بابک کاظمی، در اعتماد نوشت: در شرایطی که منطقه خاورمیانه همچنان با بی ثباتی های امنیتی، تنش های ژئوپلیتیکی، رقابت های قدرت های منطقه ای و مداخله بازیگران فرامنطقه ای مواجه است، مفهوم اقتدار ملی بیش از هر زمان دیگری به عنوان یکی از ارکان اصلی بقا، امنیت و پیشرفت کشورها مورد توجه قرار گرفته است.

در چنین فضایی، کشورها نه تنها با تهدیدهای کلاسیک نظامی مواجه هستند، بلکه با مجموعه ای از تهدیدهای ترکیبی شامل جنگ شناختی، عملیات روانی، تحریم های اقتصادی و فشارهای رسانه ای نیز روبه رو هستند. بنابراین دیگر نمی توان اقتدار را صرفا در سطح قدرت نظامی، تجهیزات دفاعی یا توان بازدارندگی سخت افزاری تعریف کرد، بلکه اقتدار مفهومی چندلایه و پیچیده است که در آن عناصر سخت و نرم به شکل درهم تنیده عمل می کنند. اقتدار ملی در معنای دقیق خود، حاصل تعامل میان قدرت سخت، یعنی توان نظامی و امنیتی و قدرت نرم، یعنی سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، انسجام ملی و کارآمدی حکمرانی است.

تجربه تاریخی بسیاری از کشورها نشان داده است که قدرت سخت بدون پشتوانه اجتماعی، در برابر بحران های بلندمدت کارایی پایدار ندارد. در مقابل، جوامعی که از انسجام اجتماعی بالا و اعتماد عمومی گسترده برخوردارند، حتی در شرایط فشار خارجی نیز توان تاب آوری بیشتری از خود نشان می دهند. از این منظر، اقتدار ملی نه یک وضعیت ثابت، بلکه یک فرآیند پویا و مستمر است که نیازمند بازتولید دایمی در عرصه های مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است.

ایران در سال های گذشته در یکی از پیچیده ترین محیط های امنیتی جهان قرار داشته و همواره با طیفی از تهدیدها شامل تحریم های اقتصادی، فشارهای سیاسی، تهدیدهای نظامی و جنگ های ترکیبی مواجه بوده است. با این حال، آنچه موجب شده کشور بتواند از بسیاری از این چالش ها عبور کند، صرفا اتکا به توان دفاعی نبوده، بلکه ترکیبی از عناصر مختلف از جمله روحیه مقاومت

انسجام اجتماعی، ظرفیت های نهادی و احساس تعلق ملی در میان مردم بوده است. این عناصر در کنار یکدیگر، نوعی تاب آوری ملی ایجاد کرده اند که در لحظات بحرانی، نقش تعیین کننده ای در حفظ ثبات کشور ایفا کرده است.

در همین چارچوب، جنگ رمضان که از سوی رژیم صهیونیستی و با حمایت ایالات متحده امریکا بر کشور تحمیل شد، به یکی از مهم ترین آزمون های اقتدار ملی تبدیل شد. این جنگ نه تنها عرصه ای برای نمایش توان بازدارندگی و ظرفیت دفاعی کشور بود، بلکه به صورت همزمان، صحنه ای برای آشکار شدن ابعاد اجتماعی اقتدار ایران نیز به شمار می رفت. در این دوره، دشمنان بر این تصور بودند که فشار نظامی و روانی می تواند موجب تضعیف انسجام داخلی و ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت شود، اما واقعیت های میدانی نشان داد که این محاسبه از اساس نادرست بوده است.

نماد برجسته این واقعیت را می توان در حضور صد روزه مردم در میادین اصلی شهرهای کشور پس از جنگ رمضان مشاهده کرد؛ حضوری که در ظاهر ممکن است یک کنش اجتماعی تلقی شود، اما در واقع حامل پیام های عمیق سیاسی، امنیتی و اجتماعی بود. این حضور مستمر، نشان دهنده نوعی همبستگی ملی و احساس مسوولیت جمعی نسبت به سرنوشت کشور بود که فراتر از واکنش های مقطعی یا احساسی قرار می گیرد. جامعه ای که چنین سطحی از مشارکت و حضور را در شرایط پس از بحران از خود نشان می دهد، در واقع از سطح بالایی از سرمایه اجتماعی برخوردار است.

