مهرداد خدیر در یادداشتی نوشت: شمارش معکوس برای توافق ایران و آمریکا در کشوری ثالث و به احتمال زیاد سوییس آغاز شده است. ترامپ اعلام کرده خود او نمی تواند در نشست توافق حاضر شود ولی معاون او (که به اشتباه در ایران معاون اول گفته می شود) امضا می کند. در این صورت همتای او محمد رضا عارف معاون اول رییس جمهوری ایران (در اینجا معاون اول درست است) گزینه محتمل است به دو سبب:

نخست این که همتای ونس است و دوم به این خاطر که اگر قرار بر حضور محمد باقر قالیباف باشد تا آمریکایی ها اطمینان بیشتر پیدا کنند اما چون رییس مجلس است به منزله تأیید مجلس تلقی می شود و این باب میل نمایندگان نیست. تندروهای هوادار ادامه تنش به جای خود. دیگر نمایندگان نیز از این حیث که مجلس عملا تعطیل است (هر چند در تبلیغات رسمی اصرار دارند بگویند کمیسیون ها فعال اند ولی مجلس را با صحن و جلسات علنی و گفت وگوهای تالار اصلی می شناسند نه کمیسیون و اظهار نظر نماینده در فضای مجازی).

توافق، بهترین گزینه است هر چند به معنی صلح ایران و آمریکا نیست و عجالتا در این فقره نباید عجله کرد.

توافق، جام زهر هم نیست زیرا بر خلاف جنگ ایران و عراق که هدف، تنبیه متجاوز و سرنگونی صدام حسین و حزب بعث تعیین شده بود اینجا کسی نگفته بود تا نابودی آمریکا و حتی اسراییل جنگ را ادامه می دهیم یا برای همیشه تنگه هرمز را می بندیم. از نابودی اسراییل هم اگر گفته شد به عنوان سرنوشتی محتوم بود نه این که ایران برای خود چنین مأموریت اختصاصی یی قایل باشد یا هدف جنگ همین باشد.

تنگه هم ابزاری بود در جنگ و همچنان بستن آن در اختیار است.

هدف ترامپ چه بود؟ اجرای مدل ونزوئلا و تغییر سریع حکومت و انتقال 400 کیلوگرم اورانیوم غنی شده. وقتی هیچ یک از این دو هدف محقق نشده روی ساخته نشدن سلاح هسته ای تأکید دارد و گشایش تنگه هرمز و این دو را دستاورد می داند در حالی که بستن دایمی تنگه و ساخت سلاح در دستور کار نبوده و به آن دو هدف نرسیده است.

برخی البته معتقدند ترامپ از این جنگ دیوانه وار و لاف گزاف ها که او را نزد جهانیان بی آبرو و رسوا کرد دو هدف شخصی را دنبال می کرد: یکی انتقام از شخص آیت الله خامنه ای که ترامپ را لایق پاسخ نمی دانست و درست در 7 سال قبل به شیزوآبه نخست وزیر وقت ژاپن که پیام ترامپ را آورده بود تصریح کرد شایسته هیچ پیامی نیست. پاسخی به او ندارم . آبه هم پاکت نامه را زیر ران پای خود گذاشت که تحقیر آشکار ترامپ بود و برخی مدعی اند ترامپ کینه آبه را به دل گرفت و ترور او در سه سال بعد در 17 تیر 1401 را به نقشه آمریکا نسبت می دهند جدای این که می دانیم به دنبال احیای ارتش ژاپن هم بود.

هدف شخصی دیگر این که به باراک اوباما ثابت کند توافقی که او با ایران امضا می کند بهتر از برجام است که اوباما امضا کرد.

بی هیچ تردیدی خشم ترامپ از برجام مانند نتانیاهو و تندروهای داخلی است و تمام تلاش خود را به کار بست تا آن را از بین ببرد ولی این جنبه سلبی بود و نیاز به بخش ایجابی هم داشت. با این همه توافق هم امضا شود همچنان برجام مهم ترین سند خواهد بود و فردای بی ترامپ قابل احیاست.

