به نقل از فرادید، این کشفیات در قالب پروژه بررسی آتبای انجام شده است؛ یک طرح پژوهشی بین المللی که دانشمندانی از چندین مؤسسه، از جمله دکتر ماریا کارملا گاتو از مؤسسه فرهنگ های مدیترانه ای و شرقی آکادمی علوم لهستان، در آن مشارکت دارند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که این بناهای سنگی تنها آرامگاه هایی پراکنده نبوده اند، بلکه بخشی از یک سنت فرهنگی گسترده در هزاره های چهارم و سوم پیش از میلاد به شمار می رفته اند.

پژوهشگران در منطقه ای که از جنوب مصر تا مرز اریتره امتداد دارد، 280 سازه تدفینی بزرگ را شناسایی کردند. از میان این تعداد، 260 مورد برای نخستین بار تنها از طریق تحلیل تصاویر ماهواره ای پلتفرم هایی مانند گوگل ارث و بینگ مپس کشف شدند.

این سازه ها که با نام گورهای محصور آتبای شناخته می شوند، شامل آرامگاه های سنگی بزرگی هستند که درون محوطه هایی دایره ای یا بیضی شکل قرار گرفته اند. قطر این محوطه ها از چند متر تا بیش از 80 متر متغیر است و از نمای آسمان مانند حلقه های سنگی عظیمی در دل چشم انداز بیابانی دیده می شوند.

در داخل این محوطه ها، باستان شناسان آرامگاه های انسان و حیوان، سازه های سنگی کوچک تر و تپه های تدفینی را شناسایی کرده اند. این کشفیات که به تازگی در مجله تخصصی African Archaeological Review منتشر شده اند، نگاه پژوهشگران به جوامع دامدار باستانی شمال شرق آفریقا را دگرگون کرده اند.

امروزه صحرای آتبای منطقه ای خشک و دشوار با دشت های سنگی، دره های رودخانه ای خشک و منابع محدود آب است که میان دره نیل و دریای سرخ قرار دارد. اما چند هزار سال پیش، در دوره ای که با عنوان دوره مرطوب آفریقا شناخته می شود، بارندگی های بسیار بیشتر باعث شده بود این سرزمین به مراتع سرسبزی تبدیل شود که توانایی نگهداری گله های بزرگ حیوانات را داشت.

با وجود اینکه منطقه آتبای میان دو تمدن شناخته شده باستانی مصر و نوبیه قرار گرفته است، باستان شناسی این ناحیه برای دهه ها به خوبی مطالعه نشده بود. استفاده از فناوری سنجش از دور به پژوهشگران اجازه داد تا مناطق وسیع بیابانی را بسیار سریع تر و مؤثرتر از روش های سنتی کاوش میدانی بررسی کنند.

دانشمندان معتقدند این مجموعه های تدفینی نشان دهنده سطحی از سازمان اجتماعی و پیچیدگی فرهنگی در میان جوامع دامدار باستانی است که پیش تر دست کم گرفته می شد. سنت های مشابه ساخت آرامگاه های عظیم در مناطقی مانند لیبی، نیجر، چاد، عربستان سعودی، کنیا و جیبوتی نیز شناسایی شده اند؛ موضوعی که احتمال تبادل اندیشه هایی درباره جایگاه اجتماعی، اهمیت دام ها و آیین های تدفین میان جوامع دامدار آفریقا و عربستان را مطرح می کند.

یکی از سالم ترین و بهترین نمونه های مطالعه شده، مجموعه تدفینی وادی خَشاب در صحرای شرقی مصر است. کاوش های باستان شناسان دانشگاه ورشو در این مکان 25 تدفین را در داخل محوطه آشکار کرد. در مرکز این مجموعه، یک تدفین انسانی قرار داشت که با بقایای گاوها، گوسفندان و بقایای یک کودک احاطه شده بود.

تاریخ گذاری رادیوکربنی نشان داد که این بنا نزدیک به دو هزار سال پس از ساخت اولیه همچنان مورد استفاده قرار می گرفت و تغییراتی در آن ایجاد می شد؛ موضوعی که نشان می دهد این مکان برای نسل های پیاپی اهمیت فرهنگی و آیینی داشته است.

به ویژه تدفین حیوانات، و به خصوص گاوها، احتمالاً معنای نمادین و مذهبی مهمی در میان این جوامع دامدار داشته است. دکتر گاتو توضیح می دهد: اهمیت حیوانات در شیوه سازمان دهی فضای گورستان ها بازتاب یافته بود. در برخی آرامگاه ها، تدفین مرکزی انسان با قبرهای گاوها و دیگر حیوانات احاطه شده است. این الگو ممکن است نشان دهنده وجود سلسله مراتب اجتماعی و جایگاه برتر افرادی باشد که مالک دام های فراوان بودند .

بیشتر این محوطه های تدفینی در نزدیکی منابع آب باستانی، دره های رودخانه ای فصلی و مناطق چرا ساخته شده اند که نشان دهنده شناخت دقیق سازندگان آن ها از محیط طبیعی پیرامونشان است.