سجاد عابدی در یادداشتی نوشت: در خرداد 1405، روابط تهران و واشینگتن در وضعیتی به سر می برد که هیچ شباهتی به دهه های گذشته ندارد. اگر تا پیش از این، محور اختلافات بر سر تعداد سانتریفیوژها یا میزان دسترسی بازرسان بود، امروز پرسش های بنیادین تری بر میز مذاکره سنگینی می کند.

حوادث خونبار اسفند 1404 (فوریه 2026) و حمله مستقیم ایالات متحده که منجر به تغییرات ساختاری در رهبری جمهوری اسلامی ایران شد، منطق مذاکره را از یک بازی برد-برد فنی به یک مدیریت بحران وجودی تغییر داده است. در این فضا، آینده هرگونه توافقی با ابهاماتی روبروست که ریشه در تغییر پارادایم های قدرت در غرب آسیا دارد.

نخستین و بزرگترین ابهام، در هویت استراتژیک رهبری جدید ایران نهفته است. انتصاب آیت الله سید مجتبی خامنه ای در 17 اسفند 1404، نشان دهنده گذار ایران به یک دکترین امنیتی جدید است که می توان آن را بازدارندگی تهاجمی نامید. در این نگاه، مذاکره دیگر ابزاری برای تنش زدایی نیست، بلکه اهرمی برای تثبیت دستاوردهای میدانی است.

ابهام اصلی اینجاست: آیا تهرانِ پسا-فوریه، اساساً به دنبال توافقی با واشینگتن است که منجر به عادی سازی نسبی شود، یا دیپلماسی را صرفاً پوششی برای تکمیل پروژه های راهبردی خود (از جمله بازدارندگی نهایی) می بیند؟ شواهد نشان می دهد که تهران اکنون هزینه توافق را بسیار بالاتر از هزینه مقاومت می بیند، مگر آنکه واشینگتن امتیازی فراتر از برجام —مانند خروج کامل نظامی از منطقه— ارائه دهد.

ایالات متحده که با تصور فروپاشی ساختار قدرت در ایران دست به ماجراجویی فوریه 2026 زد، اکنون با واقعیتی غیرمنتظره روبروست: انسجام داخلی بی سابقه در ایران و تهاجمی تر شدن نیروهای متحد تهران در منطقه. ابهام بزرگ در جبهه آمریکا، فقدان یک استراتژی خروج (Exit Strategy) است.

یکی از پیچیده ترین ابعاد ابهام در توافق 2026، عامل انسانی و ایدئولوژیک است. حمله مستقیم به عالی ترین مقام حاکمیتی ایران، پرونده توافق را از حالت سیاسی-حقوقی به حالت ناموسی-اعتقادی درآورده است. برای حاکمیت ایران، امضای توافق با دولتی که مسئول مستقیم این حادثه است، بدون دریافت یک خون بهای ژئوپلیتیک بزرگ، بسیار دشوار است.

این موضوع باعث شده تا تیم مذاکره کننده ایران با نوعی سخت گیری حیثیتی وارد میدان شود. ابهام در اینجا این است که آیا دیپلماسی می تواند بر شکافی که با خون ایجاد شده پل بزند؟ تاریخ نشان داده است که وقتی درگیری به لایه های نمادین و هویتی می رسد، عقلانیت ابزاری (Instrumental Rationality) برای رسیدن به توافق به شدت تضعیف می شود.

آینده توافق تهران-واشینگتن دیگر یک موضوع دوجانبه نیست. جهان در خرداد 1405 با بحران انرژی دست و پنجه نرم می کند. چین و روسیه از یک سو و قدرت های منطقه ای مانند قطر و عمان از سوی دیگر، فشارهای خردکننده ای بر طرفین وارد می کنند تا به یک آتش بس پایدار برسند.

ابهام در اینجا نقش بازیگران ثالث است. چین به دنبال تضمین جریان انرژی است و ممکن است تهران را به سمت نوعی توافق حداقلی سوق دهد. اما در مقابل، محور مقاومت در منطقه که اکنون خود را در یک جنگ سرنوشت ساز می بیند، ممکن است با هرگونه توافقی که شامل خروج آمریکا نباشد مخالفت کند. این تضاد منافع میان متحدان تهران، پیش بینی آینده را دشوارتر کرده است.

با توجه به ابهامات فوق، سه سناریوی اصلی برای آینده این رابطه متصور است:

سناریوی اول: توافق اضطراری (Managed Conflict): طرفین به این نتیجه می رسند که جنگ تمام عیار به سود هیچ کس نیست. در نتیجه، به یک تفاهم نانوشته یا موافقت نامه فنی برای مدیریت درگیری بسنده می کنند. در این سناریو، تحریم ها به طور کامل لغو نمی شود، اما راهروهایی برای تنفس اقتصادی ایران و امنیت انرژی جهانی باز می ماند.

سناریوی دوم: فرسایش و بن بست (The Great Stalemate): هیچ توافقی حاصل نمی شود و طرفین در وضعیت نه جنگ، نه صلح باقی می مانند. در این سناریو، ایران به سمت هسته ای شدن کامل حرکت می کند و آمریکا به تقویت حضور نظامی در حاشیه خلیج فارس می پردازد. این وضعیت، پتانسیل بالایی برای جرقه خوردن یک درگیری اتفاقی دارد.

سناریوی سوم: بازطراحی نظم منطقه ای (The New Order): ایالات متحده با پذیرش واقعیت های جدید قدرت در ایران، تن به یک عقب نشینی راهبردی می دهد. توافقی حاصل می شود که در آن ایران به عنوان قدرت هژمون منطقه شناخته شده و واشینگتن در ازای تضمین امنیت صادرات انرژی، نفوذ سیاسی خود را کاهش می دهد. این سناریو اگرچه دور از ذهن به نظر می رسد، اما تنها راه برای یک توافق پایدار در بلندمدت است.

باید توجه داشت که دیپلماسی در لبه تیغ توافق تهران-واشینگتن در سال 2026، بیش از آنکه به متون حقوقی وابسته باشد، به اراده معطوف به قدرت در دو پایتخت وابسته است. ابهامات موجود، نه ناشی از جزییات فنی، بلکه ناشی از یک تغییر دوران است. ایرانِ پسا-فوریه 2026، بازیگری است که دیگر به تضمین های کتبی کاخ سفید اعتمادی ندارد و تنها ضمانت های عینی و میدانی را می پذیرد. در مقابل، واشینگتن در تلاش است تا بدون از دست دادن پرستیژ ابرقدرتی خود، از باتلاقی که خود ساخته خارج شود. آینده این توافق، در حقیقت تعیین کننده سرنوشت نظم جدید در قلب جهان است؛ نظمی که شاید در آن، دیگر خبری از سیطره یک جانبه غرب نباشد.