دانشمندان به تازگی موفق شده اند برای نخستین بار تصاویری از روباه کوتوله کوزومل ثبت کنند؛ گونه ای که یکی از نادرترین اعضای خانواده سگ سانان در جهان (شامل گرگ، شغال، کایوت و انواع روباه ها) به شمار می رود.

به نقل از پایگاه علمی آی اف ال ساینس ، سال ها پیش باستان شناسان در ویرانه های معابد باستانی مایا در جزیره کوزومل مکزیک، بقایای روباه هایی را یافتند که جثه آن ها به شکلی غیرعادی کوچک تر از حد معمول بود. این جانوران با هیچ یک از گونه های شناخته شده در آن منطقه تطابق نداشتند. از آنجا که دهه ها هیچ مشاهده تأییدشده ای از این حیوان به ثبت نرسیده بود، بسیاری از پژوهشگران گمان می کردند این روباه مرموز پیش از آنکه فرصت مطالعه آن فراهم شود، منقرض شده است.

ثبت این تصاویر تاریخی نتیجه ترکیبی از شانس و پیگیری های مداوم بود. در ساعات اولیه بامداد 14 سپتامبر 2023، گزارش های مردمی در شبکه های اجتماعی از مشاهده یک روباه سرگردان در جزیره کوزومل در دریای کاراییب خبر دادند.

در پی این گزارش ها، رافائل چاکون، مدیر بنیاد پارک ها و موزه های کوزومل، برای بررسی میدانی عازم منطقه شد و حوالی ساعت شش صبح موفق شد یک روباه نر بالغ را در نزدیکی جاده ساحلی بخش شرقی جزیره رویت کند.

تیم پژوهشی توانستند از این حیوان عکس برداری کرده و آن را به طور موقت زنده گیری کنند. این روباه پس از چند روز مراقبت و ارزیابی دقیق وضعیت جسمانی، در زیستگاهی ایمن، دور از جاده ها و مناسب با شرایط طبیعی اش رهاسازی شد.

روباه کوتوله کوزومل گونه ای بومی است که انحصاراً در همین جزیره زندگی می کند و تاکنون در هیچ نقطه دیگری از جهان مشاهده نشده است. همین پراکندگی به شدت محدود، اصلی ترین عامل آسیب پذیری و خطر انقراض این حیوان محسوب می شود. دانشمندان اطلاعات بسیار اندکی درباره جمعیت، رفتار، رژیم غذایی و زیست شناسی آن دارند.

تا پیش از این کشف، آخرین مشاهده غیرمستقیم این روباه به سال 2001 بازمی گشت و مهم ترین شواهد حضور آن به همان بقایای نیمه فسیل شده در محوطه های باستانی مایا محدود می شد. از نظر ژنتیکی، نزدیک ترین خویشاوند این حیوان روباه خاکستری است که در بخش های وسیعی از قاره آمریکا زیست می کند؛ با این تفاوت که جثه روباه کوزومل به طرز چشمگیری از عموزاده های خود در سرزمین اصلی کوچک تر است.

پژوهشگران این تفاوت اندازه را نمونه ای بارز از پدیده تکاملی کوتولگی جزیره ای می دانند. این پدیده زمانی رخ می دهد که جمعیت یک گونه برای هزاران سال در محیطی منزوی با منابع غذایی محدود و به دور از شکارچیان بزرگ زندگی کند که در نتیجه آن، اندازه بدن حیوان به مرور زمان کوچک تر می شود.

بررسی ها نشان می دهد جثه روباه های کوزومل تنها 60 تا 80 درصد روباه های خاکستری معمولی است؛ تفاوت چشمگیری که حاکی از 5 تا 13 هزار سال انزوای تکاملی است. با وجود این دوره طولانی جدایی که می تواند توجیه کننده معرفی آن به عنوان یک گونه مستقل باشد، کمبود مطالعات دقیق ژنتیکی باعث شده تا این حیوان در متون علمی همچنان با نام موقت Urocyon sp طبقه بندی شود.

پژوهشگران محیط زیست هشدار می دهند که جمعیت این روباه بسیار اندک بوده و در وضعیت بحرانی قرار دارد؛ تا جایی که برخی برآوردها از قرار گرفتن این گونه در آستانه انقراض کامل حکایت دارند.

جزیره کوزومل تنها زیستگاه این روباه نیست، بلکه میزبان چندین گونه جانوری منحصربه فرد دیگر است که در هیچ کجای کره زمین یافت نمی شوند. نکته قابل توجه این است که سه مورد از مشهورترین پستانداران بومی این جزیره، همگی گوشتخوارانی هستند که نسبت به همتایان خود در سرزمین اصلی جثه ای مینیاتوری و کوچک تر دارند.

هرچند دانشمندان هنوز تمام عواملی که این جزیره را به پناهگاه گوشتخواران کوتوله تبدیل کرده کشف نکرده اند، اما انزوای طولانی مدت و شرایط خاص اکوسیستم آن نقشی کلیدی در این روند داشته است. کارشناسان تأکید دارند که کشف دوباره روباه کوزومل نباید به عنوان پایان یک معمای علمی دیده شود، بلکه باید نقطه آغازی برای اجرای برنامه های جدی حفاظتی جهت نجات این گونه ارزشمند باشد.