به گزارش "ورزش سه"، امیر قلعه‌نویی در گفت‌وگو با سایت فیفا، بحث جالبی درباره جام جهانی ۲۰۲۶ را مطرح کرده است؛ اینکه آیا افزایش تعداد تیم‌ها از ۳۲ به ۴۸، مسیر صعود را برای تیم‌هایی مثل ایران آسان‌تر کرده یا سخت‌تر؟ سرمربی تیم ملی ایران برخلاف تصور عمومی معتقد است ۴۸ تیمی شدن جام جهانی الزاماً کار را ساده‌تر نمی‌کند و حتی از نظر فنی می‌تواند رسیدن به جمع ۱۶ تیم را دشوارتر کند.

قلعه‌نویی در توضیح خود گفت در جام جهانی ۳۲ تیمی، تیم‌ها با سه بازی مرحله گروهی می‌توانستند مستقیماً به جمع ۱۶ تیم پایانی برسند، اما در جام جهانی ۴۸ تیمی، صعود از گروه فقط تیم را به مرحله یک‌شانزدهم نهایی می‌رساند و برای رسیدن به جمع ۱۶ تیم و مرحله یک هشتم نهایی، باید یک مسابقه حذفی دیگر هم با موفقیت پشت سر گذاشته شود. این بخش از صحبت‌های سرمربی تیم ملی، از نظر ساختار جدید مسابقات درست است.

در فرمت قبلی جام جهانی، ۳۲ تیم در هشت گروه چهار تیمی قرار می‌گرفتند و دو تیم اول هر گروه مستقیماً راهی مرحله یک‌هشتم نهایی می‌شدند. به زبان ساده، اگر تیمی از گروهش بالا می‌آمد، جزو ۱۶ تیم برتر جام جهانی محسوب می‌شد. ایران در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر هم دقیقاً در همین موقعیت قرار داشت؛ پس از شکست سنگین مقابل انگلیس و پیروزی برابر ولز، اگر در بازی سوم مقابل آمریکا به تساوی می‌رسید، می‌توانست به عنوان تیم دوم گروه راهی مرحله یک‌هشتم نهایی شود.

اما در جام جهانی ۲۰۲۶ شرایط متفاوت است. ۴۸ تیم در ۱۲ گروه چهار تیمی قرار می‌گیرند. دو تیم اول هر گروه، به همراه هشت تیم برتر سوم، به مرحله حذفی ۳۲ تیمی می‌رسند. بنابراین صعود از گروه در ظاهر آسان‌تر شده است، چون به جای ۵۰ درصد تیم‌ها در فرمت قبلی، حالا حدود ۶۶ درصد تیم‌ها از مرحله گروهی عبور می‌کنند. به عبارت دیگر، در جام جهانی ۳۲ تیمی، ۱۶ تیم از ۳۲ تیم بالا می‌رفتند، اما در جام جهانی ۴۸ تیمی، ۳۲ تیم از ۴۸ تیم به مرحله بعد می‌رسند.

با این حال، نکته مورد نظر قلعه‌نویی جای دیگری است. در جام جهانی جدید، عبور از گروه دیگر معادل حضور در یک هشتم نهایی نیست. تیمی که از مرحله گروهی صعود می‌کند، ابتدا وارد مرحله یک‌شانزدهم نهایی می‌شود و باید یک بازی حذفی را ببرد تا به یک هشتم نهایی برسد. از این زاویه، حرف سرمربی تیم ملی قابل دفاع است: مسیر رسیدن به مرحله یک‌هشتم نهایی طولانی‌تر شده و یک ریسک حذفی به آن اضافه شده است.

برای درک بهتر موضوع، از هوش مصنوعی ChatGPT خواستیم تا اظهارات قلعه‌نویی را راستی‌آزمایی کند که نتیجه آن را در زیر می‌خوانید: 

در فرمت ۳۲ تیمی، یک تیم برای رسیدن به یک هشتم نهایی، کافی بود در گروه چهار تیمی خود اول یا دوم شود. اما در فرمت ۴۸ تیمی، همان تیم ابتدا باید از گروه بالا بیاید و سپس در یک بازی حذفی هم برنده شود. حتی اگر صعود از گروه آسان‌تر شده باشد، اضافه شدن یک مسابقه تک‌حذفی، احتمال حذف ناگهانی را بالا می‌برد.

