در حالی که منطقه خاورمیانه در آستانه ورود به مرحله ای جدید از تنش های نظامی قرار داشت، تحرکات فشرده دیپلماتیک در ساعات پایانی، مسیر تحولات را به سمت مذاکرات و احتمال دستیابی به توافق سوق داد.

به نقل از پولیتیکو، به گفته منابع آگاه، با مداخله مستقیم رهبران قطر، امارات متحده عربی و پاکستان در تماس با رییس جمهور آمریکا درگیری منطقه ای به گونه ای دیگر رقم خورد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع مطلع، اندکی پس از آنکه دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده، از احتمال وارد کردن ضربه ای بسیار سخت به ایران سخن گفت، مجموعه ای از تماس های سطح بالا میان واشنگتن و چند پایتخت منطقه ای برقرار شد. هدف این رایزنی ها متقاعد کردن کاخ سفید به پرهیز از تشدید درگیری و فراهم کردن فرصت برای نهایی سازی یک چارچوب اولیه توافق میان تهران و واشنگتن عنوان شده است.

به گفته دو مقام دولتی و یک دیپلمات آگاه از این مذاکرات، امیر قطر، رییس امارات متحده عربی و وزیر دفاع پاکستان در تماس های جداگانه با رییس جمهور آمریکا تأکید کرده اند که زمینه برای دستیابی به یک تفاهم اولیه فراهم شده و ادامه مسیر دیپلماتیک می تواند از وقوع یک رویارویی نظامی گسترده جلوگیری کند.

این منابع معتقدند اطمینان های ارائه شده از سوی این کشورها نقش مهمی در تغییر محاسبات کاخ سفید داشته و زمینه ساز عقب نشینی ترامپ از گزینه حمله نظامی فوری شده است. ساعاتی بعد، رییس جمهور آمریکا از احتمال دستیابی به توافق در آینده نزدیک سخن گفت و اعلام کرد که اسناد مربوط به یک توافق مهم در حال نهایی شدن است.

ترامپ در اظهاراتی در کاخ سفید اظهار داشت که طرفین به یک توافق بزرگ نزدیک شده اند و ابراز امیدواری کرد که روند موجود طی روزهای آینده به نتیجه برسد. وی همچنین در شبکه اجتماعی خود از احتمال امضای توافق در آینده نزدیک خبر داد.

در حالی که مقام های آمریکایی از پیشرفت مذاکرات سخن می گویند، موضع تهران محتاطانه تر به نظر می رسد. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران تأکید کرده است که اگرچه بخش قابل توجهی از متن مذاکرات مورد توافق قرار گرفته، اما جمهوری اسلامی در خصوص خطوط قرمز و منافع اساسی خود مصالحه نخواهد کرد.

این موضع گیری نشان می دهد که هنوز فاصله ای میان خوش بینی های اعلام شده در واشنگتن و ارزیابی رسمی تهران درباره سرنوشت توافق وجود دارد.

به گفته منابع آگاه، آنچه در مرحله کنونی بیش از هر موضوع دیگری مورد بحث قرار دارد، بازگشایی کامل تنگه هرمز و پایان محدودیت های اعمال شده بر این گذرگاه راهبردی انرژی است؛ مسیری که بخش مهمی از صادرات نفت جهان از آن عبور می کند.

منابع دیپلماتیک معتقدند توافق احتمالی اولیه بیشتر بر مدیریت بحران جاری و بازگرداندن جریان عادی تجارت و انرژی متمرکز خواهد بود و مذاکرات دشوارتر درباره برنامه هسته ای ایران به مراحل بعدی موکول می شود.

در همین چارچوب، برخی گزارش ها از بررسی راهکارهایی برای دسترسی ایران به بخشی از دارایی های مسدودشده خود خبر می دهند؛ اقدامی که می تواند به عنوان یک مشوق اقتصادی در روند مذاکرات مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، مقام های آمریکایی تأکید کرده اند که هرگونه تصمیم درباره کاهش تحریم ها یا توافق های گسترده تر هسته ای نیازمند مذاکرات جداگانه و توافق های تکمیلی خواهد بود.

با وجود فضای محتاطانه خوش بینی، دیپلمات ها همچنان نسبت به موفقیت نهایی مذاکرات با احتیاط برخورد می کنند. برخی منابع منطقه ای تأکید دارند که هنوز مشخص نیست تمامی مراکز تصمیم گیری در ایران با چارچوب توافق موافقت کرده باشند و از سوی دیگر، هرگونه توافق احتمالی ممکن است با مخالفت هایی در داخل اسراییل مواجه شود.

در همین راستا، تماس های اخیر میان دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو نشان دهنده تلاش برای هماهنگی مواضع در قبال روند مذاکرات است. دفتر نخست وزیر اسراییل اعلام کرده است که هر توافق نهایی باید شامل محدودیت های مشخص در حوزه فعالیت های هسته ای، موشکی و منطقه ای ایران باشد.

تحلیلگران معتقدند تحولات اخیر می تواند یکی از مهم ترین آزمون های دیپلماسی منطقه ای در سال های اخیر باشد. نقش فعال کشورهای عربی خلیج فارس و پاکستان در میانجیگری، نشان دهنده افزایش تلاش بازیگران منطقه برای جلوگیری از گسترش درگیری و حفظ ثبات اقتصادی و امنیتی است.

اگرچه هنوز هیچ توافق نهایی به صورت رسمی اعلام نشده است، اما مجموعه تماس های دیپلماتیک اخیر نشان می دهد که گزینه گفت وگو، دست کم در مقطع کنونی، توانسته است بر سناریوی تشدید رویارویی نظامی غلبه کند؛ موضوعی که می تواند مسیر تحولات خاورمیانه را در هفته ها و ماه های آینده تحت تأثیر قرار دهد.

منبع: فرارو