تیم ملی فوتبال ایران در حال بازگشت از یکی دیگر از تورنمنت هایی است که در آن ناکام مانده؛ البته اصطلاح دقیق ترش، تورنمنت های مهم است؛ وگرنه شاید این تیم بتواند در تورنمنت های چندجانبه و دورهمی تا حدودی موفق باشد. ایران در شرایطی نتوانست از گروهش در جام جهانی 2026 صعود کند که انتظار می رفت کار راحتی در این گروه داشته باشد؛ به ویژه اینکه یکی از همگروه هایش نیوزیلندِ ضعیف بود و از هر گروه هم امکان صعود تیم سوم وجود داشت. تیم ملی اما در هر دو مورد ناتوان بود؛ نه توانست نیوزیلند را شکست دهد و نه توانست به عنوان یکی از تیم های برتر سوم گروه های 12گانه به مرحله بعدی صعود کند. به این ترتیب، نسل کنونی فوتبال ایران با یک حسرت بزرگ دیگر در دل، به کارش در یک تورنمنت مهم پایان داد.

نسل طلایی؟

درباره این نسل اظهارات ضدونقیض زیاد است. بازیکنان کنونی این تیم خودشان را برترین نسل فوتبال ایران می دانند؛ حتی همین روزها که از گروهی به این سادگی هم صعود نکرده اند باز در پست های اینستاگرامی شان روی این گزاره به طور کم وبیش تاکید می کنند. اینکه نسل آن ها طلایی است و بهترین نسل فوتبال ایران. در این مورد نظر واحد و مشترکی وجود ندارد. این ادعا مورد بحث و جدل بین نسل های مختلف فوتبال در ایران بوده. با این وجود، اگر قرار باشد دستاورد فوتبالی مورد لحاظ قرار بگیرد، این نسل، نه طلایی، بلکه یکی از نسل های شکست خورده فوتبال ایران است.

بسیاری از بازیکنان کنونی فوتبال ایران بیش از یک دهه است کنار یکدیگر حضور دارند. برای درستی این ادعا کافی است اشاره شود تعدادی از آن ها چهارمین و تعدادی دیگر برای سومین بار تجربه حضور در جام جهانی را از سر گذراندند. این مورد به خوبی حضور طولانی مدت آن ها در تیم ملی را به تصویر می کشد. با این وجود، آن ها نه توفیقی در جام ملت های آسیا به دست آوردند و نه حتی توانستند برای یک بار هم که شده از مرحله گروهی جام جهانی صعود کنند. همین موضوع، با وجود داشتن چندین چهره سرشناس در ترکیب کنونی، باعث شده تا ادعای آن ها مبنی بر نسل طلایی بودن و بهترین نسل فوتبالی، به چالش کشیده شود.

نسل کافایی

بازیکنان تیم ملی ایران در شرایطی خود را در برهه های مختلف، برترین نسل فوتبال ایران تعریف کرده اند که داشته چندان زیادی در چنته ندارند. آن ها می گویند صعود متوالی به جام جهانی دستاورد ارزشمندی است؛ کاری که پیش از این هیچ نسلی از فوتبال ایران نتوانسته انجامش دهد. با این حال وقتی پای کسب جام و اتفاق مهم فوتبالی در جام جهانی به میان می آید، چندان دفاعیه محکمی ندارند. هرچند که شاید بتوانند به همراه مجموعه کادر فنی به قهرمانی یا نایب قهرمانی در تورنمنت بی ارزش کافا ببالند و آن را تبدیل به رزومه ای برای خود کنند. واقعیت امر این است که نسل کنونی با تمامی ادعایی که درباره بهترین بودن دارد، به غیر از یک عنوان قهرمانی و نایب قهرمانی در کافا، عنوانی ندارد.

