به نقل از وبدا، خاکشیر، یکی از گیاهان دارویی پرکاربرد مورد استفاده در طب سنتی ایران، به دلیل ویژگی های تغذیه ای و اثرات فیزیولوژیک ملایم خود همچنان مورد توجه متخصصان قرار دارد.

غزاله مصلح، متخصص داروسازی سنتی، با اشاره به اینکه خاکشیر در منابع علمی با نام گیاه شناسی Descurainia sophia شناخته می شود، گفت: بخش دارویی این گیاه را بذرهای ریز آن تشکیل می دهد که پس از تماس با آب، حالت لعاب دار و ژله ای پیدا می کنند.

وی افزود: مهم ترین ترکیبات مؤثره خاکشیر شامل موسیلاژها، مقدار کمی روغن های ثابت، برخی ترکیبات فنولی و املاح معدنی است و بخش عمده اثرات فیزیولوژیک این گیاه به وجود موسیلاژها نسبت داده می شود.

مصلح توضیح داد: موسیلاژها پلی ساکاریدهایی هستند که در تماس با آب متورم شده و توده ای ژل مانند ایجاد می کنند. این ویژگی موجب افزایش حجم محتویات روده، ایجاد اثر ملین حجمی و کمک به حرکت طبیعی روده در موارد یبوست خفیف می شود.

وی با تأکید بر اینکه خاکشیر را می توان در رده ملین های گیاهی ملایم طبقه بندی کرد، اظهار داشت: این گیاه نقش درمانی در اختلالات شدید گوارشی ندارد و اثرات آن بیشتر در کمک به تنظیم عملکرد طبیعی دستگاه گوارش دیده می شود.

مصلح درباره مصرف سنتی خاکشیر در فصل گرما نیز گفت: استفاده از خاکشیر به عنوان نوشیدنی خنک بیشتر به دلیل توانایی موسیلاژها در نگهداری آب و ایجاد حس خنکی در دهان و دستگاه گوارش است و به معنای کاهش واقعی دمای بدن یا تأثیر مستقیم بر مرکز تنظیم حرارت نیست.

این متخصص داروسازی سنتی در ادامه به برخی باورهای رایج درباره خاکشیر اشاره کرد و افزود: ادعاهایی مانند سم زدایی کبد یا پاکسازی بدن تاکنون پشتوانه علمی دقیق و قابل اندازه گیری نداشته اند. کبد و کلیه ها به طور طبیعی مسئول دفع مواد زائد از بدن هستند و هیچ گیاه دارویی به تنهایی جایگزین این عملکردهای طبیعی نمی شود.

مصلح با اشاره به نکات ایمنی مصرف خاکشیر گفت: این گیاه در مقادیر غذایی معمول، عموماً بی خطر محسوب می شود؛ با این حال شستشوی کامل دانه ها برای جلوگیری از ورود ناخالصی ها و آلودگی های احتمالی ضروری است. همچنین مصرف بیش از حد آن در برخی افراد ممکن است باعث نفخ یا افزایش حرکات روده شود.

وی در پایان اظهار کرد: از نگاه علمی، خاکشیر نمونه ای از گیاهانی است که در مرز میان غذا و دارو قرار می گیرد و ارزش اصلی آن در اثرات ملین ملایم، کمک به هیدراتاسیون بدن و کاربردهای تغذیه ای آن است. نگاه علمی به این گیاه می تواند به استفاده صحیح تر و پرهیز از انتظارات درمانی غیرواقع بینانه کمک کند.