مخالفان توافق دو بخش اند:

اول کسانی که به لحاظ عاطفی نمی توانند بپذیرند با قاتلین رهبران و فرماندهان توافق شود. این امر به لحاظ عاطفی قابل درک است ولی کافی است جملات مشهور امام خمینی درباره ضرورت حفظ نظام را به یاد بیاورند تا جایی که در یکی از شگفت آورترین ها از جان امام زمان هم مهم تر دانستند.

دوم گروهی که به جنگ مستمر باور دارند و این جنگ را شروع جنگی تمدنی می دانستند. در این فقره هم باید گفت یک ملت 90 میلیونی که نمی تواند هزینه تحقق رؤیاها یا ایده های آقای میرباقری شود. کافی است به یاد آوریم که حسین بن علی علیه السلام دیگران را به مقاومت وانداشت و حتی شوهر خواهر خود را شماتت نکرد که چرا همراه او نرفت یا می دانیم در تاریکی شب عاشورا بیعت خود را برداشت و حتی نگفت حساب مان در قیامت و عذاب وجدان نداد.

به تعبیر زیبای مرحوم محمد تقی جعفری، حسین، شهید اختیار است: هیچ کس اختیار را مثل حسین بن علی ثابت نکرد و حتی نگفت اگر بروید روز قیامت مسؤول اید.

آقای میرباقری اختیار خود را دارد و می تواند به هر شکل که خواست مبارزه کند تا به شهادت برسد یا نرسد ولی اختیار ملت 90 میلیونی را ندارد و حتی مردم استانی که به نمایندگی از آن ها در خبرگان شرکت دارد هم به او وکالت نداده اند که برای جنگ و صلح تصمیم بگیرد.

مخالفان توافق سرخورده نشوند. سرخوردگی را بگذارند برای اینترنشنال و سلطنت طلبانی که با دعوت بیگانه به تجاوز به خاک میهن وعده دموکراسی می دادند و بعد با آرم ساواک جهنمی در آلمان رژه رفتند و خوب نیست هم آن ها سرخورده و شاکی باشند و هم عده ای در داخل.

مخالفان توافق دوست ندارند مردم ایران قدری در رفاه زندگی کنند و رفاه مطلق هم نه، دست کم به اقتصاد و معیشت دوران خاتمی بازگردیم که خرید خودرو و خانه رؤیا نبود؟

دوست ندارند سرمایه های ملی حفظ شود و ندیدند که حمله به صنایع پتروشیمی چه هزینه ای در پی داشت؟

دوست ندارند ایران از این وضعیت خارج شود تا این قدر چماق کشورهای حاشیه خلیج فارس را بر سرمان نکوبند؟ حالا آن درآمد سرانه هم نه. ولی زندگی معمولی حتی با کیفیت دهه60 که حق مردم است. نیست؟

اگر می گویند نیست که ما را با این جماعت سخنی نیست و اگر هست باید توافق شود ولو با ترامپ. شک نکنند که توافق انگیزه حضور در مراسم تشییع رهبر شهید را هم فزونی خواهد بخشید کما این که قبول قطعنامه 598 سبب شد وداع مردم با امام خمینی در کمتر از یک سال بعد پرشکوه تر شود. جدای این که نباید قیاس کرد و اهدافی که در جنگ 40 روزه تعیین شده بود آرمانی و رؤیایی نبود.

ما که زندگی مان را می کردیم و حتی در حال مذاکره بودیم. آن ها آمدند تا حکومت را تغییر دهند و مواد غنی شده را ببرند و چه به دست آوردند و چه بردند؟

دیر یا زود باید انتخابات برگزار شود و اولین آن ها انتخابات شوراهاست و شور سیاسی به جامعه بازمی گردد. جمهوری اسلامی بدون انتخابات نمی تواند باشد و انتخابات هم به گشایش فضای سیاسی نیاز دارد.

