فرشاد مومنی در نشست سالانه بزرگداشت شهید بهشتی که در محل موسسه مطالعات دین و اقتصاد برگزار شد، اظهار کرد: مساله اساسی و از جهاتی بسیار تکان دهنده این است که بر اساس اسناد و مکتوباتی که در اختیار قرار دارد برخلاف دیدگاه ترورکنندگان (شخصیت) شهید بهشتی این قابلیت یعنی برخوردار بودن از یک نظم اندیشه ای که قادر به حل و فصل مسائل مبتلابه باشد بر اساس موازین اسلامی در ایشان وجود دارد.

وی افزود: مراجعه به کتاب سه جلدی وزارت اطلاعات درباره شهید بهشتی در آینه ساواک، مصرحات کادرهای کلیدی مجاهدین خلق درباره ویژگی اقناعی کم نظیر شهید بهشتی و مورد اعتماد بودن ایشان در میان بخش بزرگی از کسانی که در جریان مبارزه قرار داشتند را نشان می دهد. شهید بهشتی انحطاط اندیشه ای مجاهدین خلق را شناسایی کرده بود و با آن برخورد فعالی داشت. از آن موقع یعنی سال 1353 و 1354 گفتند که ما برنامه برخورد فیزیکی و ترور بهشتی را در دستور کار قرار دادیم.

مومنی خاطرنشان کرد: در آن ایام یک نوار هم از موسی خیابانی پخش شد که برای توجیه آن کادرهای تروریست مجاهدین خلق به منظور زدن آقای بهشتی از این استعاره استفاده می کند که بهشتی مساله حل کن این سیستم است و تا زمانی که او باشد مساله ای لاینحل باقی نمی ماند.

از یک طرف برنامه تعدیل ساختاری اجرا می کنند و همزمان شعارهای ضدامپریالیستی و ضدصهیونیستی می دهند، این تناقض را می توان به دهها تناقض فاجعه ساز دیگر تسری داد

رییس موسسه مطالعات دین و اقتصاد با بیان اینکه شبیه چنین چیزی را وقتی که مجاهدین خلق، شهید دستغیب را ترور کردند مشاهده کردیم گفت: آن تیم ترور در تلویزیون گفتند وقتی دستور ترور شهید دستغیب آمد ما زیر بار نرفتیم و می گفتیم قبلا هرکسی را می خواستید ترور کنید می گفتید به جریان سرمایه داری وصل است اما آقای دستغیب این شرایط را ندارد، چرا باید ترور شود؟ گفتند شهید دستغیب در منطقه فارس حل کننده مسائل رژیم است. چنین ویژگی مهمی برای شهید بهشتی هم در مقیاس ایران و هم جهان اسلام می توان مطرح کرد.

مومنی گفت: همچنین از این زاویه که جهان به اعتبار تحولات شگرف علمی و فنی، به سمت پویایی های غیرمتعارفی در زمینه تحت سلطه قرار دادن انسان ها در مقیاس جهانی حرکت می کند به شدت نیازمند بازگشت به اندیشه های شهید بهشتی هستیم. کسانی که راجع به پدیده ای به نام استعمار پساسکولاریستی متکی به ایدئولوژی بازارمحوری آگاهی دارند می گویند که برای تامین منافع سلطه گران، قاعده کلی موجود که به صورت نظام وار پشتیبانی می شود بازاری سازی و کالایی سازی همه چیز از جمله دین خدا است. از این زاویه هم اسلوب اندیشه ای شهید بهشتی ظرفیت های کافی برای خلق دانایی ها و توانایی هایی که امکان مواجهه دین دارانه با پیچیدگی ها و مسائل جدید را فراهم می کند می تواند نقطه ی امیدی برای اسلام و ایران باشد.

وی با اشاره به چارچوب این بحران اندیشه ای که نظام اداره کشور ما دچار آن است گفت: از یک طرف برنامه تعدیل ساختاری اجرا می کنند و همزمان شعارهای ضدامپریالیستی و ضدصهیونیستی می دهند. این تناقض را می توان به دهها تناقض فاجعه ساز دیگر تسری داد. سیاست های نابرابرساز را در دستور کار قرار می دهند و می گویند ما این کارها را به نیت برقراری عدالت انجام می دهیم. برنامه های مشکوک مشارکت زدایی از مردم برای رقم زدن فعال و عالمانه سرنوشت سیاسی و اقتصادی شان در دستور کار قرار داده می شود و همزمان بحث از عدالت اجتماعی هم مطرح می شود. ضد تولید ملی یک ساختار نهادی طراحی کردند که به صورت نظام وار به سمت سقوط تولید ملی پیش می رود و همزمان شعار استقلال داده می شود. گویی در اثر این بحران اندیشه ای ما مفاهیمی مثل عدالت، آزادی و استقلال را میان تهی کرده ایم.

این اقتصاددان درباره جامعه شناسی توسعه گفت: در جامعه ای که در 10 سال اول پیروزی انقلاب اسلامی تابع ارزش های متعالی بود، چه اتفاقی افتاده که همه چیز را با پول می سنجد؟ چه شد که با سلطه بی سابقه ربا در مناسبات اقتصادی و اجتماعی مواجه هستیم. جامعه شناسان توسعه چند مساله اساسی را ذکر می کنند که به طرز شگفت انگیزی آیت الله بهشتی در آثار خودشان قبل از انقلاب اسلامی تک تک آن را صورت بندی کردند. اگر شما ساختاری ایجاد کردید که بر مبنای حق و عدل نبود این یکی از دلایل آسیب خواهد شد. ما باید با این آسیب شناسی راه درست را انتخاب کنیم.

