اندیشکده چتم هاوس در یادداشتی به قلم توماس ژونو دانشیار دانشگاه اتاوا، با عنوان ایران و موازنه جدید خلیج فارس نوشت که تحولات اخیر، معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را دستخوش تغییری پایدار کرده و تهران در هر توافق احتمالی برای پایان جنگ، بازسازی بازدارندگی خود را با توجه ویژه به جایگاه تنگه هرمز و آسیب پذیری کشورهای خلیج فارس دنبال خواهد کرد.

به گزارش فرارو، در حالی که آتش بس میان ایران و ایالات متحده همچنان شکننده توصیف می شود و طی دو ماه گذشته با چندین تنش و درگیری محدود همراه بوده است، گزارش ها نشان می دهد هر دو طرف با وجود تبادل پیام ها و میانجی گری برخی کشورها، تمایلی به بازگشت به جنگ تمام عیار ندارند. با این حال، مذاکرات برای تمدید آتش بس و بازگشایی کامل تنگه هرمز تاکنون پیشرفت محسوسی نداشته است.

تحلیلگران معتقدند در پس این وضعیت، یک موازنه جدید در خلیج فارس در حال شکل گیری است؛ موازنه ای که دیگر به شرایط پیش از فوریه 2026 بازنمی گردد و بر مجموعه ای از متغیرهای تازه استوار شده است.

بر اساس این ارزیابی ها، محور مقاومت که شامل گروه های مسلح مورد حمایت ایران در منطقه است، اگرچه در سال های اخیر و به ویژه از اکتبر 2023 به این سو به طور کامل از بین نرفته، اما به شدت تضعیف شده و نتوانسته نقش بازدارندگی مورد انتظار تهران را در برابر حملات آمریکا و اسراییل ایفا کند. در نتیجه، یکی از ستون های اصلی راهبرد بازدارندگی ایران کارآمدی پیشین خود را از دست داده است.

در این چارچوب، تمرکز راهبردی ایران به تدریج به سمت تنگه هرمز و سایر گذرگاه های حیاتی دریایی تغییر کرده است؛ مسیری که پیش تر نیز در سناریوهای نظامی به عنوان گزینه احتمالی در صورت تهدید موجودیتی ایران مطرح بوده است. تحلیل ها نشان می دهد آنچه در گذشته در سطح نظری بررسی می شد، اکنون به سطح تجربه عملی رسیده و اثرات روانی و راهبردی آن باقی مانده است.

بر این اساس، کارشناسان معتقدند ایران از این پس تنگه هرمز را به عنوان یک اهرم دائمی بازدارندگی در نظر خواهد گرفت و در صورت احساس تهدید، احتمال استفاده مجدد از آن را کنار نخواهد گذاشت. در همین راستا، اولویت تهران بازسازی و تقویت زیرساخت های نظامی آسیب دیده، به ویژه توان موشکی و پهپادی، و همچنین تنوع بخشی به زنجیره های تأمین جهانی عنوان شده است؛ حتی پیش از بازسازی کامل توان دریایی و زیرساخت های هسته ای.

در کنار این تحولات، نگرانی ها درباره نقش گروه انصارالله یمن (حوثی ها) نیز افزایش یافته است. این گروه که کنترل بخش هایی از یمن را در اختیار دارد، پیش تر با حملات خود به کشتیرانی در دریای سرخ و تهدید باب المندب موجب اختلال در تجارت جهانی شده بود و در سناریوهای آینده نیز احتمال ایفای نقش مشابه در صورت تشدید بحران مطرح است.

همچنین در این تحلیل ها به افزایش احتمال تهدید کشورهای عربی عضو شورای همکاری خلیج فارس شامل عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت، بحرین و عمان اشاره شده است؛ کشورهایی که همواره به ثبات منطقه ای خود به عنوان یکی از پایه های اصلی اقتصادشان وابسته بوده اند.

در سطح کلان تر، کارشناسان تأکید می کنند که در صورت تشدید تنش ها، ایران حتی با وجود ضعف اقتصادی ناشی از تحریم ها و مشکلات داخلی، ممکن است از ابزارهای فشار منطقه ای همچون تهدید گذرگاه های دریایی و اهداف منطقه ای به عنوان اهرم بازدارندگی استفاده کند؛ موضوعی که می تواند ریسک ژئوپلیتیکی خلیج فارس را برای اقتصاد جهانی به طور قابل توجهی افزایش دهد.

در واکنش به این شرایط، برخی تحلیل ها بر ضرورت تدوین یک راهبرد مهار جدید از سوی ایالات متحده و متحدانش تأکید دارند. این راهبرد شامل تنوع بخشی به مسیرهای انرژی، تقویت سامانه های دفاع هوایی کشورهای منطقه، جلوگیری از بازسازی توان موشکی و پهپادی ایران و همچنین ارسال پیام بازدارنده روشن درباره هرگونه تلاش برای بستن تنگه هرمز یا باب المندب عنوان شده است.

به این ترتیب، به باور تحلیلگران، خلیج فارس وارد مرحله ای از موازنه جدید شده است؛ مرحله ای که در آن گذرگاه های حیاتی انرژی و رقابت های منطقه ای بیش از گذشته نقش تعیین کننده در امنیت جهانی ایفا خواهند کرد.

منبع: فرارو