در پی حملات آمریکا به جزیره خارک، تاکنون تلف شدن 25 رأس آهو تأیید شده است؛ اما مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست می گویند تلفات بیش از این آمار است.

با وجود اینکه توجه افکار عمومی در روزهای جنگ و درگیری های نظامی معمولاً به خسارت های انسانی معطوف می شود، کارشناسان محیط زیست هشدار می دهند که یکی از قربانیان کمتر دیده شده جنگ ها، حیات وحش و اکوسیستم های طبیعی هستند.

معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان حفاظت محیط زیست، اعلام کرده است تازه ترین گزارش ها از خسارت های وارده به حیات وحش ایران در جریان حملات اخیر، از تلف شدن دست کم 25 رأس آهو در جزیره خارک حکایت دارد که تنها مربوط به مناطق خارج از محدوده های نظامی است و تلفات واقعی بیشتر از این میزان است. اما آسیب های جنگ به حیات وحش تنها به تلفات مستقیم محدود نمی شود.

بررسی های انجام شده در مراکز نگهداری حیوانات و باغ وحش ها نشان می دهد که شوک ناشی از انفجارها و آلودگی صوتی شدید می تواند آثار مخربی بر سلامت جسمی و روانی حیوانات برجای بگذارد.

باغ پرندگان لویزان در تهران یکی از نمونه های شاخص این آسیب هاست. به گفته صفایی، در جریان حملات و انفجارهای رخ داده در اطراف این مجموعه، برخی پرندگان به دلیل استرس شدید و وحشت ناشی از صداهای مهیب، کنترل رفتار خود را از دست داده و با برخورد به دیواره قفس ها دچار آسیب یا تلف شده اند. هرچند هنوز آمار دقیقی از تعداد تلفات این مجموعه منتشر نشده است، اما مسئولان محیط زیست تأکید دارند که شرایط ایجادشده فشار روانی سنگینی بر گونه های نگهداری شده وارد کرده است.

گزارش هایی نیز از یک مرکز نگهداری حیات وحش در استان البرز منتشر شده که از افزایش تنش رفتاری و وقوع تلفات محدود در میان برخی گونه ها خبر می دهد.

در مناطق طبیعی نیز اگرچه تاکنون گزارشی رسمی از تلفات گسترده گونه های بزرگ جثه مانند کل و بز، قوچ و میش یا گوشتخواران بزرگ ثبت نشده، اما کارشناسان معتقدند نبود گزارش به معنای نبود خسارت نیست. بسیاری از حیوانات در شرایط بحران به مناطق دوردست پناه می برند یا در زیستگاه های صعب العبور مخفی می شوند و همین مسئله ارزیابی دقیق خسارات را دشوار می کند.

از سوی دیگر، گونه های کوچک تر بیشترین آسیب را متحمل می شوند. حشرات، جوندگان، خزندگان و جانورانی که در لایه های سطحی خاک یا زیر زمین زندگی می کنند، در برابر موج انفجار و تخریب زیستگاه ها بسیار آسیب پذیر هستند. همچنین پرندگان لانه ساز روی زمین یا درختان و حتی پوشش های گیاهی مناطق درگیر نیز خسارت های قابل توجهی را تجربه می کنند.

شیوا روستایی، پژوهشگر و کارشناس محیط زیست، می گوید که در بسیاری از موارد، آثار غیرمستقیم جنگ بسیار گسترده تر از تلفات مستقیم است. انفجارها و آلودگی صوتی شدید باعث افزایش ترشح هورمون های استرس در بدن حیوانات می شود. این وضعیت می تواند سیستم ایمنی را تضعیف کرده و زمینه ساز بیماری، کاهش زادآوری و حتی مرگ شود.

وی ادامه می دهد که مطالعات بین المللی نشان داده اند که حیوانات در مناطق جنگی با اختلال در الگوهای مهاجرت، تغذیه و تولیدمثل مواجه می شوند. در برخی گونه ها سقط جنین افزایش می یابد و در برخی دیگر رفتارهای تهاجمی یا افسردگی مشاهده می شود.

کارشناسان تأکید دارند که حیات وحش بخشی از سرمایه ملی و امنیت زیستی کشور محسوب می شود. از این رو، مستندسازی خسارات، پایش جمعیت گونه ها و اجرای برنامه های احیای زیستگاه ها باید به بخشی از مدیریت پسابحران تبدیل شود.