روزنامه کیهان در گزارشی به چرایی محقق نشدن مفاد تفاهم نامه اخیر و ایران پرداخته است.

در این گزارش آمده است: با گذشت دو هفته از امضای تفاهم نامه اسلام آباد، نقض فرآیندی تعهدات از سوی واشنگتن پرده از یک نقشه فریب جدید برداشته است؛ آقایان دیپلمات باید پاسخ دهند که چرا با دل خوش کردن به وعده های کاغذی کاخ سفید، دستاوردهای فاخر میدان را در تفاهمی بی پشتوانه معطل نگه داشته اند؟!

14 روز از نهایی شدن و امضای الکترونیکی تفاهم نامه 14بندی اسلام آباد میان ایران و آمریکا می گذرد؛ سندی که 28 خرداد 1405 قطعی شد و با هیاهوی رسانه ای غرب و گزارش هایی از امضای همزمان رییس جمهور آمریکا در کاخ ورسای همراه بود. در آغاز این مسیر، قرار بود تیم دیپلماسی در امتداد میدان حرکت کند و با تکیه بر پیروزی های خیره کننده نیروهای مسلح، دستاوردهای سخت افزاری را در میز مذاکره تثبیت و نقد کند. اما امروز با مرور دقیق اخبار و تحولات دو هفته گذشته، واقعیت تلخ دیگری رخ نموده است؛ واقعیتی که نشان می دهد خوش بینی افراطی به طرف آمریکایی، بار دیگر دست اندازهایی را پیش روی منافع ملی قرار داده است.

این یادداشت تفاهم 60 روزه که بر خاتمه فوری و دائمی عملیات نظامی و بازگشایی شاهراه تنگه هرمز تاکید دارد، حاوی تعهدات متقابلی بود که طبق آن، واشنگتن نیز مکلف به اجرای فوری و بدون قید و شرط آن ها بودند. اما بررسی بندبه بند مفاد حیاتی این سند و مقایسه آن با رفتار سران کاخ سفید، پرده از یک نقض فرآیندی و ساختاریافته برمی دارد که تیم مذاکره کننده باید به نسبت به آن پاسخگو باشد.

در بند اول تفاهم نامه تصریح شده است که طرفین و متحدانشان باید فوراً و به طور دائمی به عملیات نظامی در تمامی جبهه ها از جمله لبنان خاتمه داده و تمامیت ارضی این کشور را تضمین کنند و از هرگونه تهدید یا استفاده از زور خودداری ورزند. اما کارنامه دشمن در همین 14 روز چیست؟

1. اسراییل نه تنها حملات خود را به جنوب لبنان متوقف نکرده، بلکه بنیامین نتانیاهو رسماً اعلام کرده که هرگز از جنوب لبنان عقب نشینی نخواهد کرد. روزنامه یدیعوت آحارانوت نیز فاش ساخت که وی ترامپ را برای ماندن در خاک لبنان متقاعد کرده است.

2. در حالی که فرستادگان ما در سوییس مشغول رایزنی بودند، ترامپ بار دیگر زبان به تهدید گشود و در پیامی وقیحانه مدعی شد هواپیماهای آمریکا به تأسیسات موشکی، پهپادی و سایت های رادار ساحلی ایران حمله کرده اند و ایران را به نابودی کامل تهدید کرد.

3. توافق میانجیگری شده توسط واشنگتن میان بیروت و تل آویو، به جای تضمین تمامیت ارضی، عملاً اسراییل و دست باز آن ها برای جنایت را تضمین کرد که نقض صریح روح بند اول است.

4. اقدامات نظامی و پهپادی مستقیم آمریکا علیه مواضع کشورمان در روزهای گذشته، حتی اعتراض و تأیید وزارت خارجه خودمان را نیز به عنوان نقض صریح به همراه داشت.

علاوه بر این، بند دوم مبنی بر احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی وعدم مداخله در امور داخلی، با الفاظ موهن و تهدیدات رسمی سران واشنگتن بارها پایمال شده است.

در بند پنجم، جمهوری اسلامی پذیرفت که با حداکثر تلاش خود، ترتیبات عبور ایمن و بدون هزینه کشتی های تجاری را فقط برای 60 روز از خلیج فارس به دریای عمان اتخاذ کند. اما این بند نیز با عبور کشتی های متخلف تحت حمایت نظامی آمریکا مخدوش شد. عجیب تر آنکه تیم مذاکره کننده ما اعمال حاکمیت بر آب های سرزمینی خود را به مذاکره با عمان گره زد و در همان روز اول شاهراه را باز کرد؛ بدون آنکه بازگشایی را به تعیین تکلیف نهایی جنگ، غرامت ها و تضمین عدم تکرار تهدیدات منوط کند! با این تدبیر نادرست، ترامپ از فشار چهارماهه قیمت نفت 110 دلاری و بحران سوخت خلاص شد و موازنه قدرت مخدوش گردید.

