بررسی گزارش مرکز آمار ایران از وضعیت اشتغال در سال1404 سه پیام مهم دارد. نخست اینکه نسبت اشتغال با کاهش 0.4واحد درصدی به 37.5درصد رسیده و سهم جمعیت شاغل از کل جمعیت کاهش یافته است.

به گزارش دنیای اقتصاد، دوم اینکه نرخ بیکاری به 7.5درصد رسیده، اما این کاهش عمدتا ناشی از افت نرخ مشارکت اقتصادی است که با کاهش 0.4واحد درصدی به 40.6درصد رسیده است. سوم اینکه جمعیت NEET یا جوانان غیرشاغل و غیرمحصل به بیش از 2 میلیون و 700هزار نفر افزایش یافته است که از این میان، نزدیک به 1.8میلیون نفر را زنان تشکیل می دهند.

در مجموع، این آمارها نشان می دهد چالش اصلی بازار کار ایران در کاهش مهارت جمعیت جوان، افت مشارکت اقتصادی و افزایش جمعیت غیرفعال نهفته است.

بر اساس داده های جدید مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری در پایان سال 1404، نسبت به سال 1403 معادل 0.1 واحد کاهش یافته و از 7.6 درصد به 7.5 درصد رسیده است. اگر چه نرخ بیکاری در سال منتهی به اسفند 1404 کاهش یافته است، اما بررسی نرخ مشارکت اقتصادی و نسبت اشتغال، نشانه هایی از تضعیف بازار کار را بازتاب می دهد.

طبق آمارها، نرخ مشارکت اقتصادی در دوره یادشده با 0.4 واحد درصد کاهش، از 41 درصد به 40.6 درصد رسیده است. همچنین نسبت اشتغال از 37.9 درصد به 37.5 درصد رسیده و با کاهش 0.4 واحد درصدی روبه رو شده است. از سوی دیگر، نزدیک به 2 میلیون و 703 هزار نفر از جمعیت جوانان 15 تا 24 ساله، نه شاغل هستند و نه در حال تحصیلند.

یکی از مهم ترین فاکتورهای سنجش وضعیت بازار کار، نرخ مشارکت اقتصادی است. این نرخ، سهم افراد فعال در اقتصاد را از افراد حاضر در سن کار (15 ساله و بیشتر) بازتاب می دهد. در سال 1404 نرخ مشارکت اقتصادی 40.6 درصد را به ثبت رسانده است. این در حالی است که نرخ مشارکت اقتصادی در سال 1403 معادل 41 درصد بوده است.

پایین بودن نرخ مشارکت اقتصادی در ایران نتیجه ترکیبی از عوامل ساختاری، نهادی و جمعیتی است. مهم ترین عامل، مشارکت بسیار پایین زنان در بازار کار است. همچنین رکود اقتصادی، تحریم ها، کاهش سرمایه گذاری و ضعف بخش خصوصی موجب شده فرصت های شغلی کافی ایجاد نشود و بسیاری از افراد، به ویژه جوانان از جست وجوی کار منصرف شوند و از جمعیت فعال اقتصادی خارج شوند.

بنابراین، اگرچه نرخ بیکاری ممکن است در برخی دوره ها کاهش یابد، اما این کاهش لزوما به معنای بهبود بازار کار نیست؛ زیرا بخشی از افراد اساسا از بازار کار خارج شده اند و دیگر در محاسبه نیروی کار لحاظ نمی شوند.

از سال 1402 بخش جدیدی به آمارهای اشتغال سالانه مرکز آمار اضافه شده که به جمعیت جوانان غیرشاغل و غیرمحصل می پردازد. افراد موسوم به نیت نه مشغول به کارند، نه درحال تحصیل اند و نه در حال مهارت آموزی هستند. بر اساس داده های مرکز آمار، جمعیت نیت ها در سال 1404 بیش از 2 میلیون و 700 هزار نفر است.

بالا بودن جمعیت نیت در ایران، بیش از هر چیز به پایین بودن مشارکت اقتصادی زنان و ضعف ساختاری بازار کار بازمی گردد. از سوی دیگر، رکود اقتصادی، سرمایه گذاری ناکافی و تحریم ها فرصت های شغلی را کاهش داده و بسیاری از جوانان را از یافتن شغل مناسب ناامید کرده است.

ناهماهنگی میان آموزش دانشگاهی و نیازهای بازار کار، دستمزدهای پایین و نبود نظام کارآمد مهارت افزایی نیز فاصله میان پایان تحصیل و ورود به اشتغال را افزایش داده و به گسترش جمعیت NEET دامن زده است.