گزارش های اخیر مرکز آمار ایران در اردیبهشت 1405، پرده از تفاوت معنادار نرخ تورم در استان های مختلف برداشته است. در حالی که نرخ تورم سالانه کل کشور 57.7 درصد اعلام شده، نگاهی دقیق تر نشان می دهد که این نرخ در بازه ای میان 48.8 درصد (تهران) تا 69 درصد (کردستان) در نوسان است. این شکاف 20.2 واحد درصدی، این پرسش مهم را ایجاد کرده است که آیا این تفاوت ناشی از سوء مدیریت در استان های با تورم بالاست؟

به گزارش اکو ایران، بنیادی ترین دلیل تفاوت تورم استانی، ترکیب متفاوت سبد هزینه خانوارهاست. بر اساس داده ها، تورم سالانه گروه خوراکی ها و دخانیات با 82.7 درصد، بسیار فراتر از گروه کالا های غیرخوراکی و خدمات با 45.1 درصد بوده است. در این میان، استان هایی که سهم خوراکی ها در سبد هزینه آن ها بیشتر است، به طور خودکار تورم کل بالاتری را تجربه می کنند.

برای مثال، استان تهران با کمترین ضریب اهمیت خوراکی (21.91 درصد)، کمترین نرخ تورم (48.8 درصد) را ثبت کرده است. در مقابل، استان های ایلام و کردستان با ضریب اهمیت خوراکی نزدیک به 40 درصد، تورم های بالای 68 درصد را تجربه کرده اند.

عامل دوم به ماهیت فرمول نرخ تورم سالانه بازمی گردد. تورم سالانه از مقایسه میانگین شاخص 12 ماه منتهی به ماه جاری با میانگین دوره مشابه سال قبل به دست می آید. این فرمول باعث ایجاد اثر پایه می شود؛ به این معنا که اگر استانی در گذشته شاخص بالایی (مخرج کسر) را به ثبت رسانده، نرخ تورم سالانه فعلی آن به تدریج کاهش می یابد و بالعکس.

این ویژگی فنی باعث می شود رتبه بندی استان ها از نظر تورم پایدار نباشد و در طول زمان جابه جا شود. به همین دلیل، استانی که امروز در صدر جدول تورم قرار دارد، ممکن است تنها چند ماه دیگر با عبور از نقاط اوج شاخص در دوره پایه، به رتبه های پایین تر سقوط کند شواهد نشان می دهد که خطوط تورم استان های مختلف در طول زمان بارها از روی یکدیگر عبور کرده و جایگاه خود را عوض می کنند.

گزارش تحلیلی مرکز آمار ایران نشان می دهد که قضاوت قطعی درباره عملکرد مدیریتی یک استان بر اساس یک شاخص ترکیبی در مقطعی خاص، می تواند گمراه کننده باشد. برای تحلیل دقیق تر، سیاست گذاران باید به موارد زیر توجه کنند:

1. تفکیک گروه های کالایی: همواره نرخ تورم خوراکی ها و غیرخوراکی ها باید به صورت جداگانه بررسی شود تا نقش وزن سبد مصرفی در تورم کل مشخص گردد.

2. استفاده از شاخص های جایگزین: برای مقایسه عملکرد واقعی استان ها، استفاده از نرخ تورم ماهانه یا نقطه به نقطه توصیه می شود، زیرا این شاخص ها کمتر تحت تأثیر اثر پایه و فرمول محاسباتی میانگین گیر هستند.

3. پرهیز از نگاه تک بعدی: سیاست گذاران ملی و استانی باید بدانند که بخش بزرگی از تفاوت های مشاهده شده ناشی از ساختار هزینه خانوارهاست و نباید شاخص تورم کل را تنها ملاک ارزیابی عملکرد استانی قرار د