وضعیت بند یازدهم مالی از همه عبرت آموزتر است. طبق متن سند، آمریکا متعهد شده بود وجوه و دارایی های مسدود شده ایران را به طور کامل در دسترس بانک مرکزی قرار دهد. مبالغ سنگینی بین 24 تا 100 میلیارد دلار که پشتوانه بودجه کشور است.

اما خروجی عملی آن پس از دو هفته چه بوده؟ هیچ! مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا صراحتاً اعلام کرد: تاکنون هیچ پولی به ایران منتقل نکرده ایم و با آن موافقت نکرده ایم . ترامپ نیز با فشار تندروهای کنگره مثل تد کروز، تنها به یک تأیید صوری و اعتباری بسنده کرده تا ایران این منابع را صرفاً خرج خرید کالاهای مشخصِ آمریکایی (ذرت و سویا) کند! این یعنی اسارت دوباره دارایی های ملت در چرخه نظارت دلار و نقض کامل متون توافق شده.

همچنین اسکات بسنت، وزیر خزانه داری آمریکا در گفت وگو با فاکس نیوز مدعی شد که با وجود صدور معافیت تحریمی، ایران تاکنون نتوانسته نفت خود را به خریدارانی غیر از چین بفروشد.

بند ششم نیز که وعده سر خرمن ایجاد برنامه بازسازی 300 میلیارد دلاری با همکاری شرکای منطقه ای را می داد، از همان ابتدا نقض غرض بود. روبیو اعلام کرد اصلاً چنین موضوعی در جلسات با اعراب بحث نشده است و بیانیه مشترک آمریکا و کشورهای خلیج فارس، سرمایه گذاری را به بهانه موشک ها و پهپادهای ایران مشروط و آویزان کردند. واضح است که از این بند موهوم هم عایداتی به کشور نمی رسد.

نشانه های بی ثباتی این تفاهم، تنها به نقض تعهدات آمریکا محدود نمی شود، بلکه گزارش نیویورک تایمز از شکاف عمیق سیاسی در واشنگتن نیز بر آن صحه می گذارد. این روزنامه می نویسد حمایت آمریکا از اسراییل و جنگ با ایران، هر دو حزب دموکرات و جمهوری خواه را با شکاف های جدی روبه رو کرده و این موضوع به یکی از مهم ترین محورهای رقابت های انتخاباتی آمریکا تبدیل شده است.

نیویورک تایمز همچنین با استناد به نتایج نظرسنجی مشترک خود با مؤسسه سیه نا گزارش داده است که 53 درصد جمهوری خواهان زیر 45 سال از نحوه مدیریت جنگ ایران توسط ترامپ ناراضی هستند، در حالی که 75 درصد جمهوری خواهان مسن تر از عملکرد او حمایت می کنند. این روزنامه همچنین تصریح می کند که پس از آغاز جنگ، بخشی از حامیان جنبش ماگا از ترامپ به دلیل ورود به درگیری با ایران انتقاد کرده اند و در مقابل، گروهی دیگر نیز پس از آغاز مذاکرات با تهران، این رویکرد را زیر سؤال برده اند. چنین شکافی نشان می دهد توافقی که در داخل آمریکا نیز فاقد اجماع سیاسی است، از پشتوانه ای پایدار برای اجرا برخوردار نخواهد بود.

از طرفی بررسی تجربه بیش از دو دهه مذاکره با غرب نشان می دهد مشکل اصلی تحریم ها صرفاً به اراده رییس جمهور آمریکا بازنمی گردد، بلکه در ساختار حقوقی تحریم های ایالات متحده ریشه دارد. آنچه در تفاهم نامه اسلام آباد به عنوان امتیاز اقتصادی مطرح شده، صرفاً تعلیق موقت بخشی از تحریم های نفتی و پتروشیمی است، نه لغو دائمی آن ها. این تفاوت از آن جهت اهمیت دارد که تعلیق، اقتصاد کشور را در وضعیت نااطمینانی دائمی نگه می دارد و هر رییس جمهور آمریکا- مثل ترامپ - می تواند در پایان دوره های زمانی مشخص، با یک دستور، همان محدودیت ها را دوباره برقرار کند!

