حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در آیین نکوداشت اعضای هیئت علمی نمونه کشوری، با گرامیداشت یاد شهدای جامعه علمی کشور، اظهار داشت: امروز مصادف با سالروز آغاز جنگ دوازده روزه است؛ جنگی که در آن جمعی از دانشمندان و دانشگاهیان برجسته کشور از جمله شهیدان محمدمهدی طهرانچی، فقهی، ذوالفقاری، فریدون عباسی و همچنین شهیده نجمه شمس بخش (فرزند همکار عزیزمان دکتر شمس بخش) را از دست دادیم. پس از آن نیز در جنگ رمضان نمونه ترین استاد دوران رهبر عزیزِ انقلاب اسلامی حضرت آیت الله العظمی خامنه ای و شماری از چهره های برجسته علمی، سیاسی و اجتماعی کشور به شهادت رسیدند. یاد همه این عزیزان را گرامی می داریم و یقین داریم خون پاک آنان ضامن استقلال، عزت، سربلندی و آبادانی ایران خواهد بود.

وی با اشاره به جایگاه اجتماعات علمی در رشد و بالندگی استادان گفت: استادی صرفاً در کلاس درس و آزمایشگاه شکل نمی گیرد، بلکه حضور در اجتماعات علمی، گفت وگو با همکاران و تبادل تجربه نیز بخشی از فرآیند استاد شدن است. من همه سخنان این نشست را با نگاه یادگیری شنیدم و احساس کردم که تازه تر شدم.

وزیر علوم در ادامه با مرور تحولات تاریخی دانشگاه ها، افزود: دانشگاه ها در طول تاریخ با پذیرش مسئولیت های جدید، وارد نسل های تازه ای شده اند. نسل نخست دانشگاه ها که از تأسیس دانشگاه بولونیا در قرن یازدهم آغاز شد، بر آموزش متمرکز بود و مأموریت اصلی آن تربیت نیروی انسانی متخصص برای اداره جامعه به شمار می رفت.

سیمایی تصریح کرد: با شکل گیری دانشگاه برلین و الگوی هومبولتی در سال 1810، پژوهش به مأموریت های دانشگاه افزوده شد و نسل دوم دانشگاه ها شکل گرفت. توسعه اقتصادی بدون گسترش مرزهای دانش ممکن نیست و تولید علم، کتاب و مقاله از مهم ترین دستاوردهای این دوره به شمار می رود. در ایران ما، در دهه هفتاد، پژوهش به مأموریت های نهاد علم افزوده شد. پژوهشگاه ها تأسیس شد، نشریات علمی معتبر مجوز گرفتند و معتبر شدند و در آیین نامه ارتقا، سهم پژوهش ارج و قرب بیشتری یافت.

وی افزود: صرف برخورداری از منابع طبیعی، سرمایه مالی یا نیروی کار برای دستیابی به توسعه کافی نیست؛ بسیاری از کشورهای برخوردار از ذخایر عظیم زیرزمینی نتوانسته اند به رشد مطلوب دست یابند. آنچه توسعه پایدار را ممکن می سازد، تولید مستمر دانش و گسترش ظرفیت های علمی است.

وزیر علوم با اشاره به شکل گیری نسل سوم دانشگاه ها اظهار داشت: از نیمه دوم قرن بیستم، کارآفرینی، توسعه فناوری، حل مسائل جامعه و مسئولیت پذیری اجتماعی نیز به مأموریت های دانشگاه افزوده شد. در این مأموریت جدید، پژوهش باید تقاضامحور و مسئله محور باشد، آموزش ها مهارتی شوند و ارتباط دانشگاه با صنعت و جامعه روزبه روز تقویت شود. اما ما در این مسأله ها با چالش هایی مواجه هستیم.

سیمایی تأکید کرد: استاد نمونه امروز کسی است که در آموزش، پژوهش و مسئولیت اجتماعی توأمان موفق باشد. به همین دلیل در ارزیابی اعضای هیئت علمی نمونه، شاخص های فرهنگی، اجتماعی، مدیریتی و اجرایی نیز مورد توجه قرار می گیرد. اعتبار نهاد علم در جامعه نیز ناشی از همین کارکردها و مسئولیت پذیری هاست.

وی با اشاره به شرایط پساجنگ، نقش استادان را بیش از گذشته مهم دانست و گفت: استادان در این مقطع تاریخی مسئولیتی مضاعف در قبال جامعه و دانشجویان دارند. اگر استاد نسبت به حال و آینده ناامید باشد، این ناامیدی به دانشجو منتقل می شود و نمی تواند انگیزه و امید بیافریند. ما تاریخی ترین دوران خود را با سربلندی پشت سر گذاشته ایم و در آستانه دوره ای مهم و سخت قرار داریم که تنها با امید، همبستگی، تعاون و همکاری می توان از آن با موفقیت عبور کرد.

وزیر علوم خاطرنشان کرد: پاشیدن بذر ناامیدی و بدبینی در جامعه، خیانت به خون شهیدانی است که برای استقلال و عظمت ایران جان خود را فدا کردند. تاریخ ایران سرشار از فراز و نشیب ها و در عین حال سرشار از امیدآفرینی بزرگان این سرزمین است و هیچ یک از ما حق نداریم به ناامیدی دامن بزنیم. چه بزرگانی در تاریک ترین دوران ایران امید آفریدند. خواجه نصیرالدین طوسی با هلاکوخان همراه شد تا برای ایران مجد و عظمت رقم بزند.

سیمایی با تأکید بر اینکه آموزش همچنان مهم ترین مأموریت استادان است، اظهار داشت: در عصر فناوری های دیجیتال و هوش مصنوعی، آموزش نه تنها اهمیت خود را از دست نداده بلکه دشوارتر و پیچیده تر و مهم تر شده است. استادان باید پیوسته مهارت های خود را به روز کنند و نیازهای آینده کشور را پیش بینی نمایند. تحقق این هدف مستلزم یادگیری مادام العمر و بازآفرینی مستمر دانش و مهارت است.

وی افزود: در عصر هوش مصنوعی، وظیفه جدیدی نیز بر عهده استادان قرار گرفته و آن آموزش تفکر و سواد انتقادی است. هوش مصنوعی نمی تواند از یادگیرنده موجودی خلاق و متفکر پدید آورد و این وظیفه همچنان بر عهده استادان است؛ وظیفه ای که در همه رشته ها از علوم انسانی تا علوم پایه و مهندسی اهمیت دارد.

وزیر علوم در بخش دیگری از سخنان خود، آموزش را از جمله حوزه های حاکمیتی دانست و گفت: بخش هایی وجود دارد که بخش خصوصی انگیزه برای ورود به آن ندارد. مثلا دولت در حوزه امنیت مسئولیت مستقیم دارد، آموزش نیز از آن دسته حوزه هایی است که گاهی بخش خصوصی از آن سود نمی برد و لذا وارد نمی شود و لذا دولت باید سرمایه گذاری کند؛ مثل آموزش علوم پایه.

وی در پایان با اشاره به برنامه های وزارت علوم برای ارتقای کیفیت آموزش عالی، بر ضرورت توسعه همکاری های بین المللی دانشگاه ها، احیای فرصت های مطالعاتی، تقویت اعزام دانشجویان در حوزه های نوظهور و راه اندازی کلاس های هوشمند تأکید کرد و گفت: هوشمندسازی کلاس های درس یکی از برنامه های جدی وزارت علوم است که اگرچه اجرای آن به دلیل شرایط جنگی با تأخیر مواجه شد، اما همچنان از اولویت های مهم آموزش عالی کشور به شمار می رود.