از نظر ریاضی، اگر همه تیم‌ها را کاملاً هم‌سطح فرض کنیم، در جام جهانی ۳۲ تیمی شانس هر تیم برای رسیدن به مرحله یک‌هشتم نهایی ۱۶ از ۳۲، یعنی ۵۰ درصد بود. اما در فرمت ۴۸ تیمی، هر تیم ابتدا ۳۲ از ۴۸، یعنی حدود ۶۶.۷ درصد شانس صعود از گروه دارد و سپس در مرحله یک‌شانزدهم نهایی باید یک بازی ۵۰-۵۰ را ببرد. حاصل این مسیر حدود ۳۳.۳ درصد می‌شود. این یعنی برای یک تیم فرضیِ متوسط، رسیدن به مرحله یک هشتم نهایی در فرمت جدید از نظر آماری سخت‌تر از گذشته است، هرچند صعود از گروه آسان‌تر شده است.

البته این محاسبه کاملاً ساده‌سازی‌شده است و در فوتبال واقعی، قدرت تیم‌ها، قرعه، جایگاه در گروه، مسیر حذفی و کیفیت حریف بعدی اهمیت زیادی دارد. برای تیم‌های بزرگ، احتمال صعود از گروه بسیار بالا است و شاید بازی یک‌شانزدهم هم چندان دشوار نباشد. اما برای تیم‌هایی در سطح میانی، مثل ایران، مصر، ازبکستان یا حتی برخی تیم‌های آسیایی و آفریقایی، اضافه شدن یک بازی حذفی می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.

در واقع باید میان دو مفهوم تفاوت گذاشت: «صعود از گروه» و «رسیدن به مرحله یک هشتم نهایی». جام جهانی ۴۸ تیمی صعود از گروه را آسان‌تر کرده، چون تیم سوم هم در بسیاری از گروه‌ها شانس صعود دارد. اما رسیدن به یک هشتم نهایی را سخت‌تر کرده، چون دیگر فقط با سه بازی گروهی به این مرحله نمی‌رسید و باید یک بازی حذفی اضافه را هم پشت سر بگذارید.

از این نظر، جمله قلعه‌نویی که می‌گوید برخی بدون مطالعه فنی تصور می‌کنند ۴۸ تیمی شدن کار را راحت‌تر کرده، نیاز به تفکیک دارد. اگر منظور فقط عبور از مرحله گروهی باشد، کار راحت‌تر شده است. اما اگر منظور رسیدن به مرحله‌ای باشد که در جام‌های قبلی «یک‌هشتم نهایی» و جمع ۱۶ تیم محسوب می‌شد، ادعای او درست است؛ مسیر جدید یک مرحله بیشتر دارد و یک بازی مرگ و زندگی به آن اضافه شده است.

ایران در تاریخ حضورهایش در جام جهانی هنوز موفق به عبور از مرحله گروهی نشده و حالا در گروهی با حضور بلژیک، مصر و نیوزیلند قرار گرفته است. در فرمت جدید، حتی کسب رتبه سوم هم می‌تواند شانس صعود ایجاد کند، اما هدف بزرگ‌تر یعنی رسیدن به جمع ۱۶ تیم یا همان مرحله یک هشتم نهایی، نیازمند پیروزی در یک مسابقه حذفی پس از مرحله گروهی خواهد بود.

بنابراین جمع‌بندی فنی این است: جام جهانی ۴۸ تیمی برای ایران می‌تواند فرصت بیشتری برای عبور از گروه ایجاد کند، اما برای ثبت یک تاریخ‌سازی کامل و رسیدن به مرحله یک هشتم نهایی، مسیر پیچیده‌تر و دشوارتر از گذشته شده است. قلعه‌نویی در بخش مربوط به «رسیدن به مرحله یک هشتم نهایی» درست می‌گوید، اما اگر بحث فقط «صعود از گروه» باشد، آمار و ساختار جدید نشان می‌دهد شانس تیم‌ها نسبت به فرمت ۳۲ تیمی افزایش پیدا کرده است.