از سوی دیگر، بخش عمده تحریم های فلج کننده ایران بر پایه قوانین مصوب کنگره آمریکا از جمله CISADA و NDAA استوار است؛ قوانینی که رییس جمهور آمریکا اختیار لغو دائمی آن ها را ندارد و تنها می تواند معافیت های موقت صادر کند. از این منظر، اتکا به وعده های کاخ سفید بدون دریافت تضمین های عینی و قابل راستی آزمایی، نه تنها گرهی از مشکلات اقتصادی باز نمی کند، بلکه می تواند این تصور نادرست را ایجاد کند که با یک امضا، مهم ترین موانع حقوقی تحریم ها از میان برداشته شده است؛ در حالی که واقعیت حقوقی و تجربه سال های گذشته، خلاف آن را نشان می دهد.

تحلیل راهبردی تحولات نشان می دهد که تفاهم نامه اسلام آباد در لایه های پنهان خود، یک نقشه فریب طراحی شده از سوی اتاق های فکر واشنگتن و تل آویو است. فرمول دشمن ساده اما مهلک است: استفاده از هویج توهمی آزادسازی دارایی های بلوکه شده و وعده های اقتصادی کاغذی به عنوان کاتالیزور، برای رسیدن به هدف اصلی یعنی خلع ید تدریجی و حاکمیت زدایی از ایران در تنگه هرمز و فرسودگی توان دفاعی و هسته ای.

آمریکایی ها استاد عملیات در منطقه خاکستری هستند. جایی که با نقض های نرم، تفسیرهای یکجانبه، اعمال فشارهای موازی و لفاظی های سایبری-نظامی، بدون اعلام جنگ رسمی، روح یک توافق را ذبح می کنند.

در حالی که ما طبق بند 13، شرط ادامه مذاکرات را اجرای بندهای 1.4، 5.10 و 11 قرار داده بودیم، تیم دیپلماسی با وجود این همه نقض آشکار، مذاکرات را تحت عنوان غلط انداز نشست های فنی در سوییس متوقف نکرده است؛ اقدامی که به طرف پیمان شکن اجازه می دهد میان امتیازات دریافتی در شاهراه دریایی و انجام تعهداتش شکاف عمیق ایجاد کند.

برخی خوش خیال ها که در همایش ها این سند 60 روزه را بستر گشایش های تازه منطقه می نامند و به بهانه مهار نوسانات بازار به جلسات سوییس دل خوش کرده اند، چقدر به تاریخ اسلام و عبرت های آن اشراف دارند؟

در صدر اسلام و پس از امضای پیمان صلح حدیبیه، مشرکان مکه با خط دهی و حمایت از قبیله بنی بکر علیه قبیله بنی خزاعه که هم پیمان مسلمانان بود، بند اول صلح نامه یعنی ترک مخاصمه را نقض کردند. در آن مقطع حساس، پیامبر گرامی اسلام (ص) فریب لفاظی ها و عذرخواهی های دیپلماتیک ابوسفیان را نخوردند. ایشان مذاکرات بی فایده را ادامه ندادند، بلکه با تکیه بر اقتدار نظامی و ایمان راسخ مجاهدان، پاسخی قاطع در میدان دادند و حرکت به سمت مکه را رقم زدند که به فتح مبین و سقوط دژ مستکبران منجر شد.

امروز شرایط ما انطباق عینی با آن واقعه دارد. جبهه غربی-اسراییلی با تداوم حملات در جنوب لبنان و بلوکه نگه داشتن اموال ملت، عملاً بندهای اصلی را نقض کرده است. روح و جسم یک تفاهم نامه نمی تواند تنها از سوی یک طرف محترم شمرده شود. عقب نشینی از خطوط قرمز، تنها اشتهای دشمن تروریست را برای دست اندازی به مؤلفه های قدرت ما بیشتر می کند.

باید به صراحت از مسئولان دستگاه دیپلماسی پرسید: آقای دیپلمات! حواست به نقض های پرتکرار، پیاپی و پرشمار دولت بدعهد آمریکا هست؟ آیا نمی بینید که غربی ها به دنبال بازتولید مدل های خسارت بار گذشته نظیر برجام هستند؟

امروز که ناکارآمدی و پوچی بندهای مالی، سرمایه گذاری و امنیتی تفاهم بر همگان ثابت شده، تنها راه مقتدرانه، توقف بازی مذاکرات فنی یکطرفه و تمرکز کامل توان دیپلماتیک و میدانی بر حاکمیت مطلق بر شاهراه حیاتی تنگه هرمز است. اعمال اقتدار و برخورد عملی با کشتی های متخلف در آب های سرزمینی، همان منبع بازدارندگی پایداری است که دشمن را به زانو درمی آورد؛ پافشاری بر حاکمیتی عینی که به فرموده امام مجاهدان شهید، خنثی کننده واقعی تحریم هاست، حتی اگر دشمنِ هرگز آن ها را روی کاغذ لغو نکند. معیار نهایی تحقق ملموس شروط در کف میدان است، نه بیانیه های بی تضمین!