مومنی تاکید کرد: یکی دیگر از محورهای مورد تاکید شهید بهشتی این است که می گوید اگر منادیان ارزش ها میان قول و فعل شان شکاف وجود داشته باشد و در خلوت کارهایی بکنند که در جلوت به خلاف آن دعوت می کنند تغییر ارزشها رخ می دهد. اینها قانون مندی هایی است که وجود دارد.

وی با بیان اینکه اسلام تکالیف شاق به نام دین به دوش مردم نمی گذارد گفت: یکی دیگر از مسائلی که شهید بهشتی خیلی روی آن تاکید دارد ارزش های حاکم در میان مردم است. او درباره اینکه به نام ارزش ها انتظارات مالایطاق بر مردم بارمی کنند انتقاد داشت. مساله حیاتی دیگر این است که تحت عنوان هایی یک کارهای دیگری می کنند که این نیروی محرکه سقوط سیاست ها می شود. می گویند اگر اینطور شد مساله تغییر ارزش ها اجتناب ناپذیر خواهد بود.

استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی اظهار کرد: من همه دوستان را دعوت می کنم به این مساله حیاتی توجه داشته باشیم که الان به عنوان یک مد شبه روشن فکری، مرزبندی با اسلام خیلی ترویج می شود. آنجایی که بحث نظر است متفکران بزرگ توسعه می گویند تا وقتی نااطمینانی وجود داشته باشد نظام باورها هم وجود دارد و به اعتبار آنکه در قرن تحولات بی سابقه ی علمی و فنی، نااطمینانی های دائما رو به افزایش و کم سابقه در گذشته، در حال ظهور است گرایش به هنجارها اجتناب ناپذیر است.

مومنی ادامه داد: بنابراین کسانی پیدا نشوند که به اسم اینکه با ایدئولوژی مخالفند یک ایدئولوژی مبتنی بر ارزش ها را کنار بزنند و ایدئولوژی دیگری را جایگزین کنند که دست ساخته منافع گروههای خاص باشد. به نظر می رسد از این زاویه حیاتی ترین مساله ای که باید به آن توجه شود این است که برداشت های بی شماری از دین وجود دارد. اما با ادله و شواهد پرشمار می شود نشان داد آن قرائتی از دین خدا که به صورت روش مند از سوی شهید بهشتی ارایه شده این قابلیت را دارد که یک ساز و کاری برای بازگرداندن اعتماد به مردم، اعتلای معیشت آنها، حفظ استقلال مسلمانان و به ویژه ایرانی ها را در دستور کار قرار دهد.

وی با بیان اینکه ما در مساله دین و اقتصاد قویا بر این باور هستیم که آشنا کردن حق جویان با اندیشه های شهید بهشتی یک راه اصولی برای برون رفت از گرفتاری های کوچک و بزرگ امروز و فردای ایران خواهد بود افزود: من امیدوارم دعوت فراگیر اهل نظر برای مراجعه به آثار شهید بهشتی را به عنوان بنیان اندیشه ای که قادر به نجات مردم در ایران و هرجای دیگر است جدی بگیریم و توفیق داشته باشیم که در این مسیر سهم بایسته خود را ادا کنیم. بر این اساس ما در برنامه ی امسال از همین زاویه چند نکته که به نظر می رسد خیلی کمک کننده است برای این ترغیب در دستور کار قرار دادیم.

رییس موسسه مطالعات دین و اقتصاد تاکید کرد: همه ما نیاز داریم به بازخوانی اندیشه های شهید بهشتی از جنبه های مختلف و امیدوارم این توفیق را داشته باشیم که واکاوی اندیشه های ایشان را منحصر به ایام سالگرد شهادتشان نکنیم. من در یک کار جمعی مشارکت داشتم که می خواستم یک صورت بندی بدیع نظری و متناسب با عدالت اجتماعی و اقتضائات زمانه از دیدگاه شهید بهشتی را بگویم که در یک فرصت دیگر این کار را انجام می دهم.

مومنی با ذکر خاطره ای از شهیدان رجایی و بهشتی یادآور شد: وقتی مرحوم رجایی نخست وزیر بودند جلساتی را تشکیل دادند تحت عنوان هماهنگی سیاسی نیروهای خط امام (ره) که مرحوم عباس شیبانی و من در آن جلسات شرکت می کردیم. وقتی رجایی می خواست نخست وزیر معرفی کند در توجیه اینکه چرا مرحوم شهید باهنر را به عنوان نخست وزیر انتخاب کرده به یک خاطره استناد کرد. گفت وقتی من از زندان آمدم بیرون به خانه شهید بهشتی رفتم. به ایشان عرض کردم اگر از ما بپرسند منظور شما از حکومت اسلامی چیست در یک عبارت کوتاه چه بگوییم؟ شهید بهشتی لبخند زد و گفت واقعا با یک عبارت کوتاه کارت راه می افتد؟ گفت دریک عبارت کوتاه حکومت اسلامی یعنی امامت عدل. من گفتم وقتی وارد شدم یک مشکل داشتم الان شد دو مشکل. حالا امامت عدل چیست؟ آقای بهشتی لبخند زد و گفت امامت عدل یعنی اینکه در این ساخت سلسله مراتبی حکومت هرقدر شما به سطوح بالاتر نزدیک شوید بوی خدا، بوی عدالت و بوی اخلاق بیشتر به مشام برسد. بر اساس این دیدگاه ما باید فقط با کسانی مواجه باشیم که مشهور به دروغگویی و فساد نباشند.