مخالفان توافق دو دسته اند: داخلی ها که می دانند در اقلیت اند و دوست دارند وضعیت همیشه استثنایی بماند و خارج نشینانی که دوست داشتند جنگ 40 روزه به براندازی بینجامد و بازگردند و با هر اصلاحی مخالف اند.

حالا مردم بیش از هر زمان دیگری دریافته اند که جنگ تا چه حد می تواند آسیب زاباشد و همین بنزین ارزان تر از آب را از ما بگیرد.

خبرنگار خارجی که به تهران آمده بود شگفت زده بود از این که جنگ است اما مردم با مترو به رایگان رفت وآمد می کنند یا در خودرو خود بنزین ارزان می ریزند.

بله. ناچاریم دل مان را به همین خوش بختی های کوچک خوش کنیم. حقیر نشده ایم اما به قول شریعتی آدم وقتی فقیر می شه، خوبی هاش هم حقیر می شه. به پدرانی بیندیشیم که در برابر خواست معمول فرزندان احساس حقارت می کنند چون این وضع ادامه پیدا کند غول ابرتورم همه ما را له می کند.

ما در این نقطه جهان به دنیا آمده ایم و نمی خواهیم کوچ کنیم و شهروند درجه دو کشوری دیگر شویم یا سال ها در طلب اقامت عمرمان را سپری کنیم که دور و برمان داریم می بینیم دوستان و بستگانی که رفته اند چه رنجی برده اند برای تبدیل فرزندان شان به شهروندان آن کشور غربی وگرنه خودشان فدا شده اند.

دوست داریم مثل همه ملل متمدن دنیا نظر سیاسی خود را با تمایل به یکی از احزاب و گروه ها ابراز کنیم بی حاجت به خون و خشم و خیابان و خشونت.

مردم ایران صلح جو هستند و اهل تعامل. کدام ملت در دنیا در تاریخ چند هزارساله خود از دینی به دین دیگر یا از مذهب و آیینی به مذهب و آیینی دیگر درآمده و سازگار شده؟ از میتراییسم به زرتشت و از زرتشت به اسلام و از سال 900 به بعد با رسمیت به تشیع و همه را با هم تلفیق کرده و مانده. چون سازگار است و اهل سازش به معنی مثبت آن و اگر در برابر توفان ها نشکسته به خاطر خوی خِیزَرانی است.

دو انقلاب بزرگ را هم با کمترین تلفات به نتیجه رسانده. در اولی (مشروطه) پادشاه را واداشت فرمان مشروطه و مقید کردن قدرت خود را امضا کند و در دومی (57) پادشاه را واداشت بگوید: صدای انقلاب تان را شنیدم و چندی بعد به نخست وزیری تن دهد که مدعی پیروی از مصدقی بود که نه پهلوی پدر و نه پسر به نصایح او گوش ندادند و بعد هم رفت.

این که عده ای پیدا شدند تا با شورش داخلی و دعوت و تجاوز خارجی آن بساط برگردد از ابتدا مضحک بود و حالا مردم بیش از هر زمان دیگر دریافته اند از بیگانه نباید تمنا کرد.

دیدیم و دیدید که ترامپ چگونه ایران و تمدن ایران را تهدید کرد. اگر دیوانه است و یاوه می گفت و جدی نبود چرا به این دیوانه دل بستند و اگر جدی بود مگر نمی گفتند برای نجات مردم ایران آمده و آن شبکه کذا به جای ایران نمی نوشت جمهوری اسلامی؟!

جمهوری سوم با مشارکت مردم تثبیت می شود و مردم تنها حاضران شبانه در میدان ها نیستند و عامه شهروندان را دربرمی گیرد و نرخ مشارکت در انتخابات آتی مورد توجه خواهد بود و برای افزایش آن باید دست به اصلاح زد. جنگ فرصت اصلاح را می گرفت.

ایرانِ پسا توافق ایران دیگری خواهد بود. چندان که ایران بعد از مهسا ایران دیگری شد.