نیاز به خانه تکانی

آنچه که در بالا رفت چندان سوژه حائز اهمیتی نخواهد بود؛ به طور غریزی، حس خودبرتربینی نزد نسل های مختلف فوتبال در ایران وجود دارد. آنچه که این روزها اهمیت دارد اما خانه تکانی است؛ از کادرفنی گرفته تا سطحی مهم تر، در ترکیب و فهرست این تیم. ایران دومین پیر تیم جام جهانی 2026 بود؛ با میانگین سنی نزدیک به 31 سال! این آمار و میانگین برخلاف ادعای جوانگرایی امیر قلعه نویی است. از همه بدتر و عجیب تر اینکه میانگین ترکیب اصلی تیم ملی ایران از 32 سال هم تجاوز می کرد و میل به 33 سال داشت. این ها همگی نشان از عقب رفت فوتبال ایران دارد. بها دادن بیش از اندازه به نسلی که آورده چندانی برای این فوتبال ملی نداشت.

از همه عجیب تر اینکه در بین فهرست نهایی تیم ملی 16 نفر 30 و بالای 30 سال توسط امیر قلعه نویی به آمریکا برده شدند و در میان شگفتی، چندین جوان که به نظر می رسید نیازمند تجربه کردن فضای جام جهانی هستند، قربانی شدند. حالا دیگر زمانی برای تعارف وجود ندارد؛ تیم ملی بیش از هر برهه دیگری در تاریخ نیاز به خانه تکانی دارد. دیگر نباید خام وعده های پوچی شد که هیچ پشتوانه اجرایی ندارند؛ همانطور که نباید خام اظهارات و عباراتی شد که پشت آمارهای بی حاصل فنی نهفته شده است.

بیرانوند، طارمی و سردار آزمون

واضح است وقتی صحبت از شرایط سنی می شود، به معنی تغییرات اتوبوسی نخواهد بود. همین تیم ملی این روزها بازیکنان 30 سال به بالایی دارد که هنوز جایگزین مناسبی و درحدی برای شان پیدا نشده. علیرضا بیرانوند یکی از آن هاست. اگرچه ایران یکی دو دروازه بان دیگر هم دارد ولی با توجه به پست این بازیکن، اگر بیرانوند با این سطح فنی هنوز به تیم ملی فراخوانده شود، جای گله ای باقی نمی ماند.

این موضوع درباره دو بازیکن خط حمله تیم ملی ایران هم صدق می کند: بی تعارف، ایران هنوز مهاجمانی در حدواندازه های مهدی طارمی و سردار آزمون ندارد. اگرچه سردار در جام جهانی غیبت داشت ولی جای خالی اش بیش از هر زمان دیگری حس شد. تیم ملی از این غیبت لطمه خورد تا حالا اگر سردار دوباره به این جمع اضافه شود، کسی غافلگیر نشود. طارمی هم که هنوز از معدود بازیکنان بین المللی فوتبال ایران به شمار می رود. فعلا که مهاجم یا مهاجمانی در حدواندازه های آن ها در فوتبال ایران کشف نشده و انتظار می رود به همراه پست دروازه بانی، این 3 نفر همچنان برای جام ملت های آسیا فرصت حضور در ترکیب اصلی را به دست بیاورند.

به غیر از این 3 نفر، نوبت فرصت دادن به جوان هاست تا به جای افراد 30 و 30 سال به بالایی که در سال های اخیر در تیم ملی ایران حضور داشته و هیچ دستاوردی نداشته اند، به میدان بروند. روشن است که این بار باید این موضوع تبدیل به خواست قطعی شود تا با پوست اندازی 40 تا 50 درصدی، این تیم با خون های تازه ای که قرار است در رگش دوانیده شود، به استقبال جام ملت های آسیا برود. اگر هم در این مسیر هر مربی یا سرمربی ای پیدا شود که از نبودن جوان شایسته در فوتبال ایران سخن براند، باید با نشان دادن هیس و درهای خروج به روی او، فضا را برای آینده ای بهتر، مهیا کرد.