داروهای ضدافسردگی سال هاست که یکی از رایج ترین روش های درمان افسردگی در سراسر جهان محسوب می شوند، اما استفاده طولانی مدت از این داروها ممکن است آن گونه که تصور می شد مؤثر نباشد و حتی خطرات قابل توجهی برای سلامت بیماران به همراه داشته باشد.

به نقل از ایندیپندنت، پژوهشگران در یک مطالعه جدید نسبت به مصرف طولانی مدت داروهای ضدافسردگی هشدار داده اند و خواستار بازنگری منظم درمان بیماران توسط پزشکان شده اند. بر اساس یافته های این تحقیق، مزایای استفاده مداوم از این داروها ممکن است کمتر از آن چیزی باشد که تاکنون تصور می شد، در حالی که خطر بروز عوارض جانبی و مشکلات ناشی از قطع مصرف آن ها می تواند قابل توجه باشد.

افسردگی یکی از شایع ترین اختلالات روانی در جهان به شمار می رود و برآوردها نشان می دهد بیش از 330 میلیون نفر در سراسر دنیا با این بیماری دست وپنجه نرم می کنند. بخش بزرگی از این افراد برای مدیریت علائم خود به طور روزانه از داروهای ضدافسردگی استفاده می کنند. آمارها همچنین نشان می دهد زنان تقریباً دو برابر بیشتر از مردان این داروها را مصرف می کنند.

برای سال ها این تصور رایج وجود داشت که افسردگی عمدتاً نتیجه کمبود سروتونین، یکی از انتقال دهنده های عصبی مغز، است و داروهای ضدافسردگی از طریق جبران این کمبود عمل می کنند. با این حال، مجموعه ای از مطالعات جدید نشان داده اند شواهد علمی کافی برای تأیید این توضیح ساده وجود ندارد و سازوکار واقعی تأثیر این داروها پیچیده تر از آن چیزی است که پیش تر تصور می شد.

پژوهشگران همچنین هشدار می دهند مصرف طولانی مدت داروهای ضدافسردگی می تواند باعث بروز علائم ترک شدیدتری در هنگام قطع دارو شود؛ موضوعی که در برخی موارد ممکن است با بازگشت افسردگی اشتباه گرفته شود.

مارک هوروویتز، روان پزشک دانشگاه آدلاید و نویسنده اصلی این مطالعه که در یک نشریه تخصصی پزشکی در استرالیا منتشر شده است، معتقد است بخش عمده شواهدی که از مصرف بلندمدت داروهای ضدافسردگی حمایت می کنند، بر پایه مطالعاتی است که دارای محدودیت های مهمی هستند.

او توضیح می دهد در بسیاری از این تحقیقات، بیمارانی که مصرف دارو را ادامه داده اند با افرادی مقایسه شده اند که داروی خود را به صورت ناگهانی یا در مدت کوتاهی قطع کرده اند. از نگاه پژوهشگران، چنین روشی می تواند نتایج را دچار خطا کند؛ زیرا علائم ناشی از ترک دارو ممکن است به اشتباه به عنوان بازگشت افسردگی تفسیر شود.

هوروویتز می گوید بسیاری از مواردی که در این مطالعات به عنوان عود بیماری ثبت شده اند، احتمالاً در واقع پیامدهای قطع دارو بوده اند، نه بازگشت واقعی افسردگی.

پژوهشگران یادآور می شوند حتی در مطالعات کوتاه مدت نیز تفاوت عملکرد داروهای ضدافسردگی با دارونماها در بسیاری از موارد نسبتاً محدود بوده است. به عبارت دیگر، اگرچه این داروها می توانند برای برخی بیماران مفید باشند، اما میزان بهبود حاصل از آن ها در همه افراد چشمگیر نیست.

به گفته محققان، این موضوع ضرورت ارزیابی دقیق تر مزایا و معایب درمان های دارویی را بیش از پیش آشکار می کند؛ به ویژه زمانی که مصرف دارو برای سال های طولانی ادامه پیدا می کند.

این مطالعه به مجموعه ای از خطرات و عوارض احتمالی مصرف بلندمدت داروهای ضدافسردگی اشاره می کند. از جمله این موارد می توان به اختلال عملکرد جنسی، کاهش یا بی حسی عاطفی، مشکلات شناختی و تمرکزی و همچنین افزایش وزن اشاره کرد.

برخی بیماران گزارش می کنند در طول مصرف طولانی مدت این داروها، احساسات آن ها کمرنگ تر شده و توانایی تجربه هیجانات مثبت یا منفی با شدت گذشته را ندارند. همچنین مشکلات مربوط به حافظه، تمرکز و پردازش اطلاعات از دیگر مواردی است که در برخی مطالعات مورد توجه قرار گرفته است.

یکی از مهم ترین نگرانی های مطرح شده در این پژوهش، علائم ترک ناشی از قطع مصرف داروهای ضدافسردگی است. به گفته دانشمندان، افرادی که برای مدت طولانی از این داروها استفاده کرده اند ممکن است پس از قطع مصرف با علائمی شدید و طولانی مدت مواجه شوند.

اضطراب، افت خلق، بی خوابی، تحریک پذیری و احساس ناخوشی از جمله نشانه هایی هستند که هم در زمان ترک دارو و هم در هنگام بازگشت افسردگی مشاهده می شوند. همین شباهت باعث می شود تشخیص علت واقعی علائم دشوار شود.

هوروویتز تأکید می کند اگر پژوهش ها میان علائم ترک و عود بیماری تمایز قائل نشوند، احتمال دارد نتایج آن ها به اشتباه نشان دهد که بیمار دچار بازگشت افسردگی شده است.

پژوهشگران معتقدند دستورالعمل های بالینی فعلی باید با توجه به شواهد جدید به روزرسانی شوند. آن ها می گویند در حال حاضر مطالعات باکیفیت و قانع کننده ای که اثربخشی مصرف طولانی مدت داروهای ضدافسردگی را به طور قطعی اثبات کنند، محدود هستند.

هوروویتز هشدار می دهد هرچه مدت مصرف این داروها طولانی تر شود، احتمال بروز علائم ترک نیز افزایش می یابد. به همین دلیل، در مواردی که امکان پذیر باشد، نباید مصرف دارو بیش از حد لازم ادامه پیدا کند.

در همین راستا، کاترین والیس، یکی دیگر از نویسندگان این مطالعه از دانشکده پزشکی دانشگاه کویینزلند، تأکید می کند امروزه توجه بیشتری به آگاه سازی بیماران درباره مزایا و خطرات مصرف داروهای ضدافسردگی معطوف شده است. او می گوید بیماران باید بتوانند با اطلاعات کامل درباره ادامه یا توقف درمان تصمیم بگیرند و در صورت نیاز، قطع مصرف دارو تحت نظر پزشک و به صورت تدریجی انجام شود.

با این حال، متخصصان تأکید می کنند که بیماران نباید بدون مشورت پزشک مصرف داروهای ضدافسردگی را قطع کنند، زیرا کاهش تدریجی دوز دارو و نظارت تخصصی می تواند خطر بروز عوارض و علائم ترک را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

منبع: فرارو