این پدیده همچنین بیانگر این نکته مهم است که اقتدار ملی تنها در مرزهای جغرافیایی یا در میدان های نظامی تعریف نمی شود، بلکه در درون جامعه و در سطح روابط میان مردم و نهادهای حاکمیتی نیز شکل می گیرد. هر چه این رابطه مبتنی بر اعتماد، مشارکت و احساس تعلق بیشتر باشد، ظرفیت کشور برای مدیریت بحران ها و عبور از تهدیدها افزایش می یابد. در مقابل، کاهش اعتماد عمومی می تواند حتی قدرتمندترین ساختارهای نظامی را با چالش های جدی مواجه سازد.

در جهان امروز، ماهیت تهدیدها تغییر کرده و بسیاری از منازعات به حوزه های غیرنظامی منتقل شده اند. جنگ های شناختی، مدیریت ادراک، عملیات رسانه ای و جنگ روایت ها به ابزارهای اصلی رقابت میان کشورها تبدیل شده اند. هدف اصلی در این نوع از مواجهه ها، نه صرفا تخریب زیرساخت های فیزیکی، بلکه تضعیف امید اجتماعی، کاهش اعتماد عمومی و ایجاد شکاف در انسجام ملی است، از همین رو، کشورهایی که بتوانند میان قدرت سخت و قدرت نرم توازن ایجاد کنند، در این محیط پیچیده موفق تر عمل خواهند کرد.

در این میان، اعتماد عمومی به عنوان یکی از مهم ترین مولفه های قدرت نرم، جایگاهی محوری دارد. اعتماد زمانی شکل می گیرد که مردم احساس کنند در فرآیندهای تصمیم گیری و آینده کشور نقش دارند و سیاست ها در راستای منافع عمومی و با حداقل تبعیض و حداکثر شفافیت اتخاذ می شود.

حکمرانی کارآمد نیز دقیقا در همین نقطه معنا پیدا می کند، زیرا بدون کارآمدی، شفافیت و پاسخگویی، اعتماد اجتماعی به تدریج فرسوده می شود و در نتیجه، اقتدار ملی نیز آسیب می بیند.

بنابراین تقویت شفافیت، افزایش پاسخگویی، ارتقای عدالت اجتماعی و بهبود کارآمدی نهادهای حاکمیتی، نه صرفا اقدامات اداری یا مدیریتی، بلکه بخشی از الزامات امنیت ملی محسوب می شوند. تجربه سال های اخیر نشان داده است که هرگاه میان مردم و حاکمیت نوعی هم افزایی و احساس مسوولیت مشترک شکل گرفته، فشارهای خارجی نتوانسته اند به اهداف راهبردی خود دست یابند. این واقعیت نشان می دهد که سرمایه اجتماعی، یکی از مهم ترین دارایی های راهبردی کشور در شرایط بحران است.

در چنین شرایطی، ایران برای حفظ و ارتقای جایگاه خود در سطح منطقه ای و بین المللی، نیازمند توجه همزمان به دو بعد اساسی اقتدار است؛ نخست تقویت توان بازدارندگی و امنیتی و دوم ارتقای سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی. تمرکز بر یکی و غفلت از دیگری می تواند توازن قدرت ملی را مختل کند. اقتدار پایدار زمانی شکل می گیرد که این دو بعد در تعامل مستمر و متوازن با یکدیگر قرار داشته باشند.

درنهایت می توان گفت اقتدار واقعی نه در قدرت صرف نظامی و نه در شعارهای سیاسی، بلکه در پیوند میان قدرت در میدان و اعتماد در جامعه معنا پیدا می کند. جامعه ای که از انسجام درونی برخوردار باشد، نسبت به آینده امیدوار باشد و در سرنوشت خود احساس مشارکت کند، حتی در سخت ترین شرایط نیز قادر به حفظ ثبات و عبور از بحران ها خواهد بود. این همان سرمایه ای است که می تواند آینده ایران را در برابر تهدیدها مقاوم تر و مسیر توسعه آن را پایدارتر و مطمئن تر سازد.