فدریکا مارسی، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه پولیتیکو.

به نقل از شبکه الجزیره، یادداشت تفاهم تازه میان آمریکا و ایران که قرار است روز جمعه به طور رسمی در سوییس امضا شود، می تواند مسیر تشکیل یک صندوق سرمایه گذاری 300 میلیارد دلاری را برای ایران باز کند. این صندوق در چارچوب توافقی گسترده تر برای پایان دادن به جنگ اخیر تعریف شده است؛ جنگی که بحران انرژی را به سطحی جهانی کشاند و بازارهای بین المللی را با شوک و بی ثباتی روبه رو کرد.

جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، روز دوشنبه در گفت وگو با شبکه سی بی اس تأکید کرد که این مشوق های مالی مستقیماً به میزان پایبندی ایران به تعهداتش وابسته خواهد بود. به گفته او، این توافق روز یکشنبه به صورت دیجیتال از سوی دو طرف امضا شده است. حجم چشمگیر مشوق های مالی خیلی زود به یکی از محورهای اصلی توجه رسانه ها تبدیل شد؛ به ویژه از آن رو که دونالد ترامپ سال ها توافق هسته ای سال 2015 (برجام) را دقیقاً به دلیل آنچه اعطای منافع اقتصادی به تهران می خواند، به شدت نقد کرده بود.

در همین چارچوب، دونالد ترامپ تلاش کرد فشار سیاسی ناشی از این موضوع را در داخل آمریکا مدیریت کند. او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که گزارش ها درباره پرداخت 300 میلیون دلار از سوی آمریکا به ایران اخبار جعلی است.

هم زمان، جی دی ونس نیز تأکید کرد که این مبلغ، پرداخت مستقیم آمریکا در برابر اورانیوم غنی شده ایران محسوب نمی شود. ونس در برنامه صبحگاهی سی بی اس گفت ادعای آزادسازی میلیاردها دلار دارایی برای ایران درست نیست. او توضیح داد که واقعیت این است که اگر ایران به تعهدات خود در توافق عمل کند، می تواند به آینده ای بهتر و اقتصادی مرفه تر دست یابد.

معاون رییس جمهور آمریکا این توافق را تلاشی برای گشودن مسیر بازگشت ایران به اقتصاد جهانی توصیف کرد و مدعی شد واشنگتن با این توافق در واقع دستی به سوی ایران دراز می کند .

به گفته او، پیام اصلی توافق این است که اگر تهران به تعهدات خود پایبند بماند و اجازه بازرسی های واقعی از برنامه هسته ای خود را بدهد، راه برای بازگشت این کشور به اقتصاد جهانی باز خواهد شد. ونس تأکید کرد که دسترسی ایران به این فرصت ها کاملاً مشروط است و منابع مالی احتمالی نیز از سوی ائتلاف کشورهای حاشیه خلیج فارس تأمین خواهد شد. او هم زمان تلاش کرد این پیام را روشن کند که آمریکا قرار نیست هیچ پولی را به صورت مستقیم به ایران تزریق کند.

روزنامه نیویورک تایمز نیز به نقل از منابع آگاه گزارش داد که این صندوق نه از سوی دولت ها، بلکه توسط شرکت هایی شکل می گیرد که خواهان سرمایه گذاری در ایران هستند. مهند سلوم، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در شورای خاورمیانه در امور جهانی، این سازوکار را برای واشنگتن راه حلی کم هزینه و بی ریسک دانست.

او به الجزیره گفت: اگر ایران اصلاحات را بپذیرد، دولت آمریکا می تواند خود را صاحب صلح معرفی کند؛ اما اگر تهران از مسیر توافق فاصله بگیرد، واشنگتن چیزی از دست نخواهد داد و این کشورهای خلیج فارس هستند که بار ریسک را بر دوش خواهند کشید.

مهند سلوم معتقد است ایده تشکیل صندوق سرمایه گذاری، دقیقاً با هدف دور زدن حساسیت های سیاسی در آمریکا بر سر آزادسازی دارایی های بلوکه شده تهران طراحی شده است. به گفته او، این سازوکار ظاهر ماجرا را از پرداخت مستقیم یا آزادسازی منابع مسدودشده دور می کند؛ هرچند هنوز رقم دقیق دارایی های بلوکه شده ایران روشن نیست و گزارش های رسمی ایران و برآوردهای کارشناسی، حجم آن را بیش از 100 میلیارد دلار اعلام کرده اند.

ایران پس از توافق هسته ای سال 2015 (برجام) در دوره باراک اوباما، برای مدتی از کاهش تحریم ها برخوردار شد؛ توافقی که در برابر محدود شدن سطح غنی سازی هسته ای، بخشی از فشارهای اقتصادی را کاهش می داد. با این حال، دونالد ترامپ در سال 2018 از این توافق خارج شد و سیاست فشار حداکثری علیه ایران را آغاز کرد.

در همین زمینه، خبرگزاری مهر روز یکشنبه گزارش داد که در پیش نویس 14 بندی یادداشت تفاهم جدید، آزادسازی 24 میلیارد دلار از دارایی های بلوکه شده ایران در نظر گرفته شده است. با این حال، جی دی ونس در گفت وگو با سی بی اس این موضوع را رد کرد و گفت چنین رقمی در هیچ یک از متن هایی که واشنگتن و تهران درباره آن ها گفت وگو کرده اند، وجود ندارد. ونس تأکید کرد آمریکا آماده گفت وگو درباره آزادسازی دارایی های ایران است، اما از نگاه واشنگتن، مسئله اصلی برداشتن تحریم ها از اقتصاد ایران خواهد بود؛ آن هم به شرطی که تهران تعهدات بلندمدت هسته ای را بپذیرد.

