روزنامه اعتماد در یادداشتی به گمانه زنی ها درباره تفاهمنامه میان ایران و امریکا پرداخت. در متن این یادداشت آمده است: در دو روز اخیر شنیده های داخلی و خارجی و گمانه زنی های رسانه ای همگی دلالت بر نهایی شدن متن تفاهمنامه ای میان ایران و امریکا دارد که حدود 50 روز برای تدوین آن وقت صرف شده و تا لحظه تنظیم این یادداشت همچنان در انتظار تاییدات نهایی است. از پنجم اردیبهشت امسال که مذاکرات اسلام آباد با حضور قالیباف و جی دی ونس برگزار شد تاکنون حداقل سه متن به مرحله نهایی رسیده اما در آخرین لحظات، توافق حاصل نشده و گروه های داخلی در ایران و امریکا یا رژیم صهیونیستی باعث کنار گذاشتن آنها شدند و حالا متن آخری که روز چهارشنبه با تلاش طرف قطری به مراحل نهایی رسید در انتظار تایید نهایی است.

متنی که بر اساس شنیده ها می تواند تا حد زیادی خواسته های منطقی ایران را پاسخ داده و البته قابلیت قبول شدن از سوی طرف مقابل را هم داشته باشد . بر اساس آنچه گفته شده متن تفاهمنامه ایران و امریکا که با میانجی گری پاکستان و حضور موثر قطر به این مرحله رسیده 14بند دارد و در دو صفحه تدوین شده و همچون هر تفاهمنامه دیگری حاوی داده ها و ستانده هایی بر هر طرف است که باید با وزن خود مورد تحلیل قرار گیرد اما آنچه می توان به عنوان ستانده های ایران از این تفاهم از آن یاد کرد موضوعاتی است که در صورت تحقق می توان گفت منافع ملی ایران پس از یک جنگ بزرگ و پر افتخار که با دفاع ملی ایرانیان و نیروهای مسلح قهرمان آنها میسر شده را محقق سازد.

البته واضح است که صرف امضای تفاهمنامه پایان جنگ به معنای رعایت آن از سوی طرف های امریکایی و به ویژه اسراییلی نیست. امریکا در تمام دوره های قبل مذاکرات، به شکل واضحی تعهدات خود را نقض کرده و حتی جنگ را در میانه مذاکرات تحمیل کرده اما همین پیروزی های نظامی در دو جنگ اخیر و حمایت مردمی در خیابان می تواند تضمین اصلی باشد که دیگر دشمنان به فکر تجاوز و نقض عهد خود نیفتند و اگر بیفتند نتیجه اش مشخص است. بر این اساس می توان به بررسی متن فعلی پرداخت .

اولین نکته اینکه این تفاهمنامه 14 بندی گام اول بوده و اصل ماجرا به مذاکرات 60روزه برمی گردد که جزییات و اختلافات اصلی را آنجا باید جست وجو کرد . ایران تاکید کرده موضوع پرونده هسته ای، تحریم ها و نحوه جبران خسارت ها و بازسازی ناشی از جنگ سه محور اصلی در مذاکرات 60روزه خواهد بود و لذا موضوعاتی همچون موشکی و منطقه، محلی از اعراب نداشته و روی میز نخواهند آمد . در موضوع پرونده هسته ای در این تفاهمنامه هیچ صحبتی نشده و همه چیز شامل اصل غنی سازی در خاک ایران، تعیین تکلیف مواد غنی شده 60درصد و میزان مواد مورد نیاز ایران در آینده به مذاکرات توافق نهایی موکول شده است. با این توضیح که بر اساس شنیده های موثق امریکایی ها قبول کرده اند در کنار خروج مواد 60درصد به امریکا یا کشور ثالث، گزینه رقیق سازی در ایران نیز پذیرفته شده که به موضع ایران نزدیک است.

در موضوع تنگه هرمز اگرچه ایران ادعایی برای دریافت عوارض ندارد اما تصریح شده ترتیبات مدیریت تنگه با گفت وگوی ایران و عمان و سایر کشورهای ساحلی مشخص خواهد شد و به نوعی نقش محوری و مدیریتی ایران بر ترتیبات آینده تنگه هرمز پذیرفته شده ضمن اینکه ایران، زمانی تنگه را باز خواهد کرد که امریکا نیز دست از محاصره دریایی بردارد. همچنین امریکا نه تنها هیچ حق و حضوری در خصوص آینده تنگه هرمز نخواهد داشت بلکه اصولا همانطور که گفته شد موضوع تنگه در سه محور مذاکرات 60روزه که شامل تحریم ها، هسته ای و خسارات بود نیز بررسی نمی شود. مساله مهم دیگر در این تفاهمنامه تعیین تکلیف جنگ فعلی و وضعیت آینده جنگ است .

در این تفاهم تاکید شده ایران و متحدانش و امریکا و متحدانش جنگ را به صورت فوری و همه جانبه در همه جبهه ها به ویژه لبنان متوقف و خاتمه می دهند. امریکا تعهد می دهد که رژیم اسراییل را وادار به پایان جنگ در لبنان و عبارت تمدید آتش بس در متن فعلی ذکر نشده و متن تفاهمنامه خواهان پایان قاطع جنگ در تمام جبهه ها می شود.

