علی ودایع در اعتماد نوشت: چشم آبی های مغرور مانند دوران استعمار در جهان روابط بین الملل تاثیرگذار نیستند. اروپا بزرگ است؛ اما فقط روی نقشه های جغرافیایی و این مرگ تدریجی یک رویا است. آن ها در میان صدای بلند شیپورهای جنگ بین ایران و امریکا در دوردست ایستادند اما امروز سهم می خواهند. ترامپ اروپا را تحقیر می کند و ایران هم حسابی روی بروکسل باز نکرده است.

تروییکای اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) که روزگاری با پز عالی برجام، خود را کدخدای دیپلماسی خاورمیانه می دانستند، امروز در ساختار آنارشیک نظام بین الملل به بازیگرانی تقلیل یافته اند که کارکردشان صرفا تنظیم سرعت سقوط یا صعود در پله های تنش میان ایران و ایالات متحده است. آن ها صرفا یک کاتالیزور در جنگ و صلح بین ایران و امریکا ایفای نقش می کنند.

اروپا می خواهد در پرونده ایران پلیس بد باشد. این رفتار، یک دکترین منسجم ژئوپلیتیک نیست؛ این سردرگمی استراتژیک در پله های تنش است. اروپایی ها در تله ساختاری سیستم گرفتار شده اند. آن ها هم از خشم و تحقیر هژمون (امریکا) می ترسند و هم از قدرت تیز بازدارندگی متعارف تهران واهمه دارند. در این قمار جدید، واشنگتن و تهران مستقیما خطوط سرخ را با پهپاد و موشک ترسیم می کنند و قاره سبز، صرفا دود ناشی از این اصطکاک بزرگ را تماشا می کند.

برای درک رفتار اروپا، باید پوسته متحد اتحادیه را بشکافیم. واقعیت این است که چشم آبی ها براساس منافع ملی و توانمندی های خود رفتار می کنند، نه آرمان های مشترک که در ساختار اروپا مدعی بودند. در پرونده ایران، تروییکا ملغمه ای از بلندپروازی، ترس و وابستگی است.

ماموریت اصلی هر دولتی در ساختار آنارشیک بین المللی، حفظ بقا و ارتقای پرستیژ است. فرانسه در میان اعضای تروییکا، تنها کشوری است که دکترین سنتی خود (دیپلماسی گلایستی) را بر پایه استقلال راهبردی از هژمون و بازی در قامت یک قطب مستقل غربی تعریف کرده است. امانوئل مکرون با بازخوانی همین تز، تلاش می کند تا پرونده تنش های ایران و امریکا را به ویترینی برای اثبات رهبری استراتژیک پاریس در قاره سبز تبدیل کند.

اما پارادوکس بزرگ دکترین فرانسه درست همین جا عیان می شود: شکاف عمیق میان ادعای قدرت و واقعیت توانمندی ها . امروز فرانسه مکرون با یک عقب گرد ژئوپلیتیک بی سابقه مواجه است. اخراج تحقیرآمیز و زنجیره ای ارتش فرانسه از حیاط خلوت سنتی اش در منطقه ساحل آفریقا (مالی، بورکینافاسو و نیجر) و جایگزینی آن با نفوذ سخت روسیه، ضربه ای مرگبار به پرستیژ بین المللی پاریس وارد کرد.

همزمان در داخل، مکرون با یک فلج سیاسی ناشی از پارلمان تکه تکه شده، دولت های متزلزل و بحران بدهی کلان (بیش از 114درصد از GDP) دست و پنجه نرم می کند. در چنین بستری، دستپاچگی فرانسه برای ورود به فاز مین روبی داوطلبانه و مدیریت امنیت در تنگه هرمز، یک راهبرد نظامی نیست؛ بلکه یک فرار رو به جلوی دیپلماتیک است. الیزه این روزها عجیب ادای ژنرال دیگول را درمی آورد. نکته اینجاست که جیب پاریس خالی است و کارت بازی کت آبی ها رنگی ندارد.