برای ایران، پیشنهاد چنین صندوقی در شرایطی مطرح می شود که جنگ حدود 29 میلیارد دلار خسارت بر کشور تحمیل کرده و جامعه با بالاترین نرخ تورم از سال 1942 روبه رو است. از این منظر، صندوق سرمایه گذاری می تواند نقش یک مسیر تنفسی را برای اقتصاد تحت فشار ایران ایفا کند.

با این حال، سلوم هشدار می دهد که پذیرش این سازوکار برای تهران از نظر سیاسی و حیثیتی آسان نخواهد بود. به گفته او: ایران این مدل را به عنوان آزادسازی مستقل و حاکمیتی منابع خود نمی بیند، بلکه آن را پولی مشروط، نظارت شده و وابسته به رفتار خود تلقی می کند.

یکی از محورهای اصلی آمریکا در این روند، کاهش نگرانی ها درباره برنامه هسته ای ایران است؛ به ویژه ذخیره بیش از 440 کیلوگرمی اورانیوم غنی شده که در کانون نگرانی های واشنگتن قرار دارد.

بر اساس یادداشت تفاهم جدید، ترتیبات آتش بس فعلی برای 60 روز دیگر تمدید می شود تا در این فاصله، ایران و آمریکا گفت وگوهای بیشتری درباره پرونده های حل نشده انجام دهند. یکی از مهم ترین موضوعات این مذاکرات، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی شده ایران خواهد بود.

جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، مدعی شده است که تهران با تحویل ذخایر اورانیوم خود، پذیرش بازرسی های منظم و خودداری از تولید سلاح هسته ای موافقت کرده است. با این حال، به دلیل منتشر نشدن متن کامل تفاهم نامه، ابهام ها درباره دامنه تعهدات ایران همچنان پابرجاست.

تنگه هرمز نیز از دیگر نقاط حساس این توافق است؛ آبراهی که در هفته های گذشته زیر سایه محاصره های متقابل آمریکا و ایران قرار داشته است. دونالد ترامپ روز یکشنبه هنگام اعلام توافق، با عبارت بگذارید نفت جریان پیدا کند! این پیام را فرستاد که توافقی برای بازگشایی این مسیر حیاتی انرژی به دست آمده است. با وجود این، ونس پذیرفت که همه اختلاف ها درباره تنگه هرمز هنوز حل نشده است. او گفت انتظار واشنگتن باز ماندن بلندمدت این آبراه بدون دریافت عوارض است، اما جزییات آن باید در مذاکرات فنی مشخص شود.

از سوی دیگر، ادامه عملیات اسراییل در لبنان می تواند به مانعی بزرگ در مسیر اجرای توافق تبدیل شود. ایران بارها تأکید کرده است که هر آتش بس پایداری باید شامل توقف حملات به لبنان (متحد تهران) نیز باشد. اما اسراییل تاکنون هر سازوکاری را که آزادی عمل ارتش این رژیم را در لبنان محدود کند، رد کرده است. موضع اخیر وزیر جنگ اسراییل نشان می دهد که جبهه لبنان همچنان قابلیت آن را دارد که مسیر آرام سازی منطقه را مختل کند.

در داخل ایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، با تأیید منافع اقتصادی احتمالی این تفاهم نامه، تلاش کرد انتظارات داخلی را کنترل کند. او روز دوشنبه تأکید کرد که ایران تجربه ای طولانی از وعده های نقض شده و خروج طرف مقابل از توافق ها دارد. عراقچی یادآور شد که گفت وگو درباره رفع تحریم ها و پرونده هسته ای، تازه پس از امضای رسمی تفاهم نامه در روز جمعه و در یک دوره 60 روزه آغاز خواهد شد.

رییس جمهور ایران نیز تصویب این توافق در شورای عالی امنیت ملی را در چارچوب یک آزمون عملی برای واشنگتن توصیف کرد تا تعهد واقعی آمریکا در میدان عمل سنجیده شود.

در سوی دیگر میدان، دونالد ترامپ در نشست سران گروه هفت در فرانسه، توافق با ایران را منصفانه و خوب خواند. در همین نشست، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، نیز توافق ایران و آمریکا را برای منطقه مهم ارزیابی کرد و آن را زمینه ساز پیامدهای مثبت دانست.

در واشنگتن اما، قانون گذاران دموکرات ضمن استقبال از توقف جنگ، خواستار شفاف سازی کامل درباره مفاد توافق شدند. در میان جمهوری خواهان نیز لیندسی گراهام ابراز نگرانی کرد که برداشت ایران از مفاد توافق، با روایت تیم مذاکره کننده آمریکایی تفاوت داشته باشد.

مهند سلوم، پژوهشگر خاورمیانه، همین شکاف روایی را مشکل اصلی توافق می داند. او معتقد است: ایران و آمریکا در واقع با یکدیگر گفت وگو نمی کنند، بلکه هر یک پیام خود را برای مخاطبان داخلی شان می فرستند. هر دو طرف ناچارند توافق را به عنوان یک پیروزی عرضه کنند؛ پیروزی ای که هیچ کدام نمی توانند آن را صادقانه و بی تناقض توضیح دهند.

منبع: فرارو