در کنار اینها تصریح شده ایران و امریکا از دخالت در امور داخلی یکدیگر پرهیز کرده و حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر را به رسمیت بشناسند و این یعنی امریکا و متحدانش با موضوع اشغال ایران یا تغییر رژیم خداحافظی می کنند. ایران حدود 24 میلیارد دلار پول بلوکه شده در کشورهای دیگر دارد . طبق خواسته ایران این پول باید در ابتدای مذاکرات رفع مسدودی می شد و امریکا گفته بود این پول در طول مذاکرات 60روزه آزاد می شود. این اختلاف با حضور قطر رفع شد و حالا قرار است نیمی از این پول در ابتدای مذاکرات و به دو شیوه از سوی قطر در اختیار ایران قرار گیرد. تهران تضمین های روشنی برای آزادی این دارایی ها بر اساس ساز و کارهای مشخص و مورد نظر تهران دریافت کرده و قرار است.

بلافاصله پس از امضای تفاهم نامه استفاده ایران از 12 میلیارد دلارآغاز شود و بقیه به تدریج در طول مذاکرات، آزاد خواهند شد.یکی از شروط اعلام در بیانیه شورای عالی امنیت ملی، مساله خسارات وارده به ایران بود . در این تفاهم نامه و با توجه به عرف و قوانین بین المللی و آنچه در واقعیت جریان دارد دو طرف به این نتیجه رسیدند که سازوکاری با عنوان صندوق بازسازی و توسعه اقتصادی ایران ایجاد و حداقل 300 میلیارد دلار خط اعتباری در آن برای سرمایه گذاری در ایران دیده شود.

از هم اکنون کشورهای مختلف از جمله قطر، امارات، عربستان، ترکیه و ... آماده می شوند تا از این صندوق برای حضور در بازار پرسود ایران استفاده کنند و گفته شده قطر حداقل 150 میلیارد دلار پروژه آماده تدوین کرده است. ساز و کار اجرایی این صندوق یکی از همان سه محوری است که در مذاکرات 60 روزه مورد توافق قرار خواهد گرفت. یکی از مهم ترین موضوعات در هر توافقی میان ایران و امریکا موضوع تحریم هاست که شامل تحریم های شورای امنیت، شورای حکام آژانس و تحریم های یکجانبه اولیه و ثانویه امریکا می شود. تحریم ها نیز همچون هسته ای و صندوق بازسازی در 60روز مذاکرات و در توافق نهایی مشخص خواهند شد.

در واقع همان گونه که در تفاهم نامه پایان جنگ، ایران تعهد جدیدی در مورد پرونده هسته ای نمی دهد، طرف مقابل هم در تفاهم نامه در مورد پایان تحریم ها تعهد قطعی نمی دهد و تعیین تکلیف تحریم ها به پس از امضای تفاهم و مذاکرات 60 روزه احاله شده است. ایران اگر بتواند در این توافق نهایی همه تحریم های فوق را به هر شکلی لغو کند بزرگ ترین امتیاز را گرفته و می تواند امیدوار شود حداقل تا پایان دوره ترامپ از آزار تحریم های قبلی و جدید در امان بماند. البته در توافق اولیه تصریح شده از روز امضای تفاهم نامه، امریکا تحریم های نفتی و پتروشیمی ایران و تحریم های مرتبط با انتقال و فروش آنها را متوقف و از اعمال تحریم های جدید اجتناب می کند و ایران نیز برنامه هسته ای خود را گسترش نمی دهد. یکی از خواسته های اصلی طرف مقابل که مانور تبلیغاتی زیادی روی آن می دهد تعهد ایران مبنی بر عدم ساخت سلاح هسته ای است .

در این تفاهم یکی از تفاوت های مهم با گذشته در همین موضوع است . اینجا ایران اعلام می کند در صورت موفقیت آمیز بودن مذاکرات برای توافق نهایی، حاضر است بار دیگر تعهد دهد به سمت تولید بمب اتم نخواهد رفت.مشروط کردن عدم ساخت سلاح توسط ایران به موفق بودن توافق، رفتاری است که ایران برخلاف دو دهه گذشته و در واکنش به تحولات یک سال اخیر در پی گرفته است.

در پایان نیز دو طرف توافق کرده اند توافق نهایی به صورت قطعنامه شورای امنیت مصوب شود و در عین حال همه قطعنامه های شش گانه و قطعنامه 2231 و قطعنامه اخیر 2718 نیز ملغی گردند. همان طور که در ابتدا نیز گفته شد اولا هنوز این تفاهم نامه در ایران به تاییدات نهایی نرسیده و ثانیا در صورت تایید شدن و اعلام آن نیز همچنان جو بی اعتمادی میان ایران و امریکا به حدی است که باید مراقب بود و هوشمندانه آماده، تا هرگونه اقدام خلاف توافق یا سنگ اندازی های رژیم صهیونیستی را به صورت متناسب و مناسب پاسخ داد. اما در مجموع می توان گفت متنی متوازن امروز روی میزان ایران و امریکاست و دو طرف بهتر است از این فرصت که در برابر ادامه جنگ ایجاد شده بهترین استفاده را داشته باشند.