به نقل از اقتصادنیوز، در سال های اخیر و هم زمان با رشد تقاضا برای خدمات زیبایی و درمان های محدود دندان پزشکی، شکل تازه ای از واسطه گری در این بازار در حال گسترش است؛ واسطه هایی که در فضای رسمی تبلیغات حضور پررنگی ندارند، اما در عمل بخشی از جریان جذب بیمار را مدیریت می کنند.

بررسی های میدانی از گفت وگو با برخی فعالان این حوزه نشان می دهد گروه هایی با عنوان بیماریاب در ارتباط میان کلینیک ها و بیماران نقش دارند؛ واسطه هایی که سازوکار فعالیت آن ها بیشتر بر معرفی بیمار و دریافت درصدی از هزینه خدمات استوار است.

به گفته برخی فعالان این حوزه، این سازوکار در عمل برای کلینیک ها کارکرد داشته و به ویژه در دوره هایی مانند زمان اختلال یا محدودیت دسترسی به اینترنت که در سه ماه اخیر تجربه شد این مورد به یکی از مسیرهای مؤثرتر جذب بیمار تبدیل شده است

در مدل رایج فعالیت این گروه ها، مسیر ارتباطی به شکل مستقیم از سوی بیمار به کلینیک آغاز نمی شود. بیماریاب ها معمولاً با مراجعه به کلینیک های دندان پزشکی یا مراکز ارائه خدمات زیبایی مانند اقدامات غیرتهاجمی و جراحی های محدود، وارد چرخه همکاری می شوند.

در این میان، گفت وگوها بیشتر حول نیازهای خدماتی کلینیک شکل می گیرد؛ اینکه چه نوع بیمارانی برای چه خدماتی مناسب تر هستند و چه حجم مراجعه می تواند برای مجموعه پایدارتر باشد.

بر اساس روایت های جمع آوری شده، این افراد اغلب اطلاعات تماس عمومی منتشر نمی کنند و ارتباط اولیه با آن ها از طریق شبکه های شخصی یا معرفی های غیررسمی یا آگهی استخدام کلینیک های مرتبط شکل می گیرد و خودشان با کلینیک تماس می گیرند. پس از ایجاد ارتباط، فرآیند معرفی بیمار آغاز می شود و ارتباط میان بیمار و کلینیک به طور مستقیم ادامه پیدا می کند.

در این الگو، همکاری میان کلینیک ها و بیماریاب ها معمولاً بر پایه درصدی از هزینه خدمات تعریف می شود. این درصد بسته به نوع خدمات، موقعیت جغرافیایی کلینیک و سطح تقاضا متغیر است. در برخی روایت ها، این عدد از حدود 10 درصد آغاز می شود و در برخی موارد به 20 درصد یا بیشتر نیز می رسد.

در مناطق مختلف شهری نیز الگوهای متفاوتی مشاهده می شود؛ در برخی مراکز درمانی واقع در مناطق مرکزی یا جنوبی شهر، درصدهای پایین تر رایج تر است، در حالی که در برخی کلینیک های مناطق برخوردارتر، سهم بیماریاب ها افزایش پیدا می کند. در کنار این ساختار، در بعضی موارد ابزارهای مکملی مانند کارت های تخفیف نیز در اختیار واسطه ها قرار می گیرد تا فرآیند معرفی بیمار تسهیل شود و کلینیک ها با 25 درصد سهم دادن به بیماریاب و بیمار موفق به دریافت مشتری های جدید می شوند.

در این ساختار، بیماریاب ها نه در جایگاه ارائه دهنده خدمات درمانی قرار دارند و نه در نقش مستقیم تبلیغات رسمی. آن ها در نقطه ای میان این دو قرار می گیرند؛ جایی که هم نیاز کلینیک به جذب بیمار و هم تمایل بیماران به دسترسی سریع تر به خدمات، با یکدیگر تلاقی پیدا می کند.

از منظر برخی فعالان این حوزه، این مدل بیشتر در بخش هایی از خدمات پزشکی رشد کرده که ماهیت آن ها انتخابی و غیرضروری فوری دارند؛ مانند زیبایی دندان، تزریق های پوستی یا جراحی های سبک. همین ویژگی باعث شده گردش بیمار در این بخش ها بیش از سایر حوزه های درمانی تحت تأثیر شبکه های معرفی قرار گیرد.

مشابه های جهانی و الگوهای قابل مقایسه

به نقل از گزارش های منتشرشده در نشریاتی مانند Health Affairs و British Journal of Dermatology، شکل هایی از واسطه گری در حوزه سلامت در کشورهای مختلف نیز وجود دارد، اما در قالب های ساختاریافته تر.

برای مثال، در برخی کشورها شرکت هایی تحت عنوان Patient Referral Services فعالیت می کنند که وظیفه آن ها اتصال بیماران به مراکز درمانی است، با این تفاوت که این فرآیند تحت چارچوب های قانونی مشخص و همراه با الزامات شفافیت انجام می شود.

در حوزه گردشگری درمانی نیز، در برخی کشورها شرکت هایی با عنوان Medical Tourism Facilitators بیماران را برای دریافت خدمات پزشکی و زیبایی به مراکز مختلف در داخل یا خارج کشور معرفی می کنند و مدل درآمدی آن ها نیز مبتنی بر قراردادهای رسمی و تعریف شده است.

در مجموع، آنچه در بازار خدمات زیبایی و دندان پزشکی ایران تحت عنوان بیماریابی در حال گسترش است، می توان آن را بخشی از تغییرات ساختاری در شیوه جذب بیمار در این حوزه دانست؛ تغییری که هم زمان با افزایش رقابت میان کلینیک ها و رشد تقاضای خدمات زیبایی شکل گرفته و به تدریج به یک لایه واسطه ای در این بازار تبدیل شده است.