مکرون در راهروی کاخ الیزه بیانیه های ناپلئونی صادر می کند و می خواهد ناخدا و پلیس تنگه هرمز باشد تا وزن دیپلماتیک فرانسه را به رخ بلوک غرب بکشد؛ اما یک واقعیت سخت واقع گرایانه را نادیده می گیرد: تهران امنیت شاهرگ حیاتی خود را با ژست های فانتزی و توخالی مکرون تاخت نمی زند. برای کشوری که توان حفظ پایگاه های خود در نیجر و مالی را نداشته یا در جنگ روسیه دست هایش زیرساتور است؛ ادعای پاک سازی مین های گریزپذیر در آب های سرزمینی خلیج فارس، بیشتر شبیه به یک نمایش رسانه ای برای فرار از بحران های عمیق داخلی است تا یک بازدارندگی واقعی روی زمین و همین پاشنه آشیل ژست مکرون است.

اگر دکترین فرانسه بر پایه پرستیژ و استقلال تعریف شده، دکترین آلمان در قبال بحران های بین المللی و مشخصا پرونده ایران، بر مدار رئال پولیتیک تجاری و رئال پولیتیک ترس شالبندی شده است. برلین از زمان پایان جنگ جهانی دوم، امنیت سخت خود را تماما به چتر هسته ای و نظامی ایالات متحده و ناتو دلیقیت (تفویض) کرده و در عوض، تمرکز خود را روی هژمونی اقتصادی در قاره سبز گذاشته است.

برای ژرمن ها، خاورمیانه زمین بازی خودنمایی نظامی یا موازنه قوا نیست؛ بلکه منبع بحران های پیش بینی ناپذیری است که می تواند امنیت انرژی و ثبات اقتصادی اروپا را به آتش بکشد. فریدریش مرتس صدراعظم آلمان، بیش از آنکه به فکر رهبری استراتژیک غربی ها باشد، کابوس ترکش های اقتصادی یک جنگ فراگیر میان ایران و امریکا را می بیند. انسداد شاهرگ انرژی در تنگه هرمز برای اقتصادی که پیش از این به دلیل قطع گاز روسیه آسیب های ساختاری دیده، یک تیر خلاص محسوب می شود.

به همین دلیل، رفتار آلمان در قبال ایران همواره ماهیتی دوگانه و ترسو دارد: از یک سو در تریبون های عمومی بروکسل با تحریم های حقوقی و بیانیه های تند علیه تهران همسو می شود تا وفاداری خود به بلوک غرب و واشنگتن را اثبات کند؛ اما ازسوی دیگر، با هرگونه سناریوی نظامی عریان یا ماجراجویی مستقل (مانند طرح های ائتلاف نظامی مکرون در خلیج فارس) به شدت مخالفت می کند. از منظر رئالیسم ساختاری، آلمان چون فاقد ارتش متعارف پروجکت کننده (اعمال کننده قدرت در دوردست) است، از هرگونه اصطکاک باروت هراس دارد.

برلین همواره یک تاجر محافظه کار است که ماشین جنگی اش سال هاست در انبار ناتو خاک می خورد و زنگ می زند. ژرمن ها استاد صدور بیانیه های اخلاقی و حقوقی در لابی های شیک بروکسل هستند، اما وقتی بوی باروت از خلیج فارس بلند می شود، اولین کسانی هستند که به پناهگاه دیپلماسی می خزند. آلمان تمایلی به بازی با مین و موشک در هرمز ندارد؛ آن ها ترجیح می دهند پشت سر امریکا سینه بزنند و هزینه امنیت را به دیگران واگذار کنند.

اگر فرانسه به دنبال پرستیژ است و آلمان در پی حفظ تجارت، بریتانیا در ساختار آنارشیک بین المللی تکلیف خود را به کلی جدا کرده است. لندن پس از خروج از اتحادیه اروپا (برگزیت)، مانیفست ژئوپلیتیک خود را تحت عنوان بریتانیای جهانی بازتعریف کرد. این عنوان شیک، پوششی برای یک واقعیت عریان است: همگرایی ارگانیک، مطلق و تبعیت استراتژیک از دکترین امنیت کلان واشنگتن.

