گیرانه خود درباره برنامه هسته ای ایران تاکید می کند و از سوی دیگر، عباس عراقچی در واکنش به سخنان جوزف عون، رییس جمهور لبنان، با لحنی کم سابقه اعلام کرده است که اگر لبنان ابزار چانه زنی ایران بود، تهران مدت ها پیش با آمریکا به توافق رسیده بود.

این موضع گیری در شرایطی مطرح شد که حملات اسراییل به خاک لبنان و فشارهای امنیتی بر محور مقاومت همچنان ادامه دارد و بحث آینده روابط ایران و آمریکا بار دیگر به کانون توجه تحلیلگران بازگشته است.

برای کالبدشکافی این وضعیت، فرارو با جلال ساداتیان، تحلیلگر ارشد سیاست خارجی به گفتگو نشسته است:

جلال ساداتیان معتقد است نقش اسراییل در تخریب روندهای دیپلماتیک بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است. او در این باره می گوید: تل آویو از مدت ها قبل تلاش کرده مذاکرات میان ایران و آمریکا را به بن بست بکشاند؛ زیرا هرگونه کاهش تنش میان تهران و واشنگتن می تواند موقعیت راهبردی اسراییل را در منطقه دچار تغییر کند. مسئله اصلی اینجاست که مشخص نیست ترامپ تا چه اندازه حاضر است در برابر فشارهای اسراییل مقاومت کند.

او به ویژگی های پیش بینی ناپذیر رییس جمهور آمریکا اشاره کرده و می افزاید: شخصیت سیاسی ترامپ همواره با تناقض های فراوان همراه بوده است. او در مقاطعی از مذاکره سخن می گوید و در مقاطعی دیگر ادبیات تهدید را در پیش می گیرد. همین ویژگی باعث شده حتی نزدیک ترین متحدان آمریکا نیز نتوانند با اطمینان، مسیر آینده سیاست واشنگتن را پیش بینی کنند.

ساداتیان تاکید می کند که ترامپ حداقل دو هدف مشخص را دنبال می کند: هدف نخست، تشدید فشارهای اقتصادی و روانی بر مردم ایران از طریق ناامن جلوه دادن فضای خلیج فارس است. در ماه های گذشته بارها شاهد برجسته شدن اخبار مربوط به تردد کشتی ها، امنیت تنگه هرمز و حضور نیروهای نظامی در منطقه بوده ایم. این تحولات صرفا جنبه نظامی ندارند، بلکه آثار اقتصادی مهمی نیز بر بازار انرژی، سرمایه گذاری و تجارت منطقه ای بر جای می گذارند.

این دیپلمات پیشین ادامه می دهد: کاخ سفید امیدوار است فشارهای اقتصادی ناشی از این وضعیت بتواند نارضایتی های داخلی را بیشتر کرده و حتی زمینه ساز تنش های عمیق اجتماعی شود. این همان راهبردی است که در سال های گذشته نیز بارها آزموده شده است؛ راهبردی که بر پایه افزایش فشار از بیرون و انتظار برای بروز واکنش از درون بنا شده است.

این تحلیلگر ارشد سیاست خارجی درباره هدف دوم ترامپ توضیح می دهد: هدف دوم او به مسئله هسته ای بازمی گردد. رییس جمهور آمریکا بار دیگر تاکید کرده که ایران نباید به سلاح هسته ای دست پیدا کند. این در حالی است که مقام های ایرانی سال هاست اعلام می کنند برنامه هسته ای ایران ماهیتی صلح آمیز دارد و تهران به دنبال ساخت سلاح هسته ای نیست. با وجود این، واشنگتن تلاش می کند روایت متفاوتی را در افکار عمومی جهانی تثبیت کند؛ روایتی که ایران را به عنوان یک تهدید بالقوه معرفی می کند و از همین مسیر برای حفظ ائتلاف های منطقه ای و بین المللی خود بهره می برد.

ساداتیان با اشاره به اینکه مهم ترین ابزار ایران برای خنثی کردن راهبرد آمریکا، حفظ مسیر دیپلماسی است، می گوید: ایران به خوبی می داند که ورود به یک رویارویی گسترده نظامی می تواند هزینه های سنگینی برای همه بازیگران منطقه داشته باشد. به همین دلیل دستگاه دیپلماسی تلاش می کند ضمن حفظ خطوط قرمز خود، از تبدیل تنش ها به جنگی فراگیر جلوگیری کند.

وی با انتقاد صریح از جریان های داخلی مخالف مذاکره می افزاید: در چنین وضعیتی، رفتار برخی جریان های تندرو و بعضا نادان در داخل کشور به شدت جای نقد دارد. حمله مداوم به تیم مذاکره کننده و زیر سوال بردن اصل گفت وگو، آن هم در شرایطی که کشور با پیچیده ترین بحران های منطقه ای روبه رو است، عملا به سود مخالفان دیپلماسی تمام می شود. ضمن اینکه من معتقدم این دست از رفتارها و کارشکنی ها، دانسته یا نادانسته، صرفاً ریختن آب به آسیاب اسراییل است و جای تأمل و شک دارد. هرگونه شکاف داخلی در چنین مقاطعی می تواند قدرت چانه زنی ایران را به شدت کاهش دهد.

ساداتیان درباره نقش استراتژیک تنگه هرمز در جنگ روانی اخیر توضیح می دهد: بخش مهمی از تحولات اخیر به خلیج فارس مربوط می شود. بزرگنمایی خطر درگیری در تنگه هرمز، بخشی از جنگ روانی جاری علیه ایران است. در چنین فضایی، هر حادثه دریایی یا هر تنش محدود می تواند به سرعت به یک بحران رسانه ای تبدیل شود. آمریکا می خواهد ایران را به عنوان طرفدار تشدید تنش نظامی معرفی کند، در حالی که مواضع رسمی تهران بر جلوگیری از گسترش جنگ و حفظ امنیت منطقه تاکید دارد.

وی هشدار می دهد: با این حال، واقعیت آن است که خلیج فارس همچنان یکی از حساس ترین نقاط جهان باقی مانده و هرگونه اشتباه محاسباتی می تواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد.

این کارشناس سیاست خارجی در پایان تاکید می کند که در شرایط فعلی نمی توان از نزدیک بودن یک توافق دائمی میان ایران و آمریکا سخن گفت: فاصله دیدگاه های دو طرف همچنان زیاد است و مسائل اختلافی متعددی روی میز قرار دارد. با این حال، احتمال دستیابی به نوعی آتش بس سیاسی یا تفاهم موقت بیش از گذشته به چشم می خورد. واشنگتن نیز به دنبال راهی آبرومندانه برای خروج از وضعیت پیچیده کنونی است.

ساداتیان در نهایت نتیجه گیری می کند: اما در عین حال نمی توان این احتمال را نادیده گرفت که شاید آمریکا در حال خرید زمان برای افزایش فشارها یا طراحی سناریوهای جدید باشد. به همین دلیل تهران ناچار است همزمان دو مسیر را دنبال کند؛ از یک سو حفظ آمادگی در برابر تهدیدها و از سوی دیگر باز نگه داشتن پنجره دیپلماسی.

منبع: فرارو