فرارو نانسی یوسف، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در نشریه آتلانتیک

به نقل از نشریه آتلانتیک، اینکه احساس می کنیم اتفاقات بین آمریکا و ایران در حال تکرار است، بی دلیل نیست. این دو کشور در گذشته هم بارها تا مرز توافق پیش رفته اند، اما هر بار همه چیز خراب شده است. در ماه هایی که گفت وگوها برای پایان دادن به درگیری جریان داشته، دونالد ترامپ حداقل 38 بار گفته که توافق نزدیک است؛ اما هر بار با پیدا شدن اختلافات جدید، درگیری های نظامی و حرف های ضد و نقیض، این توافق دورتر شده است.

این گفت وگوها در شرایط آرامی انجام نشده است. مذاکرات هم زمان با حملات نظامی، خط و نشان کشیدن ها و آتش بس های کوتاه مدت پیش رفته است؛ وضعیتی که ترامپ به آن تیراندازی با شدت کمتر می گوید. در این مدت، رییس جمهور آمریکا حرف هایی زده که گاهی چند ساعت بعد، دروغ بودنشان ثابت شده است. حتی الان که مقامات آمریکایی می گویند متن توافق تا حد زیادی آماده است، هنوز چیزی امضا نشده است.

طرح جدیدی که روی میز قرار دارد، شامل محدودیت هایی برای برنامه هسته ای، امتیازهای اقتصادی برای ایران و برنامه ای برای کاهش درگیری ها در منطقه است. بخش اصلی این طرح، باز شدن دوباره تنگه هرمز است. بر اساس این نقشه، ایران نباید مزاحمتی برای کشتی ها ایجاد کند و در عوض، کم کم به پول های مسدود شده خود دسترسی پیدا می کند و تحریم های نفتی اش قدم به قدم برداشته می شود.

این توافق همچنین شروعی برای گفت وگوهای جدید درباره مواد هسته ای ایران خواهد بود. در هفته های گذشته، مذاکره کننده ها پیشرفت خوبی داشته اند و متن هایی نوشته اند که به نظر می رسد هر دو طرف با آن موافق اند. با این حال، هنوز زمان و مکان دقیق امضای توافق مشخص نیست.

یک مقام ارشد دولت ترامپ تاکید کرد که دو طرف به پایان مسیر نزدیک شده اند. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران هم در شبکه ایکس (توییتر سابق) نوشت که توافق نزدیک است.

موضوع هسته ای هنوز هم مهم ترین بحث بین تهران و واشنگتن است. به گفته افراد آگاه، پایه این طرح این است که ایران قول بدهد هرگز به دنبال ساخت سلاح هسته ای نمی رود. در کنار آن، ایران باید بخش هایی از برنامه هسته ای خود را جمع آوری کند؛ مثلاً اورانیوم غنی شده ای را که کاربرد نظامی دارد، از بین ببرد یا به کشور دیگری بفرستد.

با این حال، آمریکایی ها می گویند فقط قول دادن کافی نیست. مشکل اصلی آن ها این است که چگونه مطمئن شوند ایران به قولش عمل می کند. یک مقام آمریکایی گفت که هیچ کدام از دو کشور به هم اعتماد ندارند. هدف مذاکره این است که با برداشتن قدم های عملی و قابل بررسی، کم کم این اعتماد ساخته شود تا هر دو طرف سود ببرند.

نگرانی اصلی کشورهای همسایه این است که ترامپ چون می خواهد این درگیریِ چهارماهه را زودتر تمام کند، عجولانه توافق کند. این درگیری بازارهای جهانی را به هم ریخته، قیمت بنزین را در آمریکا بالا برده و حتی طرفداران ترامپ را هم دچار اختلاف کرده است. یک مقام عربی می گوید ایرانی ها خودشان را برای گرفتن بیشترین امتیاز ممکن آماده کرده اند. در مقابل، آمریکایی ها فکر می کنند دستِ بالاتر را در مذاکرات دارند.

به این ترتیب، مشکل بی اعتمادی و نحوه اجرای توافق همچنان پابرجاست. بر اساس این طرح، تهران تنها زمانی از لغو تحریم ها سود می برد که قدم های مشخصی بردارد؛ وگرنه فشارها ادامه پیدا می کند.

جان آلترمن، کارشناس مسائل خاورمیانه، می گوید ایران احساس می کند از این بحران پیروز بیرون آمده است؛ چون بزرگ ترین قدرت های دنیا برای مقابله با آن متحد شدند، اما ایران هنوز سر جای خود ایستاده است. از طرفی، ایران می بیند که رقیبانش درگیر مشکلات داخلی و انتخابات سخت هستند؛ به همین دلیل، ترجیح می دهد صبر کند تا امتیازهای بهتری بگیرد.

از نگاه دولت ترامپ، این فقط یک توافق با ایران نیست، بلکه نقشه ای بزرگ تر برای ایجاد صلح در کل منطقه است که شامل ایران، اسراییل، لبنان و کشورهای عربی می شود.

حساس ترین بخش توافق، نحوه بازرسی هاست. درگیری های چند ماه اخیر، شرایط کل منطقه را تغییر داده است. این جنگ میلیاردها دلار خسارت به جا گذاشته، قیمت نفت را بالا برده و بازار کالاهای مهمی مثل کود شیمیایی را خراب کرده است، بنابراین هیچ کس نمی تواند بگوید بدون ضرر پیروز شده است.

در دو ماه گذشته، نیروهای آمریکایی حداقل چهار بار به موشک اندازها، پهپادها و اهداف ایرانی حمله کرده اند. این نشان می دهد ایران هنوز قدرت نظامی زیادی دارد. در همین مدت، تهران هم چند حمله علیه متحدان آمریکا انجام داده است؛ مثلاً همین ماه، یک پایگاه آمریکایی در کویت هدف حمله ایران قرار گرفت.

پیش از این، تلاش واسطه ها برای صلح به نتیجه نرسیده بود. دونالد ترامپ هم اوایل این هفته تهدید کرد که جزیره خارک را اشغال می کند؛ حرفی که بیشتر یک بلوف سیاسی به نظر می رسید. با این حال، متن توافق نشان می دهد که هیچ کدام از دو طرف دلشان نمی خواهد دوباره به دوران شلیک موشک و حملات هوایی برگردند. این درگیری هم احتمالاً برنده قطعی نخواهد داشت و فقط با یک توافق خسته کننده تمام می شود.