در دکترین لندن، امنیت بلوک غرب نه در استقلال راهبردی مکرون تعریف می شود و نه در محافظه کاری تجاری مرتس؛ بلکه در حفظ چتر هژمونی محور آنگلوساکسون (امریکا-بریتانیا) معنا پیدا می کند. نگاه بریتانیا به ایران و بحران های خلیج فارس، کاملا امنیتی، سخت و بدون رتوش دیپلماتیک است. لندن تندروترین ضلع تروییکاست. انگلیسی ها برخلاف پاریس و برلین، هیچ گاه به دنبال ایفای نقش مستقل میانجیگر نبوده اند. لندن کارکرد اصلی خود را بازی در نقش متمم و کاتالیزور فشار واشنگتن می دانند.

در قضیه ناوبری و تنش های تنگه هرمز، بریتانیا از حضور نظامی و اعمال مهار سخت علیه تهران کاملا استقبال می کند، اما نه در قالب ساختارهای تحت رهبری اروپا یا ائتلاف های مستقل مکرون. لندن ترجیح می دهد ناوهای جنگی خود را مستقیما زیر چتر ائتلاف های امریکایی یا هماهنگ با سنتکام آرایش دهد. در واقع، لندن ماموریت دارد تا هرگونه ایده دفاعی مستقل اروپایی را در نطفه خفه کند تا هژمونی نظامی امریکا بر قاره سبز و خاورمیانه بی رقیب باقی بماند. لندن هنوز بوی استعمار پیر را می دهد، اما این بار با لوله تفنگ و باروت امریکایی. بریتانیایی ها در پرونده ایران، سال هاست که نقش اسب تروآ را در قاره سبز بازی می کنند.

لندن خوب می داند که دوران شاهنشاهی دریاها برای آن ها تمام شده، پس به عنوان برادر کوچک تر هژمون، چاقوی تیز واشنگتن در منطقه می شود. وقتی مکرون از مین روبی داوطلبانه حرف می زند، بریتانیا زیرپوستی به او می خندد، چراکه انگلیسی ها معتقدند در دریای پرتلاطم خلیج فارس، بدون اجازه ناخدا بزرگ (امریکا)، حتی یک قایق اروپایی هم نباید بادبان بکشد.

رفتار اروپا در پرونده ایران را باید جزیی از یک کل سیستمی درباره قاره سبز لحاظ کرد. برای درک دقیق تر آنچه در راهروهای تصمیم سازی بروکسل می گذرد، باید به سراغ مغزهای متفکر قاره سبز رفت. اندیشکده های برجسته و جریان ساز اروپا، به ویژه شورای روابط خارجی اروپا (ECFR)، در آخرین گزارش ها و برآوردهای راهبردی خود (ژوئن 2026)، تعارفات دیپلماتیک را کنار گذاشته و به یک واقع گرایی تلخ درباره نقش تروییکا در تخاصم ایران و امریکا اعتراف کرده اند. تحلیل نخبگانی اندیشکده های اروپایی بر سه محور کلیدی استوار است:

انزوای ساختاری در میز نهایی: تحلیلگران شورای روابط خارجی اروپا صراحتا هشدار می دهند که ساختار قدرت در بحران های سخت، ایده میانجیگری اروپا را پس می زند. مواضع متناقض و پرتب وتاب 24 ساعت گذشته درباره مذاکرات فنی دوحه، اثبات این مدعاست. اندیشکده ها اشاره می کنند که وقتی کار به پله های پایانی تنش (فرمول باروت یا معاهده) می رسد، تهران و واشنگتن مستقیما با یکدیگر شلیک یا چانه زنی می کنند و تروییکا عملا پشت درهای بسته جا می ماند.

هراس از تله هرمز: بررسی های انستیتوی مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا نشان می دهد که اصرار مکرون بر ماموریت های مستقل یا داوطلبانه نظامی در تنگه هرمز، یک ریسک محاسباتی خطرناک است. این اندیشکده ها معتقدند ارتش های اروپایی توان پایداری در برابر دکترین جنگ ناهم تراز و پهپادی ایران را ندارند و هرگونه جرقه در هرمز، اروپا را به درون جنگی می کشاند که کنترل آن در دست واشنگتن است، نه بروکسل.

توصیه به مدل های جایگزین: پیشنهاد مشخص این اندیشکده ها به سران تروییکا، عقب نشینی از ژست های نظامی مستقل و حرکت به سمت فرمول های بینابینی حقوقی و اقتصادی (مانند شبیه سازی مدل عمان و تنگه مالاکا برای مدیریت غیرنظامی ناوبری) است؛ فرمولی که بتواند بدون تحریک دندان های بازدارندگی ایران، پرستیژ نیم بند اروپا را حفظ کند. اندیشکده های اروپایی به وضوح فهمیده اند که در شطرنج خونین خلیج فارس، بوق و کرنای دیپلماتیک بروکسل در برابر واقعیت باروت بی اثر است.

آن ها می بینند که ترامپ و پزشکیان برای خط و نشان کشیدن نیازی به واسطه گری فرانسه ندارند و تروییکا اگر زیاد شلوغ کند، صرفا هزینه های یک محاسباتی اشتباه را پرداخت خواهد کرد. فراتر از همه اینها، ترامپ اصلا تمایلی به شراکت اروپا در پرونده ایران ندارد و نقش آن ها را صرفا پیاده نظام در تقابل با تهران می داند.

چالش تلخ برای اروپا و همگرایی با امریکا علیه ایران این است که هژمون نظام بین الملل متحدان خود را تا جایی بازی می دهد که در خدمت استراتژی کلانش باشند. قدرت ها هر زمان که منافعش اقتضا کند، آن ها را بدون دغدغه دور می زند. این دقیقا همان فرمولی است که کاخ سفید در قبال تروییکای اروپایی در پرونده ایران اجرا کرده است. امریکایی ها همان طور که در پیمان آکوس (AUKUS) به راحتی قرارداد میلیارد دلاری فرانسه را دزدیدند و پاریس را تحقیر کردند، در پرونده ایران نیز اروپا را یک پیاده نظام حقوقی می دانند. واشنگتن از اروپا می خواهد که هزینه اقتصادی تحریم ها را بپردازد و نقش کاتالیزور فشار را بازی کند؛ اما وقتی ترامپ اراده کند، بدون اطلاع متحدان اروپایی، ضرب الاجل مذاکرات دوحه را تعیین می کند یا به مواضع ایران شلیک می کند.

پارادوکس رفتاری تروییکای اروپایی وضعیتی فرار از هزینه های یک جنگ متعارف است که همزمان اشتیاق مفرط برای پلیس بازی داوطلبانه در تنگه هرمز همراه می شود. این موقعیت، محصولی جز شکاف عمیق میان ادعا و توانایی در قاره سبز ندارد. نظام بین الملل با هیچ بازیگری شوخی ندارد و منطق بی رحم قدرت سخت را به رخ ویترین شیک بروکسل کشیده است. تروییکا در تله ساختاری سیستم گرفتار شده است؛ جایی که وزن ژئوپلیتیک آن ها از بازیگر تعیین کننده به کاتالیزور یا ضربه گیر تقلیل یافته است.

اگر موازنه وحشت میان ایران و امریکا از طریق تفاهمنامه های موقتی چون اسلام آباد و کانال دوحه به یک فرمول مهار دوجانبه برسد، تروییکا عملا به حاشیه رینگ رانده خواهد شد. واشنگتن و تهران ترجیح می دهند بدون واسطه های پر سر و صدا اما کم اثر، خطوط سرخ یکدیگر را مدیریت کنند. در این میان، پافشاری امانوئل مکرون بر ماموریت های مستقل و داوطلبانه نظامی تحت عنوان افزایش ایمنی ناوبری، می تواند اروپا را به گوشت دم توپ در خلیج